Η εύφλεκτη «μεταμόρφωση» της ανακύκλωσης και η Κίνα

 

Γιώργος Λιάλιος

31.08.2020

Η πυρκαγιά στην αποθήκη ανακυκλώσιμων ειδών στη Μεταμόρφωση είναι μόνο ένα σύμπτωμα. Ενα από τα δεκάδες περιστατικά την τελευταία διετία, τα οποία καταδεικνύουν το αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει ένα σημαντικό κομμάτι του συστήματος ανακύκλωσης στη χώρα μας. Οι αιτίες όμως είναι βαθύτερες: σχετίζονται με την ευρωπαϊκή πολιτική στο ζήτημα τα τελευταία 20 χρόνια, τις αποφάσεις που έχει λάβει η Κίνα την τελευταία τριετία, ακόμη και τη «μάχη» που γίνεται στις Βρυξέλλες –και πιο περιορισμένα στην Αθήνα– από τα διάφορα λόμπι του ευρύτερου χώρου της διαχείρισης των απορριμμάτων. Το ερώτημα είναι, βεβαίως, πώς θα αντιμετωπιστούν στη χώρα μας βραχυπρόθεσμα τα «συμπτώματα» αυτά, αλλά και μακροπρόθεσμα η ίδια η ανακύκλωση.

 

Στην εγχώρια «αγορά» των εταιρειών που ασχολούνται με κομμάτια της ανακύκλωσης, από τα κέντρα διαλογής έως τις αποθήκες και όσους μεσολαβούν για την πώληση ή εξαγωγή υλικών, είναι σαφές ότι όλες οι πυρκαγιές των τελευταίων δύο ετών οφείλονται πρακτικά στον ίδιο λόγο. «Θεωρώ ελάχιστα πιθανό να βάλει κάποιος φωτιά εσκεμμένα, για να εισπράξει τα χρήματα της ασφάλειας. Το επιχείρημα αυτό είναι “εύκολο” να ειπωθεί, αλλά δεν ευσταθεί: Τα τελευταία χρόνια, οι περισσότερες ασφαλιστικές αποφεύγουν να καλύψουν τέτοιες επιχειρήσεις, θέτοντας πολύ αυστηρούς όρους για την πυρασφάλεια, τόσο αυστηρούς που ακόμη και μια μεγάλη εταιρεία δυσκολεύεται να πετύχει», λέει στην «Κ» (υπό τον όρο της ανωνυμίας) επιχειρηματίας του κλάδου.

 

«Ετσι, οι φωτιές αυτές ξεσπούν σε δύο ειδών εταιρείες: σε όσες έχουν ουσιαστικά κλείσει, εγκαταλείποντας πίσω τεράστιες ποσότητες υλικών, ή όσες από αδιαφορία ή κακοδιαχείριση λειτουργούν με πολύ χαμηλά στάνταρ ασφαλείας. Εξάλλου, κανείς δεν ελέγχεται, παρά μόνο έπειτα από καταγγελία. Κάποιοι από αυτούς που έχουν καεί τα τελευταία χρόνια απλά “στόκαραν” για χρόνια άχρηστα υλικά, τα οποία αγόρασαν προκειμένου να εξασφαλίσουν μια καλύτερη συμφωνία για κάτι άλλο και απλώς τα έχουν αφημένα εκεί μην ξέροντας τι να τα κάνουν. Οι δε Αρχές δείχνουν και μιαν ανοχή απέναντί τους, ίσως γιατί δεν θέλουν όλα αυτά να αρχίσουν να εγκαταλείπονται σε γκρεμούς και ρέματα. Γιατί άλλωστε κανείς δεν έχει ενισχύσει με νέο, μόνιμο προσωπικό τους ελεγκτικούς μηχανισμούς την τελευταία 15ετία, ενώ αντιθέτως η αδειοδότηση αυτών των χώρων έχει γίνει εξαιρετικά απλή;».

 

Εξωγενείς παράγοντες

 

Πώς φθάσαμε σε αυτό το σημείο; Το μόνο σίγουρο είναι ότι η σημερινή κατάληξη οφείλεται εν πολλοίς σε εξωγενείς παράγοντες. Ο Αντώνης Μαυρόπουλος, πρόεδρος της Διεθνούς Ενωσης Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων (ISWA), παρακολουθεί για χρόνια τις εξελίξεις σε διεθνές επίπεδο. «Από το 2000, οπότε άρχισε η Ε.Ε. να θέτει πιο εντατικά τα ζητήματα της ανακύκλωσης, έως το 2017 ακολουθήθηκε ένα συγκεκριμένο μοτίβο: η Ε.Ε. αύξανε διαρκώς τα επίπεδα της ανακύκλωσης με νομοθετικές παρεμβάσεις, δίνοντας σε αντάλλαγμα στην αγορά οικονομικά κίνητρα για να ανταποκριθεί», εξηγεί στην «Κ». «Από την αρχή όμως υπήρχε ένα δομικό πρόβλημα: στα ρεύματα της ανακύκλωσης συμπεριελήφθησαν υλικά για τα οποία δεν υπάρχει δευτερογενής αγορά, όπως κάποιες κατηγορίες πλαστικών ή κάποια ειδικά ρεύματα αποβλήτων. Την ίδια περίοδο, η οικονομική ανάπτυξη της Κίνας ήταν τερατώδης, με αποτέλεσμα να απορροφά ό,τι διαθέσιμα υλικά υπήρχαν – είτε ως δευτερογενή ύλη ή ως καύσιμη ύλη. Αυτό οδήγησε την Ε.Ε., τις ΗΠΑ και την Αυστραλία, που είχαν τα πιο οργανωμένα συστήματα ανακύκλωσης, να εξάγουν μαζικά όλα τα ανακυκλώσιμα υλικά που δεν μπορούσαν ή δεν επιθυμούσαν να διαχειριστούν οι εγχώριες βιομηχανίες τους. Φυσικά ήταν εν γνώσει της Ε.Ε. ότι τα υλικά αυτά δεν ανακυκλώνονται, αλλά συχνά χρησιμοποιούνται ως φθηνό καύσιμο με μεγάλες επιπτώσεις στο περιβάλλον. Ομως, στις εξαγωγές αυτές στηρίζονταν οι εξαιρετικές επιδόσεις στην ανακύκλωση της Ε.Ε.».  

Αλλαγή πολιτικής

 

Το 2017-18, η Κίνα άλλαξε πολιτική, αρνούμενη να εισάγει ανακυκλώσιμα χαμηλής ποιότητας. «Η Κίνα αποφάσισε να αναπτύξει την εγχώρια αγορά ανακύκλωσης, δημιουργώντας μεγάλες εταιρείες και θέτοντας πολύ αυστηρά κριτήρια στις εισαγωγές ανακυκλώσιμων υλών. Παράλληλα, η τιμή του πετρελαίου άρχισε να πέφτει και ως αποτέλεσμα οι τιμές των ανακυκλωμένων πλαστικών δεν ήταν πια ανταγωνιστικές ως προς την παρθένα πρώτη ύλη. Την ευκαιρία αυτή είδαν οι ΗΠΑ, που το 2019 αύξησαν κατά 3% την εξαγωγή παρθένου πλαστικού στην Κίνα. Ολες αυτές οι εξελίξεις, όμως, προκάλεσαν μια θύελλα σε σχέση με το χαμηλής ποιότητας πλαστικό και χαρτί στην Ευρώπη». 

 

Εξειδίκευση

 

Ο κ. Μαυρόπουλος εκτιμά πως τα επόμενα χρόνια οι πολιτικές της Ε.Ε. σχετικά με το πλαστικό θα συνεχίσουν να εξειδικεύονται. «Πιστεύω ότι η κατανάλωση πλαστικού θα συνεχίσει να αυξάνεται τα επόμενα 20-30 χρόνια. Είμαστε απόλυτα εξαρτημένοι, γιατί είναι τόσο επιτυχημένο ως υλικό, σε πολλές εφαρμογές αναντικατάστατο. Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις πλέον στην Ε.Ε. είναι η εξάρτησή μας από το πλαστικό και πώς θα τη διαχειριστούμε. Η πολιτική για την κυκλική οικονομία, πάντως, δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση στη βιομηχανία πλαστικού, αλλά και στα συστήματα ανακύκλωσης».

 

Η έλλειψη «χάρτη» και οι μονάδες καύσης

 

Η έλλειψη διαφάνειας στην εγχώρια αγορά της ανακύκλωσης είναι ίσως ένα από τα βασικότερα προβλήματά της. Η πολιτεία δεν έχει μια βάση δεδομένων όλων των επιχειρήσεων του χώρου, δεν γνωρίζει ποιες ποσότητες ποιων υλικών εξάγονται και πού, πόσες τελικά απορροφούνται στην Ελλάδα. Ως αποτέλεσμα, δεν μπορεί να χτίσει μια αποτελεσματική πολιτική.

 

«Μας λείπει ένας χάρτης της ανακύκλωσης στην Ελλάδα, μια λεπτομερής καταγραφή των υλικών που ανακτώνται και πού καταλήγουν», λέει ο Γιάννης Σιδέρης, διευθύνων σύμβουλος του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ). «Επίσης δεν έχουν χαρτογραφηθεί οι υποδομές για την ανακύκλωση και τα απόβλητα εκσκαφών και κατεδαφίσεων (σ.σ. μπάζα). Και φυσικά, υπάρχουν πολύ μεγάλες ελλείψεις στο κομμάτι των ελέγχων. Την περίοδο αυτή συζητούμε με τα επιμελητήρια, κοιτάζουμε τι μπορεί να γίνει από το ΑΣΕΠ, πώς θα μπορέσουμε να δεχόμαστε αποσπάσεις από το Δημόσιο για να ενισχύσουμε το κομμάτι αυτό». Μια «τρύπα» άλλωστε που ανέδειξε η υπόθεση της Μεταμόρφωσης ήταν και η συγκεκριμένη: οι «εύκολες» διαδικασίες αδειοδότησης είναι δυνάμει επικίνδυνες, όταν ο αδειοδοτούμενος δεν ελέγχεται ποτέ.

«Οι φωτιές είναι σαφής ένδειξη ότι η ανακύκλωση πλαστικού στη χώρα μας δεν πάει καλά», τονίζει ο κ. Μαυρόπουλος. «Τα εγχώρια λάθη είναι πολλά: για παράδειγμα, το ένα τρίτο των πλαστικών που καταλήγουν στους μπλε κάδους δεν ανακυκλώνεται και γι’ αυτό φέρουν την ευθύνη τα συστήματα ανακύκλωσης και η πολιτεία, όχι ο ανενημέρωτος πολίτης.

 

Υπάρχει, όμως, ούτως ή άλλως, ζήτημα με τα πλαστικά που δεν είναι ανακυκλώσιμα ή είναι εξαιρετικά ακριβό να ανακυκλωθούν. Η Ε.Ε. μάς δίνει σε αυτό δύο επιλογές: την ταφή και την καύση. Στην Ε.Ε. υπάρχει ένα πανίσχυρο λόμπι γύρω από την καύση, που υπόσχεται να ανακουφίσει το πρόβλημα στη χώρα μας. Προσωπικά δεν είμαι εξ ορισμού αντίθετος στην καύση: όχι απορριμμάτων γενικώς, αλλά μόνο υπολειμμάτων. Πρέπει, όμως, προηγουμένως, να ληφθούν αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο. Τον πολίτη δεν τον συμφέρουν οι μονοπωλιακές λύσεις, ούτε μόνο εργοστάσια καύσης ούτε μόνο RDF για την τσιμεντοβιομηχανία. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν η καύση δεν είναι ένας κρίκος στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης πολιτικής, αλλά μια μέθοδος διαχείρισης που όλοι ελπίζουν ότι θα “εξαφανίσει” μαγικά το πρόβλημα».

 

Δομικά ζητήματα

 

«Η ανακύκλωση στη χώρα μας έχει δομικά ζητήματα», επισημαίνει (υπό τον όρο της ανωνυμίας) παράγοντας της αγοράς. «Δεν νοείται να μην έχουμε προχωρήσει σε χωριστή συλλογή, δεν νοείται να φτιάχνουμε κακής ποιότητας κομπόστ. Δεν νοείται, επίσης, οι εισφορές των εταιρειών στα συστήματα ανακύκλωσης να είναι από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη. Χωρίς πόρους, η ανακύκλωση θα παραμείνει ο φτωχός συγγενής».

 

Οι θέσεις της Ελληνικής Εταιρίας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων για το νέο ΕΣΔΑ

 

 

To νέο ΕΣΔΑ αποτελεί μια προσπάθεια ταχείας μετάβασης από το γραμμικό μοντέλο κατανάλωσης στο οποίο η χώρα μας είναι εγκλωβισμένη δεκαετίες με αποτέλεσμα ποσοστά διάθεσης με ταφή της τάξης του 80%, προς το κυκλικό μοντέλο που έχει κύριο στόχο και αποτέλεσμα αφενός την μεγιστοποίηση της επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης υλικών (άνω του 65% το 2035) και αφετέρου την ελαχιστοποίηση της ταφής (κάτω από 10%).
Στην προσπάθεια αυτή, για την επίτευξη των εθνικών στόχων σύμφωνα και με τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι αναγκαία η προώθηση στο μέγιστο δυνατό της διαλογής στην πηγή και αφού εξαντληθούν όλα τα περιθώρια είναι απαραίτητη συμπληρωματικά και η ενεργειακή αξιοποίηση. Για το σκοπό αυτό είναι απαραίτητος ένας κεντρικός εθνικός σχεδιασμός με σαφή κατεύθυνση για την επίτευξη οικονομιών κλίμακας, και την παρακολούθηση υλοποίησης τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, ενώ τα ΠΕΣΔΑ θα εξειδικεύουν την υλοποίηση όλων των δράσεων και των υποδομών κάθε Περιφέρειας.
Ωστόσο για να γίνει αυτή η μετάβαση με επιτυχία είναι ιδιαίτερα σημαντικό να ληφθούν υπ' όψη τα ακόλουθα:

1) Πρόληψη Παραγωγής Αποβλήτων
Στο νέο ΕΣΔΑ δεν τίθεται στόχος για ξεκάθαρη μείωση της κατά κεφαλήν παραγωγής σε σημαντικούς τομείς όπως η σπατάλη τροφίμων (η ΕΕ με σειρά μελετών φαίνεται να καταλήγει σε στόχο μείωσης 30%).
Επιπρόσθετα το θέμα της παραγωγής αποβλήτων για το 2025 και το 2030 θα πρέπει να εκτιμηθεί με μεγαλύτερη τεκμηρίωση βασιζόμενη σε μελέτες-εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών για την εξέλιξη του τουρισμού και σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να στοχεύσουμε στην κατά κεφαλή μείωση παραγωγής αποβλήτων στις τουριστικές εγκαταστάσεις, καθώς πέραν του προφανούς περιβαλλοντικού οφέλους θα μειώσει και τα κόστη των τουριστικών επιχειρήσεων. Επίσης για να αξιολογηθεί ολοκληρωμένα το νέο ΕΣΔΑ θα έπρεπε να συνυποβληθεί για διαβούλευση με το Εθνικό Σχέδιο Πρόληψης Παραγωγής Αποβλήτων κάτι που δεν έχει γίνει έως σήμερα.

2) Επαναχρησιμοποίηση, Επισκευή, Ανακύκλωση με προτεραιότητα στη διαλογή στην πηγή
Στο νέο ΕΣΔΑ, δεν φαίνεται να προτείνεται η καθολική χωριστή συλλογή σε 4 διακριτά ρεύματα (χαρτί, πλαστικό, μέταλλο, γυαλί). Η ανωτέρω απαίτηση είναι πλέον υποχρεωτική από τις νέες οδηγίες της ΕΕ ενώ η ανάμικτη χωριστή συλλογή (π.χ. όπως σήμερα 1 μπλε κάδος με 2-4 ρεύματα) επιτρέπεται μόνο κατ' εξαίρεση σε λιγότερα ρεύματα με απόλυτη αιτιολόγηση (π.χ. σε απομακρυσμένες περιοχές). Γι' αυτό το λόγο τα ΣΕΔ θα πρέπει να προσαρμοστούν άμεσα σε αυτή την απαίτηση.

Επιπρόσθετα απαιτείται:
Α) Ο εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων ΚΔΑΥ παλαιάς τεχνολογίας και συμπληρωματικά η αξιοποίηση των τμημάτων Μηχανικής Διαλογής των ΜΕΑ συμμίκτων ώστε να λειτουργούν και ως ΚΔΑΥ, με αποτέλεσμα να μπορούν να διαλέγουν σε διαφορετικές ποιότητες τα χωριστά συλλεχθέντα ανακυκλώσιμα.
Β) Η δημιουργία δικτύου πράσινων σημείων ανά Δήμο και διαδημοτικών κεντρικών πράσινων σημείων (π.χ. ανά Περιφερειακή Ενότητα) για να λειτουργεί ως Logistics center για την προώθηση υλικών στην αγορά.

3) Διαλογή στην πηγή Βιοαποβλήτων-Κομποστοποίηση-Αναερόβια Χώνευση
Η ΔσΠ Βιοαποβλήτων δεν έχει εφαρμογή χωρίς την ύπαρξη μονάδων (ΜΕΒΑ) υποδοχής, επεξεργασίας (κομποστοποίησης ή αναερόβιας χώνευσης), οι οποίες θα πρέπει να επιδιώκεται να είναι κοντά στα κέντρα παραγωγής για να είναι περισσότερο οικονομικά βιώσιμη η αποκομιδή και μεταφορά των βιοαποβλήτων. Επίσης επειδή η οικονομικά βιώσιμη διαλογή στην πηγή είναι κλειδί για την επιτυχία απαιτείται να υπάρξουν κατευθύνσεις για έξυπνα συστήματα αποκομιδής είτε επί των απορριμματοφόρων είτε επί των καφέ κάδων που θα μετρούν την ποσότητα και θα καθορίζουν την συχνότητα και τα βέλτιστα δρομολόγια αποκομιδής με αποτέλεσμα την σημαντική (έως και 50%) εξοικονόμηση χρόνου, ανθρώπινων πόρων, εξοπλισμού και καυσίμων.

4) Επεξεργασία Συμμίκτων ΑΣΑ – Παραγωγή δευτερογενών προϊόντων
Είναι θετικό που η αρμόδια ΓΓ ΥΠΕΝ συντονίζει αποτελεσματικά τις διαδικασίες για την έγκαιρη υλοποίηση του δικτύου των νέων ΜΕΑ που βρίσκονται σε στάδιο κατασκευής, δημοπράτησης ή τελικής ωρίμανσης. Είναι θετικό επίσης ότι η μελέτη του ΕΣΔΑ είναι αναλυτική σε πολλά σημεία. Η αναφορά όμως στο παράρτημα του ΕΣΔΑ με απόλυτη ακρίβεια στον αριθμό, στη θέση, στη δυναμικότητα και τα ισοζύγια μάζας των ΜΕΑ, στερεί την απαραίτητη ευελιξία στην ωρίμανση και μπορεί να δημιουργήσει γραφειοκρατικές εμπλοκές στην αδειοδότηση τους αλλά και στην ευελιξία προσαρμογής τους στη συνέχεια. Επίσης μπορεί να οδηγήσει σε διαδικαστικά προβλήματα έγκρισης και υλοποίησης τους.

Περαιτέρω για την αποτελεσματική λειτουργία των ΜΕΑ θα έπρεπε ο ΕΣΔΑ να συνοδεύεται από τις ακόλουθες μελέτες (ή κατ' ελάχιστον να προβλεφθούν να γίνουν προ της έναρξης της νέας προγραμματικής περιόδου ΕΣΠΑ 2021-2027):
A) Μελέτη, για την δυνατότητα απορρόφησης του CLO και σε βάθος 15ετίας ή 10ετίας (ήτοι 2035 που είναι και το έτος ορόσημο της ΕΕ για το στόχο 10% ταφής ή 2030 που είναι το έτος για το ίδιο ορόσημο με βάση το ΕΣΔΑ) με στοιχεία από ΥΠΕΝ (Δ/νση Μεταλλείων) και από την αγορά (μεταλλευτικές επιχειρήσεις) ως υλικό αποκατάστασης τοπίου ή/και για ενεργειακή αξιοποίηση.
B) Επιχειρησιακό σχέδιο (master plan) για την ενεργειακή αξιοποίηση απορριμματογενών καυσίμων και υπολειμμάτων σε βάθος 15ετίας ή 10ετίας (ήτοι 2035 που είναι και το έτος ορόσημο της ΕΕ για το στόχο 10% ταφής ή 2030 που είναι το έτος για το ίδιο ορόσημο με βάση το ΕΣΔΑ) και πάντα με βάση τις προτεραιότητες της ΕΕ. To επιχειρησιακό σχέδιο θα προτείνει τη βέλτιστη λύση που θα πρέπει να περιλαμβάνει τις επιλογές, τόσο της αξιοποίησης της υφιστάμενης εγχώριας βιομηχανίας π.χ. συνεπεξεργασία στην τσιμεντοβιομηχανία όσο και της ενεργειακής αξιοποίησης (WtE) από νέες μονάδες συμπαραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας-θερμότητας. Οι λύσεις αυτές μπορούν να είναι συμπληρωματικές στη χώρα μας όπως και στις περισσότερες χώρες της ΕΕ. Για το σκοπό αυτό το επιχειρησιακό σχέδιο θα λάβει υπόψιν την κατευθυντήρια οδηγία της ΕΕ για τον ρόλο της ενεργειακής αξιοποίησης στην κυκλική οικονομία ειδικά για χώρες με υψηλά ποσοστά ταφής. Θα εξετάζει το κόστος παραγωγής, μεταφοράς & διαχείρισης από τελικούς αποδέκτες των απορριμματογενών καυσίμων και υπολειμμάτων τις αναγκαίες επενδύσεις & τρόπους χρηματοδότησης κατά περίπτωση, τα παράπλευρα οφέλη (μείωση κόστους ταφής, μείωση εκπομπών CO2 κλπ.), την έρευνα αγοράς για ποσοτικές/ποιοτικές απαιτήσεις απορρόφησης από τη βιομηχανία και τις νέες μονάδες WtE, την ανάλυση για την εξασφάλιση ενός βιώσιμου κόστους από τους ΦΟΔΣΑ κλπ. Στόχος του επιχειρησιακού σχεδίου θα πρέπει να είναι η παραγωγή μιας ελάχιστης ποσότητας εναλλακτικών καυσίμων σε εθνικό επίπεδο και ο επιμερισμός της ανά Περιφέρεια ενώ τα ΠΕΣΔΑ στη συνέχεια θα διανέμουν την παραγωγή SRF\RDF σε επίπεδο ΜΕΑ.
Το τελικό επιχειρησιακό σχέδιο, πρέπει να προωθεί τη συμπληρωματικότητα των λύσεων και να εκπονηθεί πριν την έγκριση των νέων ΠΕΣΔΑ.
Με βάση τα αποτελέσματα των ανωτέρω μελετών, μπορεί να μετατραπούν και οι υφιστάμενες ΜΕΑ – όσες απαιτούνται – από παραγωγή CLO σε εναλλακτικά καύσιμα.
O ορισμός των ρευμάτων των βιομηχανικών αποβλήτων που δύνανται να αποτελέσουν δευτερογενή α' ύλη ή και εναλλακτικό καύσιμο από βιομηχανικές εγκαταστάσεις ανά την επικράτεια τηρώντας την ισχύουσα νομοθεσία και τις αντίστοιχες βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές καθώς και o καθορισμός των τεχνικών προδιαγραφών για τη χρήση των ανόργανων αποβλήτων βιομηχανικής προέλευσης ως δευτερογενών υλικών είναι σημαντικό να διευκρινιστεί πως θα πραγματοποιείται σύμφωνα πάντα με διεθνή πρότυπα αλλά και την κείμενη νομοθεσία.

5) Διάθεση υπολειμμάτων στους ΧΥΤΥ
Στο νέο ΕΣΔΑ θα πρέπει να είναι σαφές ότι περιοχές με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (π.χ. μικρά νησιά) που δεν έχουν την κατάλληλη κλίμακα για λειτουργία ΧΥΤΥ, θα έχουν ειδικό στόχο χωριστής συλλογής και ανάκτησης καθαρών υλικών (π.χ. χαρτί, πλαστικό, μέταλλο, γυαλί, βιοαπόβλητα κοκ) και τα υπολειμματικά σύμμεικτα δύναται να υπόκεινται σε ταφή ανεπεξέργαστα δηλαδή σε μικρούς ΧΥΤΑ, χωρίς να αποκλείεται η δυνατότητα ΧΥΤΥ καθώς η πρόοδος νέων τεχνολογιών μπορεί να δώσει λύσεις εφαρμοσμένες μικρότερης κλίμακας έως το 2030.
Επίσης, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι ενώ ως πολιτική βούληση είναι σημαντικό ο στόχος του 10% ταφής να τεθεί 5 έτη νωρίτερα (το 2030) από τον προβλεπόμενο χρόνο της ΕΕ (το 2035), υπάρχει ο κίνδυνος σε περίπτωση αστοχίας (πχ 30% αντί για 10%) οι νέοι /επεκτάσεις ΧΥΤΥ να κορεστούν νωρίτερα προ του 2030, με ανυπολόγιστη ζημιά καθώς πέραν του ότι θα απαιτηθούν επιπλέον χρήματα από το Εθνικό ΠΔΕ, σε περίπτωση αδυναμίας επέκτασης λόγω τεχνικών περιορισμών, να έχουμε αναβίωση Χωματερών (ΧΑΔΑ) με νέα εθνικά πρόστιμα. Γι' αυτό ο σχεδιασμός των νέων/επεκτάσεων ΧΥΤΥ θα πρέπει να γίνει με συντελεστή ασφάλειας επιπλέον 5 ετών (δηλαδή το 2035 10%).

6) Χρηματοδοτικά θέματα
Στο νέο ΕΣΔΑ οι αναφορές σε εναλλακτικούς τρόπους χρηματοδότησης θα πρέπει να είναι συγκεκριμένες ανά είδος έργου και όχι να μην υπάρχουν γενικεύσεις (π.χ. ΣΔΙΤ) που οδηγούν σε συμπεράσματα ότι με ένα εργαλείο θα καλυφθούν όλες οι ανάγκες.
Ενδεικτικά αναφέρουμε, την ανάγκη αναφοράς στον ΕΣΔΑ σε εκτιμώμενα ποσά και παραδείγματα έργων προς χρηματοδότηση για χρηματοδοτήσεις που καλύπτονται από:
– υποχρεώσεις των παραγωγών στο πλαίσιο «Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού» από ΣΕΔ (κάδοι, οχήματα, ευαισθητοποίηση, καθαρισμοί ακτών)
– επιδοτήσεις προερχόμενες από ειδικά τέλη/εισφορές που έχουν θεσπιστεί από την πολιτεία (πχ περιβαλλοντική εισφορά κυκλικής οικονομίας, κλπ.)
– επιδοτήσεις προερχόμενες από το νέο ΕΣΠΑ πρόγραμμα ΥΜΕΠΕΡΑΑ με βάση τις επιλέξιμες δράσεις
– χρηματοδοτικά κίνητρα προς τις ιδιωτικές επιχειρήσεις μέσα από το ΕΠΑΝΕΚ για τις ΜΜΕ
– ειδικές επιδοτήσεις προς τα Πανεπιστήμια και την Καινοτομία μέσα από προγράμματα ΕΣΠΑ πχ Ερευνώ-Καινοτομώ
– τις (δανειακές/κεφαλαιακές) χρηματοδοτήσεις από 3ους είτε στην μορφή μεγάλης κλίμακας έργων με το ειδικό πλαίσιο ΣΔΙΤ είτε στην μορφή μικρότερης κλίμακας χωρίς το ειδικό πλαίσιο ΣΔΙΤ.
– Μείωση ΦΠΑ στις συσκευασίες που χρησιμοποιούν rPet.

7) Διάφορα συναφή Θέματα
Για την υλοποίηση του νέου ΕΣΔΑ απαιτείται να υπάρξουν προβλέψεις για:
– Ενίσχυση του προσωπικού των ΟΤΑ με κατάλληλες ειδικότητες κατάλληλου αριθμού, ειδικοτήτων (πχ υπεύθυνος οργάνωσης χωριστής συλλογής, υπεύθυνος ευαισθητοποίησης, οδηγοί για την χωριστή συλλογή, υπάλληλος πράσινου σημείου κοκ). Το καθεστώς ενίσχυσης με προσωπικό δεν θα πρέπει να υπόκειται σε δημοσιονομικούς περιορισμούς, λόγω του ότι αποτελεί ανταποδοτική υπηρεσία.
– Υλοποίηση Εθνικών, Περιφερειακών και Δημοτικών Εκστρατειών Ενημέρωσης, Ευαισθητοποίησης με επιβράβευση των πολιτών που ανακυκλώνουν, το οποίο θα έχει ειδικό χρηματοδοτικό πλαίσιο σε ετήσια βάση.
– Το τέλος ταφής χρειάζεται να λειτουργήσει άμεσα ως ισχυρό αντικίνητρο. Πολύ σημαντική αλλαγή είναι η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της περιβαλλοντικής εισφοράς – που αποτελεί θετικό μέτρο – και στα υπολείμματα των ΜΕΑ/ΜΕΒΑ, ώστε να ενθαρρύνονται λύσεις ΔσΠ και υψηλής ανάκτησης/χαμηλού υπολείμματος σύμφωνα με τις νέες οδηγίες ΕΕ περί περιορισμού της ταφής στο 10%. Το τέλος ταφής θα πρέπει:
o Να αφορά στο σύνολο των αποβλήτων που οδηγούνται σε ΧΥΤΑ-ΧΥΤΥ
o Το ύψος του να καθοριστούν λαμβάνοντας υπόψη τα πραγματικά κόστη των εναλλακτικών στην ταφή τρόπων διάθεσης και αντίστοιχο τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
o Να εφαρμοστεί κατά τον ίδιο τρόπο σε όλη τη χώρα.
– Θεσμοθέτηση του πληρώνω όσο πετάω με εξειδίκευση για το πώς θα εφαρμοστεί.
– Προώθηση της εφαρμογής συστημάτων επιβράβευσης ανακύκλωσης (reward as you recycle) από πλευράς Δήμων με τελικούς ωφελούμενους τους πολίτες/επιχειρήσεις που ανακυκλώνουν στην πηγή.
– Επανασχεδιασμός των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης π.χ. συσκευασιών ώστε να βελτιωθεί η ανταποδοτικότητα των εισφορών των υπόχρεων προς όφελος της κοινωνίας και της οικονομίας.
– Εφαρμογή συστήματος εγγύησης-επιστροφής (Deposit – Refund System) κατόπιν τεχνοοικονομικής μελέτης εφαρμογής για τη διασφάλιση της μέγιστης δυνατής χωριστής συλλογής για τις πλαστικές φιάλες έως τριών λίτρων και περαιτέρω διερεύνηση για μεταλλικές και γυάλινες συσκευασίες. Το σύστημα για να είναι βιώσιμο πρέπει να είναι ενιαίο, κεντρικό και υποχρεωτικό σύστημα (όχι πολλά διαφορετικά).
– Η επίτευξη ανακύκλωσης, δηλαδή επιτυχούς επαν-εισαγωγής ανακυκλώσιμων υλικών από τα απόβλητα στον παραγωγικό κύκλο, ως δευτερογενών πρώτων υλών, πρέπει να υπολογίζεται (ανά υλικό) με βάση τις ροές ανακυκλώσιμων υλικών που αποδεδειγμένα καταλήγουν για ανακύκλωση στη βιομηχανία και μπορούν να αξιοποιηθούν, σύμφωνα με τις προβλέψεις της απόφασης 2019/1004 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Τυχόν προσμείξεις που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν προς ανακύκλωση, θεωρούνται απόβλητα και τυγχάνουν περαιτέρω διαχείρισης (ενδεχόμενη ενεργειακή αξιοποίηση ή διάθεση με ταφή) με ευθύνη παραγωγού και οικονομική διαχείριση του ΣΕΔ ή του όποιου άλλου αρμόδιου φορέα.
– Όσον αφορά στα Εθνικά πρόστιμα για τους εν ενεργεία ΧΑΔΑ το στοίχημα είναι η εξάλειψη τους με ταυτόχρονη δημιουργία υποδομών ασφαλούς διάθεσης και κυρίως με απαρέγκλιτη τήρηση της νομοθεσίας & επιβολής προστίμων προς τους εκάστοτε υπαιτίους αν επιχειρηθεί να δημιουργηθούν νέοι.
– Όσον αφορά στα Γεωργοκτηνοτροφικά απόβλητα να συμπεριληφθεί η ενεργειακή αξιοποίηση στις εναλλακτικές λύσεις διαχείρισης τους.
– Σε σχέση με τα ιστορικά αποθηκευμένα απόβλητα, πρέπει να συμπληρωθεί το σχέδιο διαχείρισης με την πρόβλεψη να θεωρείται ότι στο τέλος του 2023 τελούν σε διαδικασία απομάκρυνσης και απόβλητα της κατηγορίας αυτής τα οποία παραμένουν αποθηκευμένα, ωστόσο οι υποδομές διαχείρισης που θα τα υποδεχθούν βρίσκονται (στις 31/12/2023) σε διαδικασία κατασκευής και με προβλεπόμενο χρόνο ολοκλήρωσης το αργότερο μέχρι 30/06/2024.
Συνολικά προτείνεται η σύσταση Ομάδας Διακυβέρνησης (πολύ-επίπεδη διακυβέρνηση) με στόχο να διασφαλίζεται η αποτελεσματική εφαρμογή των προβλεπόμενων δράσεων, να επιβάλλει τις απαραίτητες διορθώσεις για την ευθυγράμμιση των ΠΕΣΔΑ αλλά και να διευκολύνεται η συνεργασία μεταξύ εμπλεκόμενων φορέων είτε του δημοσίου είτε και του ιδιωτικού τομέα.

Τα ανωτέρω αποτελούν τα εποικοδομητικά μας σχόλια με τα μέχρι σήμερα δεδομένα. Για να μπορέσουμε να έχουμε ολοκληρωμένη εικόνα απαιτείται να τεθούν σε διαβούλευση :
A) και να νομοθετηθούν άμεσα όλες οι οδηγίες ΕΕ του πακέτου της κυκλικής οικονομίας (οδηγία πλαίσιο για τα απόβλητα, ταφή και τις συσκευασίες) και
B) το νέο Εθνικό Σχέδιο Πρόληψης Παραγωγής Αποβλήτων.
Επίσης θεωρούμε ότι πρέπει να δοθεί ο χρόνος σε όλους τους φορείς παραγωγικούς, επιστημονικούς, κοινωνικούς, περιβαλλοντικούς να εκφράσουν τις απόψεις τους και ως εκ τούτου, η διαβούλευση θα πρέπει να συνεχιστεί και μετά τις 25/8/20 με συζήτηση και στο Εθνικό Συμβούλιο Κυκλικής Οικονομίας με γνώμονα την εξασφάλιση της προώθησης της κυκλικής οικονομίας και μέσω του ΕΣΔΑ.

Για το Αμερικανικό LNG

 σχόλιο του Στέφανου Πράσσου.

Μητσοτάκης και Μπόϊκο Μπορίσοφ συμφώνησαν ότι το μεγάλο αφεντικό και στην Ηλεκτρική Ενέργεια πλέον είναι οι ΗΠΑ μέσω του Υγροποιημένου (σχιστολιθικού της) Φυσικού Αερίου (LNG). Αυτός είναι ο κυριότερος λόγος που ο Μητσοτάκης από τις ΗΠΑ εξήγγειλε εσπευσμένα το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων αδιαφορώντας για το βάθεμα της ενεργειακής εξάρτησης, για την ασφάλεια του ηλεκτρικού συστήματος, για το κόστος των νέων, μη αναγκαίων, επενδύσεων στον ηλεκτρισμό (45 δις ευρώ) που θα πληρώσει ο κοσμάκης και την καταστροφή (Περιβαλλοντολογική, οικονομική, κοινωνική) των Περιοχών Δυτικής Μακεδονίας και Μεγαλόπολης.
Κι αν είναι ακριβό, μη ασφαλές, και αν τελικά ρυπαίνει περισσότερο από το λιγνίτη; Οι Αμερικάνοι έχουν τον τρόπο "να πείσουν" τα κράτη (αν μάλιστα είναι σαν την Ελλάδα και τη Βουλγαρία) ότι έχουν συμφέρον να πάρουν το αέριο των ΗΠΑ!!!!
https://kokinokamini.blogspot.com/2020/02/ade-in-usa.html

"Ο Κ.Μητσοτάκης τόνισε ότι το αέριο θα φτάνει μέσω της Βουλγαρίας στη Ρουμανία ενώ αναφέρθηκε στα οφέλη απεξάρτησης από πιο ρυπαρές και ακριβές μορφές ενέργειας σημειώνοντας ότι η Ελλάδα εφαρμόζει σχέδιο για οριστική απομάκρυνση από λιγνίτη το αργότερο μέχρι το 2028."
https://prismaradio.gr/…/fysiko-aerio-alexandroypoli-ypegr…/

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ “ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ” ΓΙΑ ΤΟ ΕΣΔΑ

 

Η Επιτροπή Αγώνα Πολιτών Βόλου θεωρεί την συγκεκριμένη διαβούλευση ως μία ανείπωτη παρωδία, που μοναδικός της σκοπός είναι να εξαπατήσει τους άμεσους ενδιαφερομένους, τους πολίτες δηλαδή και να εξυπηρετήσει μια ανήθικη και χυδαία κάστα που λυμαίνεται το δημόσιο συμφέρον και τη δημόσια υγεία. Αν και προσχηματική λοιπόν η “διαβούλευση”, εντούτοις αποφασίσαμε να καταθέσουμε αυτήν την παρέμβαση, για λόγους ηθικούς και ιστορικούς.

Ως μια γενική παρατήρηση είναι ότι ενώ οι αρμόδιες ελληνικές αρχές, και δη η γενική γραμματεία του ΥΠΕΝ για τη διαχείριση αποβλήτων, δήλωσαν ότι το διάστημα 60 ημερών δεν ήταν αρκετό για να απαντήσουν εγκαίρως για το έργο της Πελοποννήσου, το οποίο φανταζόμαστε είχαν σχεδιάσει σχολαστικά, για το εν λόγω ζήτημα ως εκ θαύματος θεωρούν πως μια προθεσμία 20 ημερών και μάλιστα μέσα στον Δεκαπενταύγουστο αρκεί για τη δημόσια διαβούλευση του εθνικού σχεδίου, ενός κειμένου 729 σελίδων, που θα καθορίσει τη διαχείριση στερεών αποβλήτων για τα επόμενα 30-40 έτη. Και μόνο αυτό το στοιχείο για εμάς “βρωμάει μπαρούτι” και διαφαίνεται η ύπουλη προσπάθεια της κυβέρνησης να “πιάσει στον ύπνο” την ελληνική κοινωνία, ώστε να υλοποιήσει καταστροφικές πρακτικές, αυτές της καύσης και της ιδιωτικοποίησης στο πεδίο-”χρυσωρυχείο” της διαχείρισης των αποβλήτων, που αποδεικνύεται να αποτελεί μία από τις επικερδέστερες επιχειρήσεις μετά τη διακίνηση ναρκωτικών και όπλων.

Υπερθεματίζουμε τις θέσεις του WWF (https://bit.ly/34w7UtR) καθώς και του Δυτικού Μετώπου (https://bit.ly/3j8audz) αναφορικά με τη λανθασμένη και συντηρητική στροφή του νέου ΕΣΔΑ σε σχέση με το υφιστάμενο ΕΣΔΑ. Αντί να προηγηθεί μία αξιολόγηση του ΕΣΔΑ του 2015, ώστε να εκτιμηθούν οι λόγοι της μη υλοποίησης των στόχων του από την προηγούμενη κυβέρνηση, η σημερινή κυβέρνηση, το συγκαλύπτει γιατί προφανώς την εξυπηρετεί και επιπροσθέτως, το χρησιμοποιεί ως άλλοθι για να αφαιρέσει από αυτό τα πιο σημαντικά θετικά στοιχεία αντί για να το βελτιώσει. Είναι φυσικό βέβαια, αφού και οι δύο κυβερνήσεις προτάσσουν τα εργολαβικά συμφέροντα πάνω από το δημόσιο συμφέρον και τη δημόσια υγεία. Και να δικαιολογήσουμε αυτή μας τη θέση αναφορικά με τους δύο αυτούς άξονες, το δημόσιο συμφέρον (1) και τη δημόσια υγεία (2) με τα παρακάτω επιχειρήματα:

1. Το νομοσχέδιο γενικεύει και επιβάλλει τη διαχείριση των αστικών αποβλήτων από ιδιώτες εργολάβους, που για την ώρα διαχειρίζονται οι ΟΤΑ και οι διαδημοτικοί φορείς διαχείρισης.. Σε λίγα χρόνια ο τομέας αυτός θα ελέγχεται απόλυτα από ιδιωτικά συμφέροντα και θα χαθεί ο σημερινός δημόσιος χαρακτήρας του. Αυτό θα έχει δύο δυσμενή αποτελέσματα: α) αύξηση του κόστους που θα μεταπηδήσει στους δημότες και β) επιδείνωση των συνθηκών εργασίας και των αμοιβών για τους εργαζόμενους. Είναι ύποπτο το γεγονός ότι στο νέο ΕΣΔΑ δεν αναφέρεται το κόστος που θα κληθούν να πληρώνουν οι πολίτες, καθώς και στους τρόπους που θα χρηματοδοτηθούν οι πολλές επενδύσεις που θα απαιτηθούν. Δεν αναφέρεται επίσης το κόστος που θα επωμισθούν οι δύο φορές άτυχοι πολίτες που στις περιφέρειές τους θα προκριθεί η καύση απορριμμάτων αντί της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης. Σύμφωνα με το WWF το κόστος λειτουργίας των μονάδων καύσης θα είναι της τάξης των 150-200€ ανά τόνο εισερχόμενων απορριμμάτων. Επιπλέον, το κόστος ανά τόνο σκουπιδιών θα ανέβει σε όσες περιοχές θα υπάρχουν εργοστάσια μηχανικής επεξεργασίας, δηλ. παντού.
2. Είναι γεγονός ότι το νέο ΕΣΔΑ επιδιώκει την επίτευξη των στόχων του κυρίως μέσω της καύσης αποβλήτων, η οποία συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη μονάδων επεξεργασίας σύμμεικτων αποβλήτων (ΜΕΑ) και ενός δικτύου μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης (συμπεριλαμβανομένων των τσιμεντοβιομηχανιών), που θα χρησιμοποιούν υπολείμματα επεξεργασίας αποβλήτων ή/και δευτερογενή καύσιμα. Είναι επίσης γεγονός ότι τα προηγμένα ευρωπαϊκά κράτη θέτουν νέους στόχους αναφορικά με τα ποσοστά ανακύκλωσης και μείωσης ταφής, ενώ ταυτόχρονα σταδιακά τείνουν να καταργήσουν την καύση αποβλήτων ως ανταγωνιστική πρακτική της ανακύκλωσης και της επαναχρησιμοποίησης. Είναι γνωστές οι διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες και επιστημονικές έρευνες (ενδεικτικά οι πιο πρόσφατες: https://bit.ly/2UsslRJ, https://bit.ly/2y1RICz, https://www.mdpi.com/1660-4601/17/6/1919) που παρουσιάζουν την αύξηση κινδύνου νοσηρότητας και θνησιμότητας όσων διαμένουν κοντά σε μονάδες καύσης αποβλήτων/εναλλακτικών καυσίμων. Όταν αναφερόμασταν στις θανατηφόρες επιπτώσεις της καύσης απορριμμάτων, ο κ. Φάμελλος μας προέτασσε το επιχείρημα ότι δεν πρόκειται για μικτά απόβλητα αλλά για το υπόλειμμα της ανακύκλωσης. Τώρα, καταρρίπτεται κι αυτό το πρόσχημα της κυβέρνησης και μιλάμε για κάθε είδους απόβλητο που θα έχει υποστεί κάποια επεξεργασία στις ΜΕΑ με ασύλληπτες επιπτώσεις για τη δημόσια υγεία.

Ως γνωστόν, η Επιτροπή Αγώνα Πολιτών Βόλου κατά της καύσης σκουπιδιών από την ΑΓΕΤ έχει σχεδιάσει πρόταση ορθολογικής διαχείρισης απορριμμάτων, η οποία βασίζεται στην παραγωγή μηδενικών αποβλήτων Zero Waste), σύμφωνα με την οποία τέτοιου είδους σχέδια δεν έχουν θέση.

Ρητή πρόταση της Επιτροπής είναι να επενδυθούν κεφάλαια τόσο στην κατασκευή μικρών μονάδων ανακύκλωσης των υλικών (πχ πλαστικού, γυαλιού, χαρτιού, οργανικής ύλης) δηλαδή μετατροπής των υλικών αυτών σε επαναχρησιμοποιούμενες πρώτες ύλες, όσο και στη διαλογή στην πηγή, στη δημιουργία πράσινων σημείων και στην εκπαίδευση των πολιτών. Σύμφωνα με την παραπάνω πρόταση της Επιτροπής, οι πλαστικές συσκευασίες που θα συλλέγονται χωριστά από τον Δήμο, θα πηγαίνουν στο εργοστάσιο ανακύκλωσης πλαστικού, που θα τις μετατρέπει σε πρώτη ύλη για κατασκευή νέων πλαστικών συσκευασιών. Με αυτόν τον τρόπο θα γίνεται εξοικονόμηση φυσικών πόρων, που θα απαιτούνταν για παραγωγή πρώτων υλών, γεγονός που θα συμβάλλει στην προστασία του περιβάλλοντος και της δημόσιας υγείας και δη, στη μείωση παραγωγής αερίων του θερμοκηπίου και άρα της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, με αυτό τον τρόπο δεν θα χρειάζεται να μπαίνουν φωτιές σε κέντρα ανακύκλωσης και να χάνονται πολύτιμες πρώτες ύλες, ρυπαίνοντας ανεπανόρθωτα με διοξίνες Αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα και παγκοσμίως, αντιμετωπίζουμε πρόβλημα διάθεσης των ανακυκλώσιμων πλαστικών γιατί δεν υπάρχουν υποδομές ανακύκλωσης του πλαστικών συσκευασιών που συλλέγονται στους μπλε κάδους. Αντί λοιπόν η Κυβέρνηση να εστιάσει σε αυτό το πρόβλημα, επιλέγει να επενδύσει τεράστια ποσά σε φαραωνικού τύπου εργοστάσια τα οποία βραχυπρόθεσμα φαίνεται να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της διαχείρισης των απορριμμάτων, μακροπρόθεσμα όμως αποτελούν τροχοπέδη στην οικολογική διαχείριση με στόχο την μηδενική παραγωγή απορριμμάτων.
Η Επιτροπή Αγώνα Πολιτών Βόλου ζητά να δοθεί προτεραιότητα στη διαλογή στην πηγή, στα
πράσινα σημεία και στην κομποστοποίηση και στην δημιουργία υποδομών ανακύκλωσης. Να ακυρωθεί το συγκεκριμένο ΕΣΔΑ.
Αδιαπραγμάτευτο αίτημά μας είναι να απαγορευθεί η καύση αποβλήτων, ΕΙΔΙΚΑ ΄ΟΤΑΝ οι μονάδες που την εφαρμόζουν λειτουργούν εντός των διοικητικών ορίων των πόλεων.

Δέκα μύθοι και η σκληρή πραγματικότητα για τα αιολικά

γράφει ο Παναγιώτης Νάνος

Δήμαρχος Λίμνης Πλαστήρα

Eυκαιρία αφύπνισης από τη νιρβάνα που μας βύθισαν οι μύθοι, τους οποίους κάποιοι έκτισαν μεθοδικά, για να περάσουν εύκολα τα συμφέροντά τους. Ας δούμε μερικούς:

Μύθος 1^ος Τα αιολικά είναι Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας

Η αλήθεια είναι ότι αποτελεί συμπληρωματική πηγή ενέργειας, διότι οι ανεμογεννήτριες κάτω από 3 μποφόρ δεν δουλεύουν και πάνω από 6 μποφόρ «κλειδώνουν» τα πτερύγια για λόγους προστασίας. Παράγουν ασταθή και ακανόνιστη ενέργεια η οποία δεν μπορεί να διατεθεί στην κατανάλωση, γι’ αυτό και έχουν ανάγκη υποστήριξης από θερμοηλεκτρικούς σταθμούς. Αυτό το καθιστά στις όχι και τόσο αποδοτικές πηγές.

Μύθος 2^ον Τα αιολικά είναι φιλικά προς το Περιβάλλον

Η αλήθεια είναι ότι οι γιγαντιαίες διαστάσεις τους πυλώνες από 100 μέχρι 200 μέτρα ύψος θέλουν τεράστιες βάσεις, χιλιάδες τόνους σίδερα και μπετόν, ισοπέδωση βουνοκορφών, βίαιες επεμβάσεις στη Φύση που έχουν επιπτώσεις στο υδρογεωλογικό περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα, τραυματίζουν ανεπανόρθωτα την αισθητική του Τοπίου, ακυρώνουν το ιστορικό και πολιτιστικό απόθεμα, μειώνουν την αξία αν ο τόπος είναι τουριστικός προορισμός, υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής όσων χωριών είναι κοντά και έχουν οπτική επαφή. Όσοι θέλουν να έχουν προσωπική αντίληψη για τα αιολικά, ας πάνε στην Κάρυστο και θα καταλάβουν την επερχόμενη καταστροφή…

Μύθος 3^ον Τα αιολικά πάρκα συνοδεύονται από Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, (Μ.Π.Ε.).

Η αλήθεια είναι ότι ουσιαστικές Μ.Π.Ε. δεν πρόκειται να υπάρξουν ποτέ διότι: α) κοστίζουν ακριβά, β) το πιθανότερο είναι οι μελέτες να δείξουν ότι δεν μπορούν να εγκατασταθούν ανεμογεννήτριες. Για το λόγο αυτό οι εταιρίες παρουσιάζουν γενικόλογες ΜΠΕ εκατοντάδων σελίδων οι οποίες είναι πανομοιότυπες, ή συρραφή από αυτούσιες αντιγραφές, τόσο που μερικές φορές ξεφεύγουν ονόματα άλλων περιοχών από τις οποίες έγινε το copy – paste!

Μύθος 4^ος Τα αιολικά παράγουν δωρεάν ενέργεια και οι Δήμοι παίρνουν αντισταθμιστικά.

Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται παραγωγή ενέργειας, δυσανάλογα ακριβή και με τεράστιο περιβαλλοντικό κόστος για κάθε τόπο και συνολικά για τη χώρα. Τα έσοδα από το 1,5% που παρουσιάζουν στους Δήμους είναι με βάση το αισιόδοξο σενάριο, τα εμφανίζουν ως πραγματικά έσοδα ενώ είναι δυνητικά και υπό προϋποθέσεις. Κανένας Δήμος δεν πήρε όσα του έταξαν, οι 5.000 με 10.000 ευρώ το χρόνο δεν είναι έσοδα. Τα όποια αντισταθμιστικά σε είδος ή χρήμα είναι το τυρί στη φάκα. Η υπεραξία του τόπου μας δεν μπορεί να υποθηκευτεί με φθηνά ανταλλάγματα, τα οποία παραπέμπουν σε καθεστώτα αποικιοκρατικά. Αλήθεια, ποιος θα εκπόρνευε τη γυναίκα και την κόρη του σε ξένους τουρίστες για να έχει συμπληρωματικό εισόδημα;

Στην πραγματικότητα οι καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας (μέσα σε αυτούς και οι Δήμοι) πληρώνουν σε κάθε λογαριασμό το ειδικό τέλος υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Δείτε στο λογαριασμό της ΔΕΗ την συντομογραφία ΕΤΜΕΑΡ και θα καταλάβετε πόσο κοστίζει η «δωρεάν» ενέργεια!

Μύθος 5^ον Τα αιολικά θα συμβάλουν στην απολιγνιτοποίηση της χώρας.

Η μαύρη αλήθεια είναι ότι η απολιγνιτοποίηση της χώρας ουδέποτε θα γίνει από τις ΑΠΕ. Η κύρια πηγή ηλεκτρικού ρεύματος είναι το Φυσικό Αέριο με 51% το οποίο αφενός μεν πληρώνουμε με συνάλλαγμα και αφετέρου χρησιμοποιείται με λάθος τρόπο. Το 23% καλύπτεται από εισαγωγή ρεύματος που έρχεται από τα Βαλκάνια και την Τουρκία,  το 12 % από τις ΑΠΕ και το 9 % από τα υδροηλεκτρικά, ποσοστό το οποίο δεν υπολογίζουν στις ΑΠΕ (!) για να κερδίσουν οι «αεριτζήδες» τα μέγιστα.

Μύθος 6^ος Η χώρα μας έχει υποχρέωση σε μια δεκαετία να πιάσει το στόχο 30% πράσινης ενέργειας από τις ΑΠΕ, για να συνεισφέρει στην κλιματική αλλαγή και οι ανεμογεννήτριες είναι η λύση.

Η αλήθεια είναι ότι η χώρα μας είναι σήμερα στο 21% και μπορεί κάλλιστα να υπερκαλύψει το ποσοστό του 30% με απλές κινήσεις, χωρίς να καταστρέψει το Περιβάλλον: 1^ον  Να μειώσει την ανεξέλγκτη υπερκατανάλωση ρεύματος. 2^ον Να θέσει άμεσα σε λειτουργία ανενεργά υδροηλεκτρικά, όπως λ.χ. το εργοστάσιο της Μεσοχώρας Τρικάλων που είναι ήδη έτοιμο, με την μερική εκτροπή του άνω ρου του Αχελώου. 3^ον Να αξιοποιήσει άλλες μορφές ΑΠΕ, όπως τα φωτοβολταϊκά στις σκεπές των κτιρίων, τη βιομάζα, τα θαλάσσια ρεύματα, τη γεωθερμία, η ενέργεια κυμάτων, κ.α. μορφές που σήμερα δεν τις λαμβάνουμε υπόψη. Η μεγαλύτερη όμως εναλλακτική πηγή είναι η εξοικονόμηση ενέργειας μέσα από την αλλαγή του καταναλωτικού και παραγωγικού μοντέλου. Όσο για την «κλιματική αλλαγή», η απάντηση είναι στα «φυσικά κλιματιστικά», ήτοι την αποκατάσταση των καμένων δασών με χιλιάδες νέες δεντροφυτεύσεις σε πόλεις και χωριά!

Μύθος 7^ος Τα αιολικά είναι μεγάλες επενδύσεις οι οποίες συμβάλλουν στην Ανάπτυξη της χώρας.

Η αλήθεια είναι ότι οι μόνοι κερδισμένοι είναι η βαριά βιομηχανία ξένων χωρών και το κύκλωμα εμπορίας και εγκατάστασης των ανεμογεννητριών. Πρόσκαιρα και μέχρι να στηθούν γίνονται διανοίξεις δρόμων, απασχολούνται σε οικοδομικές εργασίες συνεργεία, αλλά μετά δεν παράγουν ούτε μία θέση εργασίας για τους ντόπιους. Αντίθετα, όπου εγκατασταθούν υποβαθμίζουν το φυσικό περιβάλλον, τραυματίζουν την αισθητική του τοπίου, αλλοιώνουν την ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα του τόπου, απαξιώνουν το τουριστικό προϊόν, ακυρώνουν την ταυτότητα, πλήττουν τις τοπικές οικονομίες, εμποδίζουν την κτηνοτροφία, υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής και το επίπεδο υγείας των μόνιμων κατοίκων.

Μύθος 8^ος: Τα αιολικά είναι εγκαταστημένα σε όλη την Ευρώπη και ότι είναι το μέλλον της εναλλακτικής ενέργειας.

Η αλήθεια είναι ότι οι δύο πρώτες δεκαετίες από τη λειτουργία τους, είδαν ότι πρόκειται για προβληματικά ισοδύναμα κόστους/οφέλους και εγκαταλείπονται στην Ευρώπη, ειδικά οι γιγαντιαίων διαστάσεων πυλώνες των 100 – 150 και 200 μέτρα ύψος. Τα αιολικά βιομηχανικού τύπου έχουν κλείσει τον κύκλο τους. Στην Ευρώπη έχουν ουσιαστικά σταματήσει να αναπτύσσονται γι’ αυτό και τα ξεφορτώνουν εδώ. Αντίθετα, υπάρχουν θετικά παραδείγματα αιολικών τα οποία θα έπρεπε η χώρα μας να αξιοποιήσει, όπως λ.χ. στη Δανία που όμως το ύψος είναι μικρό και απορροφήσιμο από το Περιβάλλον.

Μύθος 9^ος: Η ανάπτυξη των αιολικών γίνεται με βάση το ενεργειακό χωροταξικό, με σεβασμό στις περιοχές Νatura 2000, στους νόμους, κλπ

Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει χωροθέτηση με επιστημονικά κριτήρια, δεν υπάρχει καν εθνικό χωροταξικό, το οποίο ζητούν επίπονα άπαντες: από τις οικολογικές οργανώσεις μέχρι τους επενδυτές! Υπάρχει ένας γενικός χαρακτηρισμός που περιλαμβάνει στις εν δυνάμει περιοχές ανάπτυξης ακόμα και ευαίσθητες περιβαλλοντικά περιοχές NATURA, οι οποίες προστατεύονται από την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία, η οποία παραβιάζεται! Αυτή η «χωροθέτηση» είναι επίτηδες «ελαστική» για να διευκολύνει τους «επενδυτές», οι οποίοι έχοντας πολιτική κάλυψη επιβάλλουν τις τοποθεσίες στις κρατικές υπηρεσίες. Γι’ αυτό και επιβάλλεται η χωροθέτηση των αιολικών πάρκων με επιστημονικά κριτήρια, διότι δεν μπαίνουν όλα παντού!

Τα αιολικά και ειδικά βιομηχανικού τύπου, είναι ασύμβατα με την ταυτότητα της χώρας μας! Κράτος και Κοινωνία οφείλουν να επαναχωροθετήσουν τα σημεία ανάπτυξης των αιολικών με τις ελάχιστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι εταιρίες βιάζονται να εγκαταστήσουν στην Ελλάδα, διότι απλά για την Ευρώπη έκλεισε ο κύκλος της ανάπτυξής, δεν τα θέλουν πια, κάπου πρέπει να τα πουλήσουν πριν σκάσει η φούσκα…

Μύθος 10^ος: Ο χρόνος διάρκειας ζωής των ανεμογεννητριών είναι 20 -25 χρόνια, μετά γίνεται απόσυρση το Περιβάλλον αποκαθίσταται.

Η αλήθεια είναι ότι η διάρκεια ζωής τους είναι ανάλογη της συντήρησης και της καταπόνησης σε πραγματικές συνθήκες. Η εμπειρία δείχνει ότι στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό οι ανεμογεννήτριες παραμένουν ανενεργά κουφάρια διότι το κόστος αποξήλωσης είναι μεγάλο, ενώ αποκατάσταση δεν γίνεται. Με την «παράδοση» που έχει η χώρα μας, το Ελληνικό Τοπίο θα μοιάζει με ένα απέραντο νεκροταφείο παλιοσιδηρικών και βουνά φορτωμένα με αμέτρητους τόνους μπετόν και χιλιάδες μέτρα υπόγειων και υπέργειων καλωδιώσεων. Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις η ισοπέδωση των βουνοκορφών, αντικειμενικά, δεν αποκαθίσταται. Το τοπίο θα μείνει ανάπηρο για πάντα. Οι όποιες ρήτρες σήμερα για δήθεν αποκατάσταση, θα έχουν την τύχη των κρατικών και δικαστικών αποφάσεων για ανέλκυση του βυθισμένου κρουαζιερόπλοιου στη Σαντορίνη και την τοξική βόμβα που παραμένει στο βυθό. Αλήθεια, θυμάται κανείς πως λέγονταν, ποιανής εταιρίας ήταν και πότε βυθίστηκε; (βλ. «Sea Diamond» 2007) 

Η σκληρή πραγματικότητα είναι μία: Τα αιολικά είναι συμπληρωματική πηγή ενέργειας, σκόπιμα υπερτιμημένη, με πολλά μειονεκτήματα. Το περιβαλλοντικό κόστος από την εγκατάσταση για τη χώρα μας είναι ανυπολόγιστο και δυστυχώς μη αναστρέψιμο. Τα αιολικά βιομηχανικού τύπου στην Ευρώπη έχουν κλείσει τον κύκλο, στην Ελλάδα κάποιοι τα εμφανίζουν ως μονόδρομο. Μας παραμυθιάζουν και το αφήγημά τους θυμίζει τη φούσκα του Χρηματιστηρίου, που αντί να πιάσει τις 7.000 μονάδες, έπεσε στις 500. Τότε η ζημιά ήταν «μικρή», διότι οι Έλληνες έχασαν μόνο τις οικονομίες τους. Με τα αιολικά χάνουμε την αρτιμέλεια της χώρας, υποθηκεύουμε το Περιβάλλον, υπονομεύουμε το Μέλλον των επόμενων γενεών για χάρη ελαχίστων ντήλερ οικογενειών.

Ωρα για Εθνικό Σχέδιο Ενέργειας!

Η μεγαλύτερη πηγή εναλλακτικής ενέργειας στη χώρα μας είναι η ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ και η εξοικονόμιση ενέργειας. Κατασπαταλάμε χωρίς λόγο τεράστιους ενεργειακούς πόρους: Εκατομμύρια λαμπτήρες του Δημοσίου καταναλώνουν ηλεκτρική ενέργεια χωρίς να υπάρχει ανάγκη. Χιλιάδες δημόσια και ιδιωτικά κτίρια αλλά και δημοτικός φωτισμός δεν έχουν ακόμα περάσει όλα στην LED  εποχή. Χιλιάδες κρατικά ασανσέρ κινούνται ακόμα με συρματόσχοινα, ενώ αποδεδειγμένα οι ταινίες έχουν υποπολλαπλάσια ανάγκη σε ενέργεια. Επιβάλλεται όσο ποτέ άλλοτε η ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων και ιδιωτικών κτιρίων μέσα από ένα σύστημα κινήτρων/αντικινήτρων έτσι ώστε να μειωθούν οι ενεργειακές ανάγκες.

Επιβάλλεται όσο ποτέ άλλοτε ένα Εθνικό Σχέδιο Ενέργειας, με αξιοποίηση όλων των εναλλακτικών πηγών και όχι επιλεκτικά των αιολικών. Η χώρα μας διαθέτει από τα μεγαλύτερα ποσοστά ηλιοφάνειας, αλλά δεν αξιοποιεί όσο θα έπρεπε την ηλιακή ενέργεια. Έχει υδροηλεκτρικά εργοστάσια σε αναμονή, αλλά δεν τα θέτει σε λειτουργία. Υπάρχουν εναλλακτικές, προτάσεις και ιδέες, αλλά δεν αξιοποιούνται. Για τους λόγους αυτούς επιβάλλεται η επαναχωροθέτηση των ΑΠΕ, δεν κάνουν όλες οι πηγές για όλους τους τόπους, χωρίς μάλιστα τη σύμφωνη γνώμη των τοπικών κοινωνιών! Η Αυτοδιοίκηση μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο με τη δημιουργία Ενεργειακών Κοινοτήτων, με τη συμμετοχή τοπικών επιχειρήσεων και πολιτών.

Συμμετέχουμε στην Πανελλήνια κινητοποίηση στη Νιάλα την Κυριακή 5 Ιουλίου και στέλνουμε ηχηρό μήνυμα: Κάτω τα χέρια από τα ιστορικά Άγραφα! Κάτω τα χέρια από τα περήφανα βουνά και την αξιοπρέπεια των νησιών μας. Δηλώνουμε αποφασισμένοι να προστατεύσουμε με κάθε κόστος τη διατήρηση της αρτιμέλειας του Τόπου μας και να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές το Περιβάλλον που παραλάβαμε.

Όποιος απουσιάζει από τον αγώνα αυτό, ας αναρωτηθεί για τα κριτήρια της επιλογής του. Η αλήθεια είναι εδώ, τη φωνάζει η συνείδηση του συμφέροντος της χώρας! Το φωνάζουν και οι αγέννητοι ακόμα!

πηγή. http://trikkipress.gr/

31 κίτρινες κάρτες της Κομισιόν στη ΣΔΙΤ Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Απορριμμάτων Πελοποννήσου

Γράφει ο Θεόδωρος Βώρος

Πρόσφατα είδε το φως της δημοσιότητας μια επιστολή με τις παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το υπουργείο Ανάπτυξης και την Περιφέρεια Πελοποννήσου, με την οποία διαπιστώθηκε ότι το υπ. αρ. 2018GR16CFMP003έργο «Εργοστάσιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης της Περιφέρειας Πελοποννήσου με Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ)» για τη διαχείριση των απορριμμάτων της Περιφέρειας Πελοποννήσου με ευρωπαϊκούς πόρους δεν είναι εναρμονισμένο με τις υφιστάμενες κοινοτικές οδηγίες.

Η επιστολή, με ημερομηνία την 15η Ιουνίου του τρέχοντος έτους, εστάλη ως απάντηση σχετικού αιτήματος των αρμόδιων ελληνικών υπηρεσιών για τη χρηματοδότηση του έργου  με ανάδοχο την εταιρεία ΤΕΡΝΑ Α.Ε. και με αυτή ζητούνται εντός διμήνου πρόσθετες διευκρινήσεις και αναθεώρηση της αίτησης του έργου. Συνοπτικά ακολουθούν 31 σημεία:

1.Το κόστος των 737€ ανά τόνο επεξεργασίας απορριμμάτων της τρίτης μονάδας, θεωρήθηκε πολύ ψηλό σε σχέση με ανάλογα έργα που πρόσφατα συγχρηματοδότησε η Ε.Ε. (π.χ. 323 -343€/τόνο σε Κροατία, Βουλγαρία).

2.Τα κόστη κατασκευής λειτουργίας και συντήρησης μονάδας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας με βιοαέριο. Δεν έχουν συμπεριληφθεί.

3.Η συνολική χωρητικότητα των Χώρων Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ),για την οποία θεωρήθηκαν ελλιπείς τόσο η τεκμηρίωση όσο και ο προσδιορισμός κόστους/τόνο. Ειδικότερα, η μελέτη προβλέπει επάρκεια ΧΥΤΥ για 30 χρόνια ενώ οφείλουν να αναπτύσσονται σταδιακά με χωρητικότητες για 5 έως 7 χρόνια, καθότι οι πρόοδοι στην πρόληψη, επανάχρηση και ανακύκλωση θα οδηγήσουν σε προοδευτικά μειωμένες παραγόμενες ποσότητες υπολειμμάτων και άρα ανάλογα μειωμένες ανάγκες για ΧΥΤΥ.

4.Η καταλληλότητα και το κόστος των Μεταβατικών Μονάδων Διαχείρισης Απορριμμάτων, για τις οποίες δεν προκύπτει από την μελέτη τι περιλαμβάνουν και αν αποτελούν τμήμα του έργου και μέρος του κόστους του.

5. Κατά την Ανάλυση Επιλογών (OptionAnalysis), διαπιστώθηκε μη συμμόρφωση και τεκμηρίωση των εναλλακτικών  επιλογών με σχετικό Παράρτημα (ΙΙΙ, Κεφ. 2.1.4(3), Καν. Ε.Ε. 207/2015).

6. Οικονομοτεχνικά χαρακτηριστικά. Ελλιπήςτεκμηρίωση του έργου σε σχέση με τεχνικά, χρηματοοικονομικά, οικονομικά στοιχεία, υπολογισμούς και επεξηγήσεις αναφορικά με τη σύγκριση των εναλλακτικών στρατηγικών (κεντρικές και δευτερεύουσες επιλογές έναντι αποκεντρωμένων) με συνέπεια να μην επιβεβαιώνεται ως βέλτιστη στρατηγική επιλογή.

7. Εκτιμώμενο ποσοστό ανακύκλωσης και ανάκτησης υλικών. Η μελέτη υποθέτει ότι το 15% επί των εισερχομένων σύμμεικτων απορριμμάτων (χαρτί, πλαστικά, μέταλλα, γυαλί) θα ανακτάται μετά από επεξεργασία στο Εργοστάσιο  Επεξεργασίας Απορριμμάτων (Μ.Ε.Α.) όταν στην Ευρώπη τα αντίστοιχα ποσοστά ανακύκλωσης είναι  σημαντικά χαμηλότερα καθώς μεγάλο μέρος των ανακτώμενων υλικών είναι μολυσμένο που πρακτικά δεν μπορεί να ανακυκλωθεί και τελικά καταλήγει σε ΧΥΤΥ.

8. Απαίτηση για χωριστή συλλογή οργανικών.Στην μελέτη δεν τεκμηριώνεται χωριστό ρεύμα συλλογής οργανικών αποβλήτων για την παραγωγή υψηλής ποιότητας εδαφοβελτιωτικού (κόμποστ) αλλά προκύπτει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των οργανικών θα συλλέγεται από την επεξεργασία των σύμμεικτων απορριμμάτων. Το παραγόμενο από αυτήν τη διαδικασία τύπου κόμποστ CLO(CompostLikeOutput) είναι χαμηλής ποιότητας, μολυσμένο, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εδαφοβελτιωτικό, καταλήγει ως επιχωμάτωση σε χώρους υγειονομικής ταφής και βάσει της οδηγίας Ε.Ε. 851/2018δεν πρέπει να συνυπολογίζεται στο ποσοστό ανάκτησης και ανακύκλωσης.

9. Χώροι Υγειονομικής Ταφής μη επικίνδυνων αποβλήτων. Ενώ η μελέτη προβλέπει ότι τα απόβλητα θα απορρίπτονται στην περιοχή με ελεγχόμενο τρόπο, δεν εξασφαλίζεται βάσει της οδηγίας Ε.Ε. 850/2018,η σταδιακή μείωση σε ποσοστό 10%  κατά βάρος των αστικών αποβλήτων που θα οδηγούνται σε ταφή έως το 2035. Επίσης, δεν τεκμηριώνεται ότι όλες οι προτεινόμενες υποδομές θα συμμορφώνονται με τις βέλτιστες διαθέσιμες πρακτικές για την επεξεργασία των αποβλήτων (Ε.Ε. 1147/2018).

10.  Ανάλυση κόστους-ωφελειών και ανάλυση ζήτησης (CBAanddemandanalysis).Η τεκμηρίωση του έργου δεν περιλαμβάνει αρκετές πληροφορίες προκειμένου να καθοριστεί εάν η ζήτηση του έργου έχει προσδιοριστεί σωστά.  Σύμφωνα με την μελέτη, προβλέπεται ετήσια αύξηση του πληθυσμού στη Περιφέρεια Πελοποννήσου κατά 0,60%, ωστόσο ο ΠΕΣΔΑ αναφέρει μείωση του πληθυσμού 0,55% ετησίως έως το 2025. Αυτό υποδηλώνει ότι στη μελέτη υπάρχει υπερεκτίμηση των παραγόμενων ποσοτήτων αστικών αποβλήτων σε όλη την περίοδο αναφοράς και κατά συνέπεια υπερδιαστασιολόγηση του έργου. Επίσης δεν περιγράφονται οι μελλοντικοί στόχοι της διαχείρισης απορριμμάτων στη Περιφέρεια Πελοποννήσου για την περίοδο μετά το 2020 με συνέπεια να μην μπορούν να εκτιμηθούν και να επαληθευτούν οι προβλεπόμενες ποσότητες που θα επεξεργάζονται στο έργο.

11. Η ζήτηση του έργου (Demandanalysis).Η ζήτηση του έργου στη μελλοντική διαχείριση απορριμμάτων δε φαίνεται να λαμβάνει υπόψιν τις απαιτήσεις και τους στόχους που ορίζονται στην οδηγίαE.E.851/2018 δηλαδή 55% ανακύκλωση έως το 2025, 60% έως το 2030, 65% έως το 2035και την οδηγία E.E. 850/2018 για την υγειονομική ταφή (πακέτο κυκλικής οικονομίας).

12. Οικονομική Ανάλυση. Η χρηματοικονομική ανάλυση και η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη δεν συμμορφώνονται προς τις απαιτήσεις της Εκτελεστικής Επιτροπής [Καν. Ε.Ε. 207/2015, Οδηγός Ε.Ε. για την ανάλυση κόστους-οφέλους(CBA, CostBenefitAnalysis, 2014) των επενδυτικών έργων] με συνέπεια τα αποτελέσματα να μην αντικατοπτρίζουν την πραγματική οικονομική απόδοση του έργου.

13. Υλοποίηση του έργου ως Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα. Δεν έχει διενεργηθεί ενοποιημένη ανάλυση σύμφωνα με τη μεθοδολογία CBA, που καλύπτει τόσο τον ιδιοκτήτη του έργου όσο και τον χρήστη, ώστε να είναι δυνατός ο υπολογισμός της συνολικής αποδοτικότητας του έργου. Οι αποδόσεις κεφαλαίου χωριστά για τον ιδιώτη και τον δημόσιο εταίρο δεν έχουν υπολογιστεί. Τέλος, ενώ προβλέπεται ότι η Περιφέρεια Πελοποννήσου θα συνεισφέρει το ποσόν των 66.529.154,19€, το ποσό που αναφέρεται στο Σχέδιο Χρηματοδότησης είναι διαφορετικό (63.861.257€).

14. Επιλέξιμες δαπάνες του έργου. Η τεκμηρίωση δεν εξηγεί πως υπολογίστηκαν το επίπεδο των επιλέξιμων δαπανών της δημόσιας συνεισφοράς καθώς και η επιχορήγηση της ΕΕ. Δεν είναι επίσης σαφές εάν το ποσό της δημόσιας συνεισφοράς ήταν γνωστό στο στάδιο του διαγωνισμού ή εάν το επίπεδο της αίτησης επιχορήγησης αποτελούσε ένα από τα κριτήρια επιλογής του ιδιώτη εταίρου.

15. Σφάλματα στην οικονομική ανάλυση. Λόγω σφαλμάτων στην οικονομική ανάλυση δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί εάν για το συνολικό κόστος τηρούνται οι αρχές του κόστους αποκατάστασης στο σύνολο και ο ρυπαίνων πληρώνει. Οι διαθέσιμες πληρωμές και κατά συνέπεια η τιμολόγηση δεν έχουν συμπεριλάβει το κόστος κλεισίματος και την αποκατάσταση των χώρων υγειονομικής ταφής.

16. Μελέτη σκοπιμότητας. Δεν αναφέρονται  οι υποτιθέμενες ποσότητες των ανακυκλώσιμων, οι τιμές και συνεπώς τα έσοδα από την πώληση των ανακυκλώσιμων καθώς και της ενέργειας που πρόκειται να πωληθεί.

17. Η έκθεση CBA και το περιεχόμενο της αίτησης δεν περιλαμβάνουν επαρκή περιγραφή των αναγνωρισμένων οικονομικών ωφελειών και κόστους  καθώς και τις βασικές παραδοχές που σχετίζονται με την αποτίμηση τους.

18. Το μοντέλο CBA και τα βασικά οικονομικά οφέλη. Δεν υπάρχει αιτιολόγηση στη μελέτη σύμφωνα με το μοντέλο CBA, ότι η βασική πηγή εσόδων θα προέλθει από την αύξηση των αξιών των ακινήτων πέριξ της περιοχής του έργου (63%). Η δεύτερη πηγή εσόδων είναι τα τέλη εισόδου (gatefee) τα οποία αντιστοιχούν στο 35%. Εάν οι χρεώσεις για την επεξεργασία απορριμμάτων αντανακλούν στην προθυμία των καταναλωτών να πληρώσουν προκειμένου να έχουν σωστή διαχείριση απορριμμάτων, και ως εκ τούτου δικαιολογημένο ως οικονομικό όφελος για το έργο, δεν θα  υπήρχε περαιτέρω  αιτιολόγηση στην  υπόθεση για αύξηση της αξίας των ακινήτων (καθώς η αύξηση της αξίας των ακινήτων  σε αυτή τη περίπτωση θα βασιζόταν μόνο στη βελτιωμένη διαχείριση αποβλήτων και οι δύο πηγές οφέλους θα ήταν αλληλλοεπικαλυπτόμενες). Από την πλευρά του κόστους, φαίνεται ότι  το κόστος Ο&Μ (λειτουργικό κόστος και έξοδα συντήρησης) μετρήθηκε διπλά.

19.  Οικονομική βιωσιμότητα του έργου. Η υποβληθείσα  οικονομική ανάλυση δεν παρέχει αξιόπιστα στοιχεία ώστε να προκύπτει ότι το έργο είναι οικονομικά βιώσιμο. Η διόρθωση της ανάλυσης όσον αφορά τα λειτουργικά κόστη από τη πλευρά του κόστους καθώς και για τα έσοδα που σχετίζονται με την αύξηση των τιμών των ακινήτων από την πλευρά του οφέλους, οδηγεί σε αρνητικό δείκτη ENPV, ERR μικρότερο του προεξοφλητικού επιτοκίου και εν τέλει το δείκτη B/C μικρότερο του 1 που σημαίνει ότι τα οφέλη που προκύπτουν από τη λειτουργία του έργου είναι μικρότερα από τα κόστη που επωμίζεται η κοινωνία, γεγονός που υποδεικνύει ότι το έργο δεν αξίζει το κόπο  να υλοποιηθεί.

20.Το κόστος, τα οφέλη και οι οικονομικοί δείκτες που παρουσιάζονται στο έντυπο της αίτησης είναι σημαντικά διαφορετικά από αυτά που παρουσιάζονται στο μοντέλο CBA και επομένως πρέπει να διευκρινιστούν.

21. Riskanalysis. Η έλλειψη ανάλυσης χρηματοοικονονομικής και οικονομικής ευαισθησίας δεν επιτρέπει την αξιολόγηση της επίδρασης των μεταβολών των μεταβλητών στους δείκτες χρηματοοικονομικής απόδοσης.

22. Οι ποιοτικοί κίνδυνοι και η κατανομή των κινδύνων  μεταξύ των εταίρων της ΣΔΙΤ, αν και συζητήθηκαν γενικά στο τμήμα Ε.3.3 του AF και στο κεφάλαιο 8 της μελέτης σκοπιμότητας, η ανάλυση κινδύνου για το έργο δεν συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις του σχετικού Παραρτήματος (ΙΙΙ, Κεφ.2.4 Καν. Ε.Ε. 2017/2015).  Αν και  ελήφθησαν υπόψιν οι κύριοι  κίνδυνοι για τη διαχείριση αποβλήτων που ορίζονται στον Πίνακα 2 του προαναφερόμενου Παραρτήματος, η εκτίμηση επικινδυνότητας που περιλαμβάνεται στην τεκμηρίωση δεν μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια υγιή στρατηγική διαχείρισης κινδύνου.

23. Riskfactors. Λείπει η ανάλυση πολλών παραμέτρων που συνιστούν πιθανούς κινδύνους του έργου καθώς και η ερμηνεία αυτών.

24. Διαθεσιμότητα χωροθετήσεων. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι όλες οι χωροθετήσεις είναι διαθέσιμες για το υπό εκτέλεση έργο. Είναι σαφές ότι δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία απαλλοτρίωσης για ορισμένους χώρους.

25. Εγγύηση ροής αποβλήτων. Δεν έχουν παρουσιαστεί λεπτομέρειες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η ποσότητες των αποβλήτων, που έχουν συμφωνηθεί με τον ιδιώτη εταίρο, θα διασφαλιστεί από την Περιφέρεια Πελοποννήσου ότι θα παραδίδονται σε «σημεία εισόδου».

26. Καθυστερήσεις στην υλοποίηση του έργου. Η ωριμότητα του έργου δεν είναι ξεκάθαρη. Η προσφορά του ΣΔΙΤ  ανακοινώθηκε το 2011, η νικηφόρα προσφορά ανακοινώθηκε το 2013, το συμβόλαιο υπογράφηκε το 2018. Η οικονομική ανάλυση δείχνει ότι το επενδυτικό κόστος έχει υλοποιηθεί το 2019 και 2020, αλλά η εφαρμογή δεν περιλαμβάνει σαφή περιγραφή της κατάστασης προετοιμασίας του έργου τη χρονική στιγμή της υποβολής της αίτησης. Η Επιτροπή ζητά περισσότερες πληροφορίες, ελλείποντα στοιχεία και τις απαραίτητες αιτιολογήσεις.

27. Ανάγκες προσαρμογής και μετριασμού των επιπτώσεων από το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Η τεκμηρίωση του έργου δεν συμμορφώνεται με τον Καν. Ε.Ε.1303, αρ.101στ./2013. Κατά την εκτίμηση κινδύνου δε βρέθηκαν αποδεικτικά στοιχεία για το αν το έργο θα ήταν ανθεκτικό ενόψει κινδύνων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή ή όχι, και εάν συνεπώς χρειαστούν προσαρμογές. Η Επιτροπή ζητά περισσότερες πληροφορίες.

28. Προστατευόμενες  περιοχές Natura2000.Η κύρια εφαρμογή του έργου αναφέρει ότι κανένα από τα έργα δεν θα πραγματοποιηθεί εντός προστατευόμενης περιοχής Natura2000 και ως εκ τούτου δεν θα υπάρξουν σημαντικές περιβαλλοντικές συνέπειες. Ωστόσο η τεκμηρίωση προσδιορίζει με σαφήνεια ότι μία από τις εγκαταστάσεις θα κατασκευαστεί σε περιοχή Natura2000 και συνεπώς είναι απαραίτητο να γίνει σχετική οικολογική μελέτη ενώ είναι απαραίτητη η σχετική διόρθωση στη μελέτη για να αντικατοπτρίζει αυτήν την εξέλιξη.

29. NoticeEarlyReport 2017. Σύμφωνα με την επιστολή της Επιτροπής Ares 2017 3987408 στις 10/08/2017, απαιτήθηκε να ληφθούν υπόψιν στα κριτήρια επιλογής όλων των Ελληνικών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων που προέβλεπαν επενδύσεις στη διαχείριση απορριμμάτων και συνεπώς να εκπληρώνονται μια σειρά προϋποθέσεων. Συνεπώς, η συγχρηματοδότηση από την Ε.Ε. σε οποιοδήποτε Μ.Ε.Α. θα περιορίζεται μόνο σε καλά αιτιολογημένες περιπτώσεις που δε θα υπερβαίνουν το 50% των παραγόμενων αποβλήτων στην Περιφέρεια, έτσι ώστε να αποφεύγεται ο κίνδυνος πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας (κίνδυνος υπερδιαστασιολόγησης του έργου) και οι στόχοι της ιεραρχίας των αποβλήτων να είναι απολύτως σεβαστοί. Επιπλέον, αυτά τα έργα, μικρά ή μεγάλα, πρέπει να κατασκευάζονται με τρόπο που να επιτρέπουν αργότερα το μετασχηματισμό τους σε εργοστάσια ανακύκλωσης.

30. Η Ε.Ε. έχει διάθεση να συγχρηματοδοτεί «ασφαλή έργα» δηλαδή,

α) Έργα με έμφαση και προτεραιότητα στη χωριστή συλλογή, στην ανακύκλωση, σε εκστρατείες εκπαίδευσης, στη κατασκευή εργοστασίων για παραγωγή ψηλής ποιότητας κόμποστ.

β) Στη χωριστή συλλογή πέντε ροών αποβλήτων (χαρτί, πλαστικό, μέταλλο, γυαλί και βιολογικά απόβλητα) όπως καθορίζεται στο ελληνικό Εθνικό Σχέδιο  Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ), το οποίο πρέπει να υλοποιηθεί χωρίς καθυστερήσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για Δήμους και Περιφέρειες που προβλέπουν κατασκευή Μ.Ε.Α.

γ) Οι Δήμοι αυτοί καλούνται να εγκαταστήσουν το  συντομότερο δυνατόν λειτουργικό σύστημα συλλογής πέντε ροών αποβλήτων σύμφωνα με τον ΕΣΔΑ πριν ή εντός της περιόδου υλοποίησης των συγκεκριμένων συγχρηματοδοτούμενων από την Ε.Ε. έργων.

δ) Πρέπει με σαφήνεια να προκύπτει ότι το έργο αυτό πληροί όλα τα παραπάνω κριτήρια.

31. Λοιπές πληροφορίες. Από τις ελληνικές αρχές ζητούνται περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού των ποσοτήτων των απορριμμάτων και την πρόβλεψη των μελλοντικών ποσοτήτων. Αυτά φαίνεται να έρχονται σε αντίθεση με εκείνα που προβλέπονται στον Περιφερειακό Σχεδιασμό (ΠΕΣΔΑ), όπου εξηγείται ότι ο πληθυσμός στη Περιφέρεια μειώνεται σταθερά τα τελευταία χρόνια και αναμένεται να συνεχιστεί η τάση τα επόμενα χρόνια. Λαμβάνοντας επίσης υπόψιν ότι θα εφαρμόζονται πολιτικές πρόληψης, οι ποσότητες των παραγόμενων απορριμμάτων, τόσο σαν σύνολο όσο κατά κεφαλήν, θα πρέπει σταδιακά να μειώνονται και όχι να αυξάνονται.

Αναλύοντας το πρωτότυπο κείμενο της επιστολής ο αναγνώστης θα βρει και άλλα σημεία ή παρατηρήσεις. Ας σταματήσουμε στα 31 για λόγους σημειολογίας.

Σταχυολογώντας υπάρχουν ορισμένα κρίσιμα θέματα που χρήζουν διευκρίνησης και απάντησης.

Α. Ποια θα είναι η σύνθεση των αποβλήτων που εισέρχονται στις εγκαταστάσεις;

Β. Υπάρχει κατάλληλο σύστημα  χωριστής συλλογής αποβλήτων στην Περιφέρεια όπως απαιτείται;

Γ. Ποια η ποιότητα του παραγόμενου κόμποστ;

Δ. Είναι ζωτικής σημασίας να είναι το κόμποστ υψηλής ποιότητας ώστε να μην καταλήγει στον χώρο υγειονομικής ταφής;

Ε. Θα είναι μέρος των υλικών εξόδου τα παραγόμενα προϊόντα SRF ή/και RDF;

ΣΤ. Σε τέτοια περίπτωση ποιες είναι οι αναμενόμενες ποσότητες SRF ή/και RDF;

Ζ. Θα υπάρξει αγορά για τα παραγόμενα προϊόντα SRF ή/και RDF;

Η. Είναι σαφές από τα παρεχόμενα στοιχεία ότι η απαίτηση για τις εγκαταστάσεις αυτές να επεξεργάζονται ποσότητες μέχρι το 50% των συνολικών παραγόμενων απορριμμάτων, δεν τηρήθηκε.

Θ. Αν και υπάρχουν αναφορές για τους στόχους ανακύκλωσης το 2020, φαίνεται ότι δεν εξετάστηκαν οι στόχοι που έχουν τεθεί στο νέο πακέτο οδηγιών για την Κυκλική Οικονομία (Απόβλητα, Οδηγία Πλαίσιο 851/2018 και οδηγία για την υγειονομική ταφή 850/2018), όπου πρόκειται να ενσωματωθούν στο εθνικό δίκαιο εντός του Ιουλίου 2020.

Ι. Επομένως ο στόχος για 50% πρέπει να γίνει σεβαστός και πρέπει επίσης να αιτιολογηθεί πως αναμένεται ότι θα εκπληρωθούν οι απαιτήσεις των νέων οδηγιών.

Κλείνουμε με την ελπίδα την όποια εξέλιξη και την όποια έκβαση στην περίπτωση της Πελοποννήσου να την εκλάβουμε ως μάθημα και ως χρήσιμη εμπειρία που θα μας διδάξει από εδώ και στο εξής να γίνεται πολύ πιο προσεκτική και με μεγαλύτερη επιμέλεια η ανάγνωση και η ανάλυση των προγραμμάτων της Ε.Ε. καθώς και των προϋποθέσεων συμμετοχής σε αυτά,  ώστε να υποβάλλονται καλά τεκμηριωμένες και επαρκείς μελέτες στο μέλλον και οι οποίες να ανταποκρίνονται με επιτυχία στις εκάστοτε απαιτήσεις των αξιολογητών.

Δεν υπάρχει η πολυτέλεια  οι τοπικές κοινωνίες να υφίστανται  περαιτέρω απώλειες σε χρόνο, ενέργεια  και τελικά σε απώλεια πόρων, που είναι τόσο ζωτικής σημασίας για  την ποιοτική και αξιοπρεπή διαβίωση.

*Οικονομολόγος, Msc Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΣΟΕΕ

πηγή. https://notospress.gr/article.php?id=51434&fbclid=IwAR3qNDANVSrKN9ltzjVQJu4woqYGXO0Y7LES41Ho_QvB4xwiRYctHIEaSbI

Αρπαγή γης για λόγους δημόσιας ωφέλειας!

Της Βάνας Σφακιανάκη

[Μέρος 1- Οι απαλλοτριώσεις]

Μετά από την ψήφιση της νομοθεσίας  για την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, κανείς ιδιοκτήτης γης στη χώρα δεν μπορούσε να είναι βέβαιος ότι δεν θα χάσει τη γη του, έστω και αν αυτό τότε δεν το γνώριζε τότε.  Κι αυτό γιατί ο ν. 2941/2001, στα πλαίσια της πρώτης «απλοποίησης των διαδικασιών» για την προώθηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας  αλλά και του φυσικού αερίου, προέβλεψε και αναγκαστικές απαλλοτριώσεις!
Το σκεπτικό ήταν απλό: Τα έργα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας χαρακτηρίζονται ως δημόσιας ωφέλειας, ανεξάρτητα από το φορέα υλοποίησής τους. Τα ιδιωτικά έργα θα πρέπει να  απολαμβάνουν όλων των προνομίων των έργων της ΔΕΗ για λόγους δίκαιου ανταγωνισμού, αφού και η ΔΕΗ σταδιακά θα έπαυε να είναι δημόσιος φορέας.
Έτσι η έννοια της δημόσιας ωφέλειας, με μια πιρουέτα, πέρασε στη φροντίδα του ιδιωτικού τομέα!

Το Συμβούλιο της Επικρατείας το 2008, με απόφασή του αποδέχθηκε  τόσο την  εγκατάσταση σταθμών ηλεκτροπαραγωγής από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας μέσα σε δάση και δασικές εκτάσεις, ιδιωτικές ή δημόσιες,  όσο και την επιβολή αναγκαστικής απαλλοτρίωσης για το σκοπό αυτό.  Δεν αποδέχθηκε όμως την απαλλοτρίωση δασών και δασικών εκτάσεων ιδιωτικών ή δημόσιων υπέρ ιδιωτών.

Τα πρώτα χρόνια εφαρμογής του ν. 2941/2001 σε ελάχιστες περιπτώσεις επιβλήθηκαν απαλλοτριώσεις για εγκατάσταση έργων ΑΠΕ. Οι εταιρείες δεσμεύοντας γη στα ορεινά, προχωρούσαν σε καταβολή μικρού αντίτιμου χρήσης του χώρου για τις δημόσιες εκτάσεις ή επεδίωκαν συμφωνητικά ενοικίασης σε ιδιωτικές εκτάσεις. Στη συνέχεια όμως, με τον πολλαπλασιασμό των (απ)αιτήσεων για δέσμευση γης για ενεργειακούς σκοπούς η δημόσια γη και η ιδιωτική γη που οι ιδιοκτήτες της ήταν διατεθειμένοι να μισθώσουν, δεν ήταν αρκετή.  Έτσι άρχισαν οι καταγγελίες για απαλλοτριώσεις.

Το 2016 έγινε γνωστή αναγκαστική απαλλοτρίωση για αιολικό σταθμό στην Τήνο από τη ΔΕΗ Ανανεώσιμες [1],  το 2020 στην Εύβοια από την Αιολική Μαρμαρίου Εύβοιας Ο.Ε. [2] ενώ η «Επιτροπή Αγώνα Άνδρου ενάντια στην εγκατάσταση βιομηχανικών ανεμογεννητριών» προειδοποιεί για αναγκαστική απαλλοτρίωση τριάντα (30) αγροτεμαχίων συνολικής εκτάσεως 128.075,84 μ2 πάλι από τη ΔΕΗ Ανανεώσιμες [3].

Οι μεθοδεύσεις με την αδειοδότηση

Τον Φεβρουάριο του 2020, την έντονη αντίδραση κατοίκων της Βαλαώρας, του μεγαλύτερου κτηνοτροφικού χωριού της Ευρυτανίας στα δυτικά Άγραφα, προκάλεσε η προοπτική εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε έκταση 3.000 στρεμμάτων, δηλαδή στα 2/3 των βοσκότοπων τους. [4]

Ανάλογη καταγγελία του Αγροτικού Συλλόγου Λιβαδειάς που δημοσιοποιήθηκε στις 2 Ιουνίου επισημαίνει: «Το άσχημο βέβαια της υπόθεσης, και που δεν γνωρίζει ο κόσμος, είναι ότι με την έγκριση περιβαλλοντικών όρων, δεσμεύεται ο αγρός για φωτοβολταϊκό πάρκο για 15 ολόκληρα χρόνια!!! Με αυτό τον τρόπο, ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί να αλλάξει την χρήση γης ως 15 χρόνια, μιας και οι εταιρίες αυτές το έχουν δεσμεύσει για φωτοβολταϊκό σταθμό.» [5]

Έτσι, λοιπόν, κάποια ΜΜΕ ανακάλυψαν 20 χρόνια μετά από το 2001, τον κίνδυνο από αναγκαστικές απαλλοτριώσεις που συνεπάγεται η αθρόα ζήτηση γης για ενεργειακή χρήση. Συνήθως όμως, αυτό που προβάλλουν είναι μόνο ότι η νομοθεσία θα έπρεπε να προβλέπει την υποχρέωση προσκόμισης δικαιολογητικών ιδιοκτησίας, μίσθωσης ή χρήσης γης στο πρώτο στάδιο αδειοδότησης, επειδή η νομοθεσία προβλέπει για τα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας την προσκόμιση δικαιολογητικών ιδιοκτησίας ή μίσθωσης της γης μετά από την Έγκριση Περιβαλλοντικών Όρων.

Πρόσφατο δημοσίευμα που αφορά στις διατάξεις του αντι-περιβαλλοντικού νόμου, ανακοινώνει «προστασία για τους ιδιοκτήτες γης» ως εξής: «Με το νομοσχέδιο επιχειρείται να εκλογικευθεί η χρήση γης για εγκατάσταση ΑΠΕ από υποψήφιους επενδυτές χωρίς την έγκριση των ιδιοκτητών τους. Συγκεκριμένα δίνεται η δυνατότητα στον ιδιοκτήτη γης να υποβάλλει ο ίδιος (ή ενοικιαστής του) αίτηση στον επόμενο αδειοδοτικό κύκλο και να προκριθεί αυτός έναντι του τρίτου επενδυτή.»! [6]  Επειδή, λοιπόν, αυτό ψηφίστηκε, οι ιδιοκτήτες γης μπορούν να είναι ήσυχοι, τουλάχιστον στην περίπτωση που θα θέλουν να γίνουν οι ίδιοι παραγωγοί ενέργειας, ή να μισθώσουν τη γη σε επενδυτή της αρεσκείας τους! Βρέξει λιάσει μοναδική επιτρεπτή χρήση θα είναι η ενεργειακή!

Το επόμενο διάστημα οι πιέσεις στη γη θα αυξηθούν πολύ περισσότερο. Ο υπό διαβούλευση «νέος μηχανισμός στήριξης των ΑΠΕ» της Ε.Ε. που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη που συμμετέχουν να χρηματοδοτούν έργα ΑΠΕ στο έδαφος άλλων κρατών-μελών με αντάλλαγμα να υπολογίζεται η συνεισφορά προς τον εθνικό τους στόχο, [7] θα αποτελέσει το νέο μηχανισμό για την αποτελεσματικότερη αρπαγή και αλλαγή χρήσης της  γης.

 

[Μέρος 2- Τα δάση και οι δασικές εκτάσεις]

Όταν το 2007 και το 2010 γινόταν οι διαβουλεύσεις  για το Ειδικό Χωροταξικό των ΑΠΕ και για το νόμο της κυβέρνησης Παπανδρέου για την «Επιτάχυνση της ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας για την αντιμετώπιση κλιματικής αλλαγής», δεν υπήρξε σχεδόν κανείς, συμπεριλαμβανομένων των θεσμικών φορέων,  που να μην υποστήριξε ότι οι ΑΠΕ δεν θα πρέπει να γίνονται μέσα σε δάση και δασικές εκτάσεις.

Το πραξικόπημα  όμως είχε ήδη γίνει με το ν. 2941/2001 -τον ίδιο νόμο που προέβλεψε και τις  αναγκαστικές απαλλοτριώσεις- κι αυτό όχι μόνο δεν ανατράπηκε, αλλά αντίθετα, ενισχύθηκε με τη μεταγενέστερη νομοθεσία. Ο νόμος του 2001 είχε τροποποιήσει το Δασικό νόμο έτσι ώστε να επιτρέπει –κατ’ εξαίρεση της γενικής απαγόρευσης για λόγους προστασίας –  την εγκατάσταση σε δάση και δασικές εκτάσεις, των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας  και των συνοδών τους έργων, όπως και  των αγωγών φυσικού αερίου και μάλιστα με αναδρομική ισχύ! Από τότε και στο εξής η εξαίρεση έγινε κανόνας και αξιοποιήθηκε στην εγκατάσταση αιολικών σταθμών στα βουνά σε όλη τη χώρα.

Αναρωτιέται κανείς  πότε θα μετρηθεί από κάποια έρευνα το συνολικό μέγεθος των «εξαιρέσεων»  και οι δραματικές τους συνέπειες  στα δάση και τις δασικές εκτάσεις!

Το 2013, το ΣτΕ, με την  απόφασή  του που έκρινε νόμιμο το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ, απέρριψε -μεταξύ άλλων- τους λόγους προσφυγής που είχαν σχέση με την προστασία των δασών και των δασικών εκτάσεων. Αυτό έγινε παρά το γεγονός  ότι ακόμα και η Μελέτη Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης του Ειδικού Χωροταξικού υποδείκνυε, «να προστεθεί στις περιοχές αποκλεισμού, ρητή αναφορά για τα δάση και τις αναδασωτέες εκτάσεις».  Κι αυτό γιατί «η αποψίλωση έστω και μικρών τέτοιων εκτάσεων για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών και συνοδών τους έργων, θα είχε σημαντικά μεγαλύτερο περιβαλλοντικό κόστος από τα προσδοκώμενα οφέλη της καθαρής ενέργειας.» (σελ. 304 της ΣΜΠΕ)

Οι τραγικές συνέπειες για το περιβάλλον και την κοινωνία

Η εγκατάσταση ενεργειακών έργων στα δάση και τις δασικές εκτάσεις επεκτάθηκε στη συνέχεια (2014) στις εγκαταστάσεις αντλησιοταμίευσης και στις  εγκαταστάσεις άντλησης υδρογονανθράκων. Αυτό ήταν το μεγάλο δώρο του πολιτικού συστήματος στους επενδυτές κάθε είδους ενεργειακών έργων: η απρόσκοπτη πρόσβαση στο δασικό πλούτο της χώρας!

Έτσι το κλίμα άλλαξε άρδην σε σχέση με το καθεστώς χαρακτηρισμού εκτάσεων από τις Δασικές υπηρεσίες.  Αν πριν οι πιέσεις που ασκούνταν στις Δασικές υπηρεσίες αποσκοπούσαν στο να μην χαρακτηριστεί μια έκταση δάσος ή δασική προκειμένου να μην εμποδιστεί καμιά επένδυση, ξαφνικά αυτό αντιστράφηκε. Το κράτος και τους επενδυτές συνέφερε πλέον οι εκτάσεις ενδιαφέροντος για ενεργειακά έργα να χαρακτηρίζονται ως  δάση και δασικές εκτάσεις!

Η Άδεια Επέμβασης σε δάσος και δασική έκταση που παρέχουν οι Δασικές Υπηρεσίες για την εκτέλεση των έργων, ενσωματώνεται στην Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), χωρίς να απαιτούνται τίτλοι ιδιοκτησίας ή συμφωνητικά μίσθωσης γης για την έκδοσή της. Όμως, ο κάθε ιδιοκτήτης γης μπορεί να μην έχει μάθει τίποτα για όλα αυτά και πράγματι έτσι συνέβαινε και συμβαίνει ακόμα.  Η διαδικασία χαρακτηρισμού της έκτασης από τη Δασική υπηρεσία δεν γίνεται  αντιληπτή όταν ανακοινώνεται στα ψιλά γράμματα κάποιων εφημερίδων που κανείς δε διαβάζει. Και όταν η κάθε Αποκεντρωμένη Διοίκηση αποφασίσει ότι «δεν ασκήθηκαν αντιρρήσεις»  στις Πράξεις Χαρακτηρισμού Εκτάσεων που έχουν γίνει, η γη ενοικιάζεται από το Δημόσιο με την ίδια διαδικασία που ενοικιάζεται Δημόσια γη στους μελισσοκόμους!
Οι ιδιοκτήτες γης ακόμα και αν διαθέτουν τίτλους ιδιοκτησίας, δεν έχουν άλλη εναλλακτική  από το να ξεκινήσουν ατέρμονες δικαστικές διαδικασίες για να το αποδείξουν. Παράλληλα, η Αυτοδιοίκηση χάνει το δικαίωμά της να διαχειρίζεται τη δημοτική περιουσία με δικές της προτεραιότητες.

Κοινόχρηστα!

Ωστόσο όλη η συζήτηση για το ιδιοκτησιακό των δασών και δασικών εκτάσεων, απομακρύνει τη συζήτηση από το βασικό πρόβλημα που είναι ότι τα δάση, δημόσια ή ιδιωτικά, αποτελούν ένα κοινόχρηστο πόρο.  Οι προσπάθειες του πολιτικού συστήματος να αποστερήσουν τον πόρο αυτό από την κοινωνία είναι διαχρονικές. Ίσως δεν θυμούνται όλοι ότι η απόπειρα συνταγματικής αναθεώρησης της κυβέρνησης Καραμανλή με στόχο τις ιδιωτικοποιήσεις, δεν αφορούσε μόνο το άρθρο 16 αλλά και το άρθρο 24 του Συντάγματος.

«…τα δημόσια δασικά οικοσυστήματα, ως κοινόχρηστα πράγματα, αποτελούν θεμελιώδες στοιχείο του ζωτικού χώρου του ανθρώπου κατά την απολύτως κρατούσα άποψη στη σύγχρονη επιστήμη και νομολογία των ανωτάτων δικαστηρίων της χώρας μας. Τα δημόσια δάση και οι δημόσιες δασικές εκτάσεις, λόγω των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών τους, του κυρίου προορισμού τους και της ελεύθερης χρήσης τους από τους πολίτες, συγκαταλέγονται στα κοινόχρηστα πράγματα.» [8]

[Μέρος 3 – Η αλλαγή χρήσης της αγροτικής γης]

Σήμερα οι ανησυχίες για την επισιτιστική ασφάλεια στη χώρα μας εντείνονται , με αφορμή τα δεδομένα που προκύπτουν από την πανδημία (περιβαλλοντικά δεδομένα, περιορισμοί στο διεθνές εμπόριο τροφίμων, προβλέψεις για ένα ακόμα λιμό βιβλικών διαστάσεων), και το ζήτημα της παραγωγής τροφής  αναδεικνύεται τόσο σε συστημικό όσο και σε αντι-συστημικό επίπεδο.

Παρ’ όλα αυτά, η προτεραιότητα χρήσης της αγροτικής γης για ενεργειακούς σκοπούς και μάλιστα για λόγους «δημόσιας ωφέλειας» παραμένει ισχυρή, στηριζόμενη από ένα προνομιακό νομοθετικό πλαίσιο για την αγορά ενέργειας που κτίζεται επί 20 χρόνια και από ένα νομοθετικό πλαίσιο μη-προστασίας που διευκολύνει την αλλαγή χρήσης της αγροτικής γης σε οποιαδήποτε άλλη χρήση πολιτικής προτεραιότητας (ενέργεια, τουριστικά, παραθεριστική κατοικία).

 

Σύμφωνα με επίκαιρο δημοσίευμα της «Κ»: «Μια νέα μάχη έχει ξεσπάσει στον Θεσσαλικό Κάμπο με αντικείμενο τις αγροτικές ιδιοκτησίες και πρωταγωνιστές μεγάλες ξένες και εγχώριες εταιρείες από τον κλάδο των ΑΠΕ, συμβούλους, μεσίτες, «πειρατές», «κατασκόπους» και… σεΐχηδες. Έπειτα από 100 και πλέον χρόνια από την ιστορική μάχη του Κιλελέρ και την απόφαση για διανομή του κλήρου των γαιοκτημόνων, οι διάσπαρτες αγροτικές ιδιοκτησίες του Θεσσαλικού Κάμπου επανενώνονται για να φιλοξενήσουν φωτοβολταϊκά πάρκα, η εγκατάσταση των οποίων προϋποθέτει εκτάσεις χιλιάδων στρεμμάτων.» [9]

ΑΠΕ μεγάλης κλίμακας

Να σημειώσουμε ότι ο «πρύτανης» της Ενεργειακής Ένωσης Π. Κάπρος, καθηγητής Ενεργειακής Οικονομίας και Επιχειρησιακής Έρευνας στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αλλά και κυβερνήσεων πολλών χωρών της Ε.Ε., δηλώνει κατηγορηματικά ότι οι ελληνικές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, που με βάση τους στόχους της Ε.Ε. θα πρέπει να παράγουν ως το 2030 πάνω από το 60% της ηλεκτρικής ενέργειας, δεν μπορούν να φτάσουν στο ποσοστό αυτό δίχως οικονομίες κλίμακας. «Οι ΑΠΕ», λέει «που για διάφορους λόγους είναι η μόνη διαθέσιμη λύση μαζί με το φυσικό αέριο συμπληρωματικά, δεν μπορούν να είναι μικρές εταιρειούλες σε ισόγεια με δεκάδες καλοπροαίρετους ανθρώπους από πίσω.» και γι’ αυτό «στόχος στο εξής είναι η συγκέντρωση κεφαλαίου. Οι πολυεθνικές του μέλλοντος θα είναι στις ΑΠΕ. Στην Ελλάδα θα είναι λίγες επιχειρήσεις μόνο.» [10]

Φωτοβολταϊκά στην αγροτική γη ή στις στέγες;

Το 2013 το Πολυτεχνείο Κρήτης, στα πλαίσια προγραμματικής Σύμβασης με την Περιφέρεια Κρήτης εκπόνησε τη μελέτη «Έρευνα Χωροθέτησης για τη Βιώσιμη Εγκατάσταση Μεγάλων Μονάδων Φ/Β και Ηλιοθερμικών Ισχύος στην Περιφέρεια Κρήτης». [11] Στη μελέτη εφαρμόστηκε η υφιστάμενη νομοθεσία για τη χωροθέτηση των ΑΠΕ σε συνδυασμό με πρόσθετα κριτήρια  και παρουσιάστηκαν δύο σενάρια «διαθέσιμης» γης, με το 2^ο να αποκαλείται «οικολογικό σενάριο». Τα εξωφρενικά μεγέθη που προκύπτουν απεικονίζουν τη δυνατότητα που δίνει η υφιστάμενη νομοθεσία να επιλέγονται εκτάσεις αγροτικής γης χωρίς όρια.
Για το Σενάριο 1 η αγροτική γη που μπορεί να υποστεί αλλαγή χρήσης με βάση την υφιστάμενη νομοθεσία είναι 7554 km2 ή 7.554.000 στρέμματα, το 78% της έκτασης της Κρήτης!
Για το «οικολογικό» Σενάριο 2 η αντίστοιχη γη είναι 4954 km2 ή 4.954.000 στρέμματα! (σελ. 42) 

Εν τέλει, εκτιμώντας διάφορες τεχνικo-οικονομικές παραμέτρους, η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «οι βιώσιμες περιοχές» έχουν έκταση 262,53 km2 ή 262.530 στρέμματα γης για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων ισχύος 12.633 MW! (σελ. 122) Στη συνέχεια η μελέτη υπολόγισε και το δυναμικό εγκατάστασης μικρών φωτοβολταϊκών συστημάτων σε στέγες και κτίρια. (σελ. 128)  Από τον υπολογισμό αυτό προέκυψε ότι στις πόλεις και τους οικισμούς της Κρήτης  υπάρχει η δυνατότητα παραγωγής ισχύος [12] της τάξης των 9 GW περίπου! Σημειώνεται  ότι η ισχύς αυτή είναι προσεγγιστική, αλλά και ότι στο δυναμικό αυτό δεν έχει συνυπολογιστεί η εκτός σχεδίου δόμηση. Όσο «προσεγγιστική» όμως και να είναι αυτή η θεώρηση, δεν μπορούμε παρά να παρατηρήσουμε ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα απέτρεπε τη θυσία  262.530 στρεμμάτων γης!

Τέτοιου είδους συγκριτικές μελέτες βέβαια, δεν ανατέθηκαν ποτέ στα πλαίσια κανενός «Ενεργειακού Σχεδιασμού» ούτε και κανένα Πανεπιστήμιο της χώρας πήρε την πρωτοβουλία να τις εκπονήσει. Προφανώς επειδή η προοπτική εγκατάστασης μικρών φωτοβολταϊκών σε στέγες και κτίρια με παράλληλη προστασία της αγροτικής γης,  αφ’ ενός πολύ δύσκολα –αν και όχι απαγορευτικά- θα ήταν συμβατή με «οικονομίες κλίμακας» και αφ’ ετέρου, επειδή μια τέτοια πολιτική θα έθετε όρια στην αρπαγή της γης μέσω της αλλαγής της χρήσης της, που είτε είναι ζητούμενη από το πολιτικό μας σύστημα, είτε, τουλάχιστον, δεν φαντάζει εγκληματική!

 

Ιούνιος –Ιούλιος 2020

[1] Απαλλοτρίωση στην Τήνο

[2] Απαλλοτρίωση στην Εύβοια

[3] Ανακοίνωση Επιτροπής Αγώνα Άνδρου

[4] Φωτοβολταϊκά στα βοσκοτόπια των Αγράφων

[5] Καταγγελία για καταπατήσεις στη Λιβαδειά

[6] 6 νέες διευκολύνσεις για εγκατάσταση ΑΠΕ

[7] Νέος μηχανισμός στήριξης των ΑΠΕ

[8] Ο κοινόχρηστος χαρακτήρας των δασών στη νομολογία των ανωτάτων δικαστηρίων

[9] Πειρατές, κατάσκοποι και …σείχηδες στη Θεσσαλία

[10] Οικονομίες κλίμακας ή ενεργειακή δημοκρατία

[11] https://docplayer.gr/794569-Ereyna-horothetisis-gia-ti-viosimi-egkatastasi-megalon-monadon-f-v-iliothermikon-ishyos-stin-perifereia-kritis.html

[12] ΣΗΜ: το πιθανότερο είναι ότι εννοεί ότι υπάρχει η δυνατότητα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών μονάδων ισχύος 9 GW και όχι παραγωγή ισχύος 9 GW.

http://www.vannasfakianaki.gr/

 

ΥΠΕΝ: Σχέδιο μαμούθ για 58 εργοστάσια και 4 μονάδες καύσης απορριμμάτων ύψους €3 δισ.

Μαριάννα Τζάννε.

Με ένα φιλόδοξο στόχο που προβλέπει την μέγιστη εκτροπή των απορριμμάτων από την ταφή ώστε έως το 2030 να φτάνει μόνο το 10% των παραγόμενων αποβλήτων και με έμφαση στην πρόληψη αλλά και την μείωση των απορριμμάτων, θα ξεκινήσει ο νέος εθνικός σχεδιασμός που αναμένεται να δώσει εντός των ημερών το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε διαβούλευση. Το νέο ΕΣΔΑ αναμένεται να εγκριθεί από το υπουργικό συμβούλιο ως το τέλος Αυγούστου ώστε να έχει δημοσιευτεί στο ΦΕΚ εντός Σεπτεμβρίου.
Πρόκειται για ένα σχέδιο που θέτει πιο ρεαλιστικούς στόχους στους τομείς της διαχείρισης των αποβλήτων και της ανακύκλωσης αλλά που επιστρατεύει ένα πλέγμα υποδομών και κινητοποιεί πλήθος επενδύσεων που υπολογίζεται συνολικά να προσεγγίσουν τα 3 δισ. ευρώ έως το 2023.
Ειδικότερα, ο νέος ΕΣΔΑ (Εθνικό Σχέδιο για την Διαχείριση των Αποβλήτων) προβλέπει την δημιουργία 28 νέων μονάδων επεξεργασίας αποβλήτων (ΜΕΑ) σε όλη τη χώρα από 5 που είναι σε λειτουργία σήμερα αλλά και 30 μονάδες διαχείρισης βιοαποβλήτων από 4 σήμερα.

Για πρώτη φορά, ο εθνικός σχεδιασμός καθορίζει και το πλαίσιο της ενεργειακής αξιοποίησης των απορριμμάτων, προωθώντας την παραγωγή εναλλακτικών καυσίμων από τα υπολείμματα των μονάδων επεξεργασίας και των Κέντρων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ) για την παραγωγή δευτερογενούς εναλλακτικού καυσίμου (SRF/RDF).
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η δημιουργία 3 ή 4 μονάδων παραγωγής ενέργειας από τα υπολείμματα των εργοστασίων επεξεργασίας αποβλήτων (ΜΕΑ), οι οποίες συμπληρωματικά με τις άλλες υποδομές του ΕΣΔΑ θα συμβάλουν στην επίτευξη του στόχου για μείωση των αποβλήτων που οδηγούνται για ταφή. Για τον περιορισμό των απορριμμάτων θα δοθεί μάχη στα μέτρα πρόληψης, στη ενίσχυση των ποσοστών ανακύκλωσης, στην εισαγωγή νέων και την ενίσχυση υφιστάμενων διακριτών ρευμάτων αποβλήτων, την προώθηση της επαναχρησιμοποίησης, την προώθηση της αγοράς δευτερογενών υλικών, την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση των πολιτών. Επίσης στην γρήγορη ανάπτυξη δικτύων συλλογής βιοαποβλήτων και ανακυκλώσιμων υλικών, τη δημιουργία σύγχρονων εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων και βιοαποβλήτων (ΜΕΑ και ΜΕΒΑ) και τη σοβαρή αναβάθμιση των ΚΔΑΥ.

Χρηματοδοτικά εργαλεία

Με βάση το ΕΣΔΑ, το συνολικό κόστος υλοποίησης των δράσεων για τα αστικά στερεά απόβλητα χωρίς τις μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης, υπολογίζεται σε περίπου 1,92 δισ. ευρώ. Όπως αναφέρεται έχει ήδη εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση έργων συνολικού κόστους περίπου 626 εκ. ευρώ αλλά απαιτούνται πρόσθετοι πόροι, περίπου 1,3 δισ. ευρώ για την υλοποίηση των υπολειπόμενων υποδομών.
Μέρος του κόστους μπορεί να καλυφθεί από το διαθέσιμο υπόλοιπο των πόρων του ΕΣΠΑ 2014-2020, είτε μέσω ΣΔΙΤ, είτε από τραπεζικό δανεισμό ή από ίδιους πόρους, ή με συνδυασμό όλων αυτών των χρηματοδοτικών εργαλείων.

Από 632 -805 εκατ. ευρώ το κόστος για τις μονάδες καύσης

Όσον αφορά την καύση υπολειμμάτων έχουν μελετηθεί δύο σενάρια διαχείρισης. Το πρώτο προβλέπει την κατασκευή τεσσάρων Μονάδων Ενεργειακής Αξιοποίησης (σε επίπεδο χώρας) στις οποίες θα διατίθεται το σύνολο των υπολειμμάτων και της παραγόμενης ποσότητας απορριμματογενούς καυσίμου (SRF/RDF). Το κόστος των έργων αυτών εκτιμάται σε περίπου 805 εκ. Ευρώ. Στο δεύτερο σενάριο, εξετάστηκε η κατασκευή τεσσάρων Μονάδων Ενεργειακής Αξιοποίησης, στις οποίες θα διατίθενται μόνο τα υπολείμματα, ενώ το σύνολο της παραγόμενης ποσότητας απορριμματογενούς καυσίμου θα διατίθεται στην τσιμεντοβιομηχανία. Το κόστος υλοποίησης των έργων στην περίπτωση αυτή εκτιμάται σε περίπου 632 εκ. ευρώ.
Για την εκτίμηση του κόστους, διευκρινίζεται ότι αξιοποιήθηκαν στοιχεία των ήδη ενταγμένων έργων στο ΥΜΕΠΕΡΑΑ καθώς και στοιχεία των ΠΕΣΔΑ αλλά και η διεθνής εμπειρία.

Όσον αφορά την νέα Προγραμματική Περίοδο 2021-2027, επισημαίνεται ότι σύμφωνα με την πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής, εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του ΕΤΠΑ και του Ταμείου Συνοχής επενδύσεις που αφορούν σε χώρους υγειονομικής ταφής αποβλήτων και σε επενδύσεις που αφορούν σε εγκαταστάσεις για την επεξεργασία υπολειμματικών αποβλήτων. Επομένως, τέτοιου είδους έργα δεν θα είναι επιλέξιμα για συγχρηματοδότηση στην νέα Προγραμματική Περίοδο 2021-2027.
Στα χρηματοδοτικά εργαλεία που μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη των έργων υποδομής για την διαχείριση αποβλήτων είναι μεταξύ άλλων ο αναπτυξιακός νόμος, οι ΣΔΙΤ, τα Πράσινο Ταμείο, το πρόγραμμα Φιλόδημος για την ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πρόγραμμα Life κ.α

Γιατί απέτυχε το υφιστάμενο σχέδιο

Ο σκοπός και οι στόχοι του υφιστάμενου ΕΣΔΑ, σύμφωνα με το κείμενο του νέου εθνικού σχεδιασμού δεν έχουν επιτευχθεί. Όπως επισημαίνεται, οι στόχοι του 2015-2020 ήταν φιλόδοξοι και το σχετικό χρονοδιάγραμμα επίτευξής τους πολύ μικρό. Παράλληλα δεν υποστηρίχτηκε έγκαιρα η εφαρμογή του σχεδιασμού με την υλοποίηση των απαιτούμενων μέτρων και δράσεων, ενώ διαπιστώνονται «αγκυλώσεις» αναφορικά με την επιλογή μεθόδων για τη μείωση των προς υγειονομική ταφή αποβλήτων, αλλά και τη χρήση οικονομικών εργαλείων προς την κατεύθυνση αυτή. Όπως μάλιστα επισημαίνεται, παρ’ ότι ως κύρια πολιτική επιλογή τέθηκε η χωριστή συλλογή και η ανακύκλωση, μόλις στο τέλος του 2017 εκδόθηκε ο σχετικός Νόμος για την εναλλακτική διαχείριση (τροποποίηση του ν.2939/01), ενώ υποδομές όπως τα Πράσινα Σημεία που θεωρήθηκαν σημαντικές για τη συμβολή τους στην επίτευξη των στόχων δεν έχουν υλοποιηθεί.
Έτσι για τη χρονική περίοδο 2015 έως 2018, η ανακύκλωση με Διαλογή στην Πηγή αυξήθηκε από 790.000 t (14,9%) σε 913.000 t (16,5%). Αντίστοιχα για τα βιοαπόβλητα από 109.000t (4,7%) ανήλθε σε 140.000 t (5,7% κ.β. Των παραγόμενων βιοαποβλήτων).
Για το σύνολο της ανακύκλωσης των ΑΣΑ από 834.000 t (15,8%) το 2015 ανήλθε σε 1.101.000 t (20,1% κ.β επί της παραγωγής των ΑΣΑ) το 2018. Σημειώνεται ότι η αύξηση του ποσοστού οφείλεται ιδίως στις λειτουργούσες από το 2017 ΜΕΑ. Εκτός των ανωτέρω, διαπιστώνεται σημαντική υστέρηση επίτευξης των στόχων του ΕΣΔΑ στους τομείς της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης, της χωριστής συλλογής βιοαποβλήτων (αποβλήτων τροφίμων και πράσινων αποβλήτων), στη δημιουργία και αναβάθμιση των απαραίτητων υποδομών διαχείρισης αποβλήτων και συγκεκριμένα ΜΕΑ, ΜΕΒΑ και ΚΔΑΥ. Επίσης δεν επιτεύχθηκαν οι στόχοι για εκτροπή αποβλήτων από την υγειονομική ταφή αλλά ούτε σημειώθηκε σημαντική πρόοδος στην παύση λειτουργίας και αποκατάστασης των Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ).

Τι φέρνει ο νέος σχεδιασμός

Ο νέος εθνικός σχεδιασμός για τα απορρίμματα προβλέπει σημαντικές αλλαγές στην επεξεργασία που συνοψίζονται στις παρακάτω δράσεις:
–Εκσυγχρονισμός της «περιβαλλοντικής εισφοράς» (τέλος ταφής) στα απόβλητα που οδηγούνται σε ΧΥΤΑ – ΧΥΤΥ, ώστε να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την ταφή των αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων και των υπολειμμάτων από τις μονάδες επεξεργασίας αστικών αποβλήτων.
Το μέτρο έχει εφαρμοστεί με επιτυχία σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, που τελικά έχουν καταφέρει να μειώσουν σημαντικά τα ποσοστά ταφής αποβλήτων σε ΧΥΤΑ-ΧΥΤΥ.

– Εφαρμογή στην πράξη της αρχής «Πληρώνω Όσο Πετάω», τόσο με νομοθετικές ρυθμίσεις όσο και με ενίσχυση με πόρους μέσω ΕΣΠΑ των φορέων, ώστε να μπορέσουν να μετρήσουν την παραγωγή αποβλήτων είτε συνολικά, είτε σε κάποια από τα ρεύματα, σε επίπεδο κατοικίας, κτηρίου, πολεοδομικής ενότητας, επιλεγμένων παραγωγών κ.ά..
– Ενίσχυση της Διαλογής στην Πηγή με επέκταση του δικτύου συλλογής των ανακυκλώσιμων υλικών και των βιοαποβλήτων. Ο εξοπλισμός για τη συλλογή του συνόλου των ανακυκλώσιμων υλικών θα ενισχυθεί (κάδοι ανακύκλωσης, απορριμματοφόρα) έναντι του «πράσινου» κάδου, που σήμερα είναι ο κύριος κάδος υποδοχής των σύμμεικτων στερεών αποβλήτων. Παράλληλα προβλέπεται να επεκταθεί πανελλαδικά το δίκτυο του καφέ κάδου (οργανικά απόβλητα) και επιπρόσθετα να ενισχυθεί η χωριστή συλλογή αποβλήτων ανά είδος υλικού όπου χωρικά είναι εφικτό.
– Ενίσχυση και αναβάθμιση των Κέντρων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ).
– Έγκριση με βάση τις προβλέψεις του νέου περιβαλλοντικού νόμου (4685/2020) των περιβαλλοντικών όρων των βιομηχανικών εγκαταστάσεων, με στόχο τη μικρότερη δυνατή παραγωγή βιομηχανικών μη επικίνδυνων αποβλήτων, καθώς και την εντατικοποίηση των ελέγχων τήρησης των ΑΕΠΟ.
–Ανάπτυξη ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας αποβλήτων με σκοπό την προώθηση της συνέργειας μεταξύ των βιομηχανικών κλάδων (βιομηχανική συμβίωση) για την ανάκτηση των βιομηχανικών μη επικίνδυνων αποβλήτων (ΒΜΕΑ).
– Ορισμός ρευμάτων των βιομηχανικών μη επικίνδυνων αποβλήτων που δύνανται να αποτελέσουν δευτερογενή πρώτη ύλη ή και εναλλακτικό καύσιμο από βιομηχανικές εγκαταστάσεις ανά την επικράτεια καθώς και ο καθορισμός των τεχνικών προδιαγραφών για τη χρήση των ανόργανων αποβλήτων βιομηχανικής προέλευσης ως δευτερογενών υλικών.
– Ανάπτυξη δικτύου συλλογής βιοαποδομήσιμων αποβλήτων γεωργοκτηνοτροφικής προέλευσης, ώστε να επωφεληθεί η γεωργία από την παραγωγή ζωοτροφών και άλλων, καθώς και την παραγωγή ενέργειας από βιοαέριο/ βιομάζα.
– Προώθηση της χωριστής συλλογής και ανάκτησης των πλαστικών γεωργοκτηνοτροφικής προέλευσης με έμφαση στα πλαστικά θερμοκηπίων και τις συσκευασίες και ειδικά των πλαστικών συσκευασίας που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες.
– Δημιουργία προγράμματος για την παρακολούθηση της διαχείρισης των γεωκτηνοτροφικών αποβλήτων και ενοποίηση μητρώων παρακολούθησης αγροτικών δραστηριοτήτων, σε συνδυασμό με την οργάνωση και αδειοδότηση Συλλογικού Συστήματος Εναλλακτικής Διαχείρισης για τις συσκευασίες φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην Ελλάδα.
– Δημιουργία και οργάνωση χώρων υγειονομικής ταφής επικίνδυνων αποβλήτων (ΧΥΤΕΑ) μέχρι το 2022-23, η ανυπαρξία των οποίων επιφέρει μεγάλα πρόστιμα στη χώρα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Ειδική ανάγκη υπάρχει στη χώρα για την ασφαλή διάθεση των αποβλήτων αμιάντου.
– Κάλυψη της χώρας, με προτεραιότητα στα νησιά, με συστήματα διαχείρισης Απόβλητα Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ). Επίσης προωθείται η απλοποίηση των γραφειοκρατικών διαδικασιών για την ανάπλαση ανενεργών λατομείων, ειδικά στην Αττική, με υλικά από τη διαχείριση των ΑΕΚΚ, ενόψει των μεγάλων έργων της 4ης γραμμής του μετρό και του Ελληνικού.
– Συλλογή στα ιατρικά απόβλητα μικρών νοσοκομειακών μονάδων και ιδιαίτερα αυτά των ιατρείων, κτηνιατρείων και οδοντιατρείων, όπου παρουσιάζονται κενά και είναι απαραίτητο να ελεγχθεί ο τρόπος συλλογής τους, ώστε να μην καταλήγουν στους ΧΥΤΑ.

– Τοποθέτηση κάδων συλλογής σε όλα τα σημεία παραγωγής αποβλήτων συσσωρευτών οχημάτων βιομηχανίας (ΑΣΟΒ), όπως τα πρατήρια υγρών καυσίμων, συνεργεία, βιομηχανίες/ βιοτεχνίες, διαλυτήρια ΟΤΚΖ, ηλεκτρολογεία και άλλα, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος ανακύκλωσης του 100% των αποβλήτων συσσωρευτών οχημάτων και βιομηχανίας.
–Υιοθέτηση προγράμματος διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού ή δημιουργία ΣΕΔ για τα απόβλητα φωτοβολταϊκών πλαισίων και εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας.
– Ενθάρρυνση της χρήσης ανακτώμενων υλικών από την επεξεργασία μεταχειρισμένων ελαστικών από δημόσιους φορείς όπως παραδείγματος χάρη μέσω διαγωνισμών και συμβάσεων προμήθειάς, ακολουθώντας συγκεκριμένες προδιαγραφές.
– Ευαισθητοποίηση των πολιτών – ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην ανακύκλωση. Πλέον της ανάπτυξης των απαιτούμενων υποδομών που θα διευκολύνουν τη χωριστή συλλογή, προτείνεται μία νέα προσέγγιση για την ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των πολιτών σχετικά με την περιβαλλοντική και οικονομική σημασία της ανακύκλωσης και της εκτροπής των αποβλήτων από την ταφή, με απώτερο σκοπό την υιοθέτηση των αρχών της Κυκλικής Οικονομίας. Από έρευνες της κοινής γνώμης διαπιστώνεται έλλειμμα εμπιστοσύνης και αξιοπιστίας. Οι καμπάνιες ευαισθητοποίησης και συγκεκριμένα μέτρα (πχ συλλογής αποβλήτων από τα ίδια τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης, αναβάθμιση των Κέντρων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών) θα συμβάλλουν στην ενίσχυση της χωριστής συλλογής αποβλήτων.

Οι κυρίαρχες υποδομές διάθεσης αποβλήτων

Με βάση το νέο ΕΣΔΑ, το δίκτυο των βασικών υποδομών επεξεργασίας αστικών στερεών αποβλήτων αποτελείται από τα:

1. Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ), στα οποία υφίστανται διαλογή σε περαιτέρω κατηγορίες και καθαρισμό από τις ανεπιθύμητες προσμίξεις.
2. Μονάδες Επεξεργασίας Βιολογικών Αποβλήτων (ΜΕΒΑ), στις οποίες τα συλλεγόμενα απόβλητα υφίστανται αερόβια ή αναερόβια βιολογική επεξεργασία προς παραγωγή κόμποστ καλής ποιότητας ή ανάκτηση ενέργειας. Λόγω της έντονης νησιωτικότητας της χώρας, σε νησιά που λόγω χαμηλής παραγωγής στερεών αποβλήτων δεν κριθεί βιώσιμο το προδιαλεγμένο οργανικό να οδηγείται σε κλασσικού τύπου ΜΕΒΑ, μπορεί να γίνει χρήση Μηχανικών Κομποστοποιητών.
3. Μονάδες Επεξεργασίας Αποβλήτων (ΜΕΑ), που στην πρώτη φάση συνίστανται από Μονάδες Μηχανικής Βιολογικής Επεξεργασίας είτε αερόβιας διεργασίας (κομποστοποίησης), είτε αναερόβιας χώνευσης του οργανικούκλάσματος.
4. Μονάδες Προεπεξεργασίας Αποβλήτων/Απορριμμάτων, πριν από την Υγειονομική Ταφή. Λόγω της έντονης νησιωτικότητας της χώρας, σε όσα νησιά βάσει του οικείου ΠΕΣΔΑ και των αποφάσεων των οικείων ΦΟΔΣΑ δεν κρίνεται τεχνικοοικονομικά εφικτή η ύπαρξη ΜΕΑ, και προκειμένου να επιτυγχάνεται στον μέγιστο δυνατό βαθμό η απαιτούμενη προεπεξεργασία των υπολειμματικών σύμμεικτων ΑΣΑ πριν από την ΥΤ, συνιστάται να εξεταστεί η δημιουργία Μονάδων Προεπεξεργασίας Αποβλήτων/Απορριμμάτων, που θα περιλαμβάνουν κατ’ ελάχιστον, βιολογική επεξεργασία σταθεροποίησης του οργανικού κλάσματος, εφόσον βέβαια και πάλι η δημιουργία των ΜΠΑ κρίνεται τεχνικοοικονομικά εφικτή.
5. Μονάδες Ενεργειακής Αξιοποίησης, στις οποίες μπορεί να γίνεται ανάκτηση ενέργειας με θερμική επεξεργασία των Υπολειμμάτων των ΜΕΑ ή/και των εναλλακτικών καυσίμων για τη δραστική ελαχιστοποίηση του τελικού υπολείμματος προς υγειονομική ταφή (απαραίτητες για την επίτευξη του στόχου ταφής έως 10% μέχρι το 2030).
6. Χώρους Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων, που σταδιακά μετατρέπονται σε ΧΥΤ Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ), για την ασφαλή τελική διάθεση των όποιων υπολειμμάτων απομένουν μετά από το πολύ εκτεταμένο δίκτυο χωριστής συλλογής και ανάκτησης υλικών και τις μονάδες επεξεργασίας ή και ενεργειακής αξιοποίησης.

 https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/ependyseis/ipen-schedio-mamouth-gia-58-ergostasia-ke-4-monades-kafsis-aporrimmaton-ipsous-e3-dis/?fbclid=IwAR3wo0kCBR3qwIknbn6qBjmTvqrt9EQC2efuZqmbPO6WXS5NtTxtQ8ImtjE