Στο Λονδίνο με τον Κώστα Λαπαβίτσα

 https://www.youtube.com/watch?v=T5r4TctOlL8

Η «φούσκα» των ΑΠΕ σκάει! Ποιος θα πληρώσει τα «σπασμένα»; (Στέφανος Πράσσος*) [1ο μέρος]

 Ήταν πολλοί, κυρίως γνώστες του ηλεκτρικού συστήματος της Χώρας μας, που είχαν προειδοποιήσει, εδώ και χρόνια, ότι η ανεξέλεγκτη, απεριόριστη,

τερατώδη εγκατάσταση ΑΠΕ (κυρίως αιολικά, φωτοβολταϊκά και μικρά υδροηλεκτρικά) δημιουργούν μια τεράστια «φούσκα» που κάποια στιγμή θα «σπάσει» όπως κάποια στιγμή σπάνε όλες οι φούσκες.

Γιατί είναι φούσκα;

Επειδή έχουν εγκατασταθεί πάρα πολλές μεταβλητές ΑΠΕ (αιολικά, Φωτοβολταϊκά) και η κατανάλωση στη Χώρα μας είναι πολύ χαμηλή, δημιουργούνται συνθήκες μερικού και γενικού «μπλακ άουτ» ιδιαίτερα τις ώρες που υπάρχει μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ. Επειδή οι ΑΠΕ είναι ασταθείς και στοχαστικές για να λειτουργήσει με ασφάλεια το ηλεκτρικό δίκτυο χρειάζεται ταυτόχρονα να υπάρχουν σταθερές μονάδες βάσης (μονάδες ορυκτών καυσίμων ή μεγάλα υδροηλεκτρικά) που θα εξισορροπούν το δίκτυο και θα δίνουν πραγματικό ρεύμα όταν οι ΑΠΕ «στερεύουν» λόγω καιρικών συνθηκών. Όμως όταν οι ΑΠΕ «καταλαμβάνουν» όλο το δίκτυο δεν μένει χώρος για τις σταθερές μονάδες και το «ηλεκτρικό σύστημα» κινδυνεύει με κατάρρευση. [1]

Για να αντιμετωπίσουν αυτό το τεράστιο πρόβλημα αποφάσισαν να κάνουν μεγάλες περικοπές στην παραγωγή ρεύματος των ΑΠΕ. Μέσα στο 2023 η Κυβέρνηση αποφάσισε να κάνει οριζόντιες περικοπές της τάξης του 5% αλλά σύντομα κατάλαβε ότι αυτό είναι ανεπαρκές και με πρόσφατο νόμο δίνει το δικαίωμα στους διαχειριστές των δικτύων να κάνουν όσες περικοπές χρειαστούν για να μην καταρρεύσει το «σύστημα». Οι διαχειριστές υπολογίζουν ότι αυτές οι περικοπές θα ξεπεράσουν το 50% ίσως και το 70% της παραγωγής των ΑΠΕ!

Η «φούσκα» με αριθμούς

Ο ενεργειακός σχεδιασμός, ΕΣΕΚ (Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα) που προέβλεπε εκτός των άλλων πόση ισχύ ΑΠΕ θα έπρεπε να εγκατασταθεί στη Χώρα από το 2020 έως το 2030 αναθεωρήθηκε τρεις φορές με υπερδιπλασιασμό κάθε φορά των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το πρώτο ΕΣΕΚ 2020-2030 κατατέθηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ, το 2019 και προέβλεπε εγκατάσταση 7 GW ΑΠΕ μέχρι το 2030. Η Κυβέρνηση της ΝΔ το 2021 το ανέβασε σε 15 GW και προσφάτως το πήγε στα 23,5 GW υπολογίζοντας (κάτι που δεν είναι καν ορατό) ότι το 2030 θα έχει διπλασιάσει τα δίκτυα. Όμως και αυτά τα νούμερα έχουν ήδη ξεπεραστεί.

Σήμερα συνδεδεμένα είναι 14 GW ΑΠΕ, μαζί με όσα έχουν πάρει όρους σύνδεσης στα δίκτυα αθροίζονται 28 GW έργων ΑΠΕ. Επιπλέον 42 GW ολοκληρωμένα ή ημιτελή περιμένουν να συνδεθούν. Όλα αυτά, μαζί με τα φωτοβολταϊκά στη στέγη και τον προγραμματισμό για υπεράκτια αιολικά, αθροίζουν νούμερο άνω των 70 GW, ξεπερνώντας τους εθνικούς στόχους ακόμη και του 2050! Αντί όμως να βάλουν ένα φρένο στη σχιζοφρένεια αυτή προσθέτουν κι άλλα. Έτσι τον Μάη του 2024 αδειοδοτήθηκαν 0,6 GW και τον Ιούνη άλλα 1,5 GW! [2]

Και όλα αυτά σε μια χώρα που ο μέσος όρος κατανάλωσης ρεύματος κινείται μεταξύ 3,5 και 5 GW και στην αιχμή του έφτασε φέτος στην περίοδο του καύσωνα τα 9,5 GW!

Πολλοί, μεταξύ αυτών και ο Κ. Μητσοτάκης υποστηρίζουν πως το πρόβλημα θα λυθεί με την αποθήκευση, νέα δίκτυα και εξαγωγές ενέργειας. ΛΑΘΟΣ τεράστιο!!! Η αποθήκευση είναι τεχνολογικά στα σπάργανα, μπορεί να μεταθέσει το πρόβλημα για ελάχιστες ώρες μέσα στο 24ωρο. Οι εξαγωγές μας είναι ελάχιστες και μόνο για τις ώρες που οι τιμές είναι μηδενικές ή αρνητικές και τον περισσότερο χρόνο κάνουμε εισαγωγές που ξεπερνάν και το 20% της συνολικής κατανάλωσης. Ούτε τα δίκτυα, στα οποία υπολογίζουν να «επενδύσουν» πάνω από 30 δις ευρώ μπορούν να λύσουν κάποιο πρόβλημα. Η μεγάλη αγορά της Γερμανίας που δήθεν θα μπορούσε να απορροφήσει τη δική μας παραγωγή από ΑΠΕ έχει η ίδια υπερπληθώρα ΑΠΕ και το ρεύμα τους για να το «ξεφορτωθεί» το δίνει τζάμπα και πολλές φορές πληρώνει και από πάνω.

Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Η εξίσωση που πρέπει να λυθεί, όπως υποστηρίζουν όλοι οι ειδικοί, είναι η παραγωγή σε σχέση με την κατανάλωση ρεύματος. Επειδή η κατανάλωση δεν προβλέπεται να ανεβεί πρέπει να ακυρωθούν αμέσως όλα τα νέα έργα ΑΠΕ ακόμα κι αυτά που βρίσκονται στο αρχικό στάδιο κατασκευής.

Επειδή εμείς που τα λέγαμε αυτά εδώ και χρόνια, έχουμε χαρακτηριστεί από τα μεγάλα συμφέροντα και τα «εξαπτέρυγά» τους ως «ψεκασμένοι», «τεχνοφοβικοί», «πράκτορες των Ορυκτών καυσίμων» και άλλα φαιδρά ας διαβάσουμε πλέον τι λένε «αυτοί». Οι «σοβαροί» άνθρωποι των ενεργειακών ομίλων, «της αγοράς», οι σπουδαίοι «ενεργειακοί αναλυτές» και οι διαχειριστές των δικτύων.

Ανδρέας Πετροπουλέας: Διευθυντής Διαχείρισης Ενέργειας της Elpedison και Πρόεδρος της Επιτροπής Ηλεκτρισμού του ΙΕΝΕ: Μίλησε για «κανιβαλισμό της αγοράς από την υπέρμετρη παραγωγή ΑΠΕ» και τόνισε ότι «η αγορά οδηγείται στα βράχια»….. «Η μόνη ρεαλιστική λύση σε αυτή τη φάση είναι το πάγωμα όλων των αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ, και όχι απλώς η παύση έκδοσης νέων αδειών.».. «Οι ΑΠΕ προκαλούν ένα γιγάντιο πλεόνασμα Ενέργειας που δεν δύναται να αποθηκευτεί ούτε να εξαχθεί αφού και οι γειτονικές χώρες έχουν αντίστοιχα ενεργειακά πλεονάσματα κυρίως λόγω των Φωτοβολταϊκών» [3]

Στέλιος Λουμάκης, πρόεδρος του Συνδέσμου Παραγωγών Ενέργειας με Φωτοβολταϊκά (ΣΠΕΦ): Αποτρεπτικά προς τους μικρούς παραγωγούς να εγκαταστήσουν νέα φωτοβολταϊκά τοποθετήθηκε ο Στέλιος Λουμάκης, στο πάνελ του Balkan Energy Forum, κάνοντας λόγο για «πλήρη κανιβαλισμό του κλάδου». «Επομένως όποιος σήμερα έχει όρους σύνδεσης και θέλει να κατασκευάσει Φωτοβολταϊκό, ακόμα και με αποθήκευση, θα πρέπει να λάβει υπόψη ότι το «κούρεμα» στην παραγωγή του θα φτάσει έως και 50%. Μάλιστα σε ένα χρόνο που θα έχουν αλλάξει τα δεδομένα, θα ανέβει στο 70%», τόνισε σχετικά. «Αν μπορώ να δώσω μια συμβουλή, είναι να μην κάνει κανένας νέο Φωτοβολταϊκό, ακόμα και αν έχει πάρει όρους σύνδεσης». [4]

Ο Ιωάννης Μάργαρης αντιπρόεδρος του ΑΔΜΗΕ «κρούει τον κώδωνα του κινδύνου» ενός ολικού Blackout από την υψηλή διείσδυση των μεταβλητών ΑΠΕ που αφορά την ηλιακή και αιολική ενέργεια. «Αυτό συμβαίνει επειδή υπάρχει κορεσμός των δικτύων και η υψηλή διείσδυση των ΑΠΕ δεν αφήνει ηλεκτρικό χώρο για τις σταθερές πηγές ενέργειας που είναι απαραίτητες στην ευστάθεια του Ηλεκτρικού συστήματος.» [5]

Γιάννης Καμπούρης, επικεφαλής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων του ΑΔΜΗΕ: «Μόνο με περικοπές στην παραγωγή των ΑΠΕ μπορούμε να έχουμε περισσότερες μονάδες στο δίκτυο» [6]

Αντώνης Κοντολέων, πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ (Ένωση Βιομηχανικών καταναλωτών Ενέργειας): «Αδιέξοδη η ανάπτυξη των ΑΠΕ χωρίς αύξηση της ζήτησης»… «Δεν είναι το πρόβλημα στα δίκτυα αλλά στην αλόγιστη αύξηση της Ανανεώσιμης Ενέργειας» και πρόσθεσε «αν είχαμε άπειρα δίκτυα και άπειρες ΑΠΕ τι θα τα κάναμε; Που είναι η ζήτηση για να απορροφήσει τις ΑΠΕ;».. «Οι ΑΠΕ και κυρίως τα Φωτοβολταϊκά έχουν φθάσει στα όριά τους» [7]

ΙΕΝΕ (Ινστιτούτο Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης): «Η σχεδόν απότομη αλλαγή από την κατανάλωση  εγχώριων ορυκτών καυσίμων σε άλλες εισαγόμενες πηγές ενέργειας προκαλεί κρίσιμα ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας». «Επιπλέον οι ολοένα και μεγαλύτεροι στόχοι για ανάπτυξη ΑΠΕ έχουν φέρει το δίκτυο στα όρια του ενώ η αποθήκευση ενέργειας (…) ίσως δημιουργήσει μεγαλύτερα προβλήματα από αυτά που θα έχει ήδη λύσει».[8]

Συνεχίζεται… (επειδή το θέμα είναι μεγάλο στο επόμενο: Ποιος θα πληρώσει τα σπασμένα και γιατί επιμένουν ακόμα στην «πράσινη φούσκα» οι «επενδυτές»)

Κοζάνη21/6/2024

Στέφανος Πράσσος*

Πρώην Περιφερειακός Σύμβουλος, Επικεφαλής της «Αριστερής Συμπόρευσης για την Ανατροπή στη Δυτική Μακεδονία»

ΠΗΓΕΣ

[1] Η Αποκάλυψη του Αντιπροέδρου του ΑΔΜΗΕ και η Μάχη για την Αποφυγή Ολικού Blackout

[2] Φουντώνει ο κίνδυνος «φούσκας» στην πράσινη μετάβαση • B2Green

[3] Πετροπουλέας: Ο Έλληνας Καταναλωτής Επιδοτεί τις Ενεργειακές Εξαγωγές

[4] Λουμάκης: Πλήρης κανιβαλισμός στα μικρά φωτοβολταϊκά - Προτροπή να μην κατασκευαστεί κανένα νέο έργο

[5] Η Αποκάλυψη του Αντιπροέδρου του ΑΔΜΗΕ και η Μάχη για την Αποφυγή Ολικού Blackout

[6] Καμπούρης (ΑΔΜΗΕ): Μόνο με περικοπές στην παραγωγή των ΑΠΕ μπορούμε να έχουμε περισσότερες μονάδες στο δίκτυο

[7] Η ΕΒΙΚΕΝ Εκπέμπει ΣΟΣ για το Μέλλον της Βιομηχανίας- Δεν Νοείται Αύξηση των ΑΠΕ Χωρίς Επαρκή Ζήτηση

[8] Ανακοίνωση - Ημερίδα ΙΕΝΕ: ΑΠΕ και Ενεργειακή Αποδοτικότητα

ΙΣΠΑΝΙΑ blackout

Αποστολος Ευθυμιαδης

ΤΙΣ ΠΤΑΙΕΙ ΔΙΑ ΤΗΝ ΜΑΥΡΗΝ ΔΕΥΤΕΡΑΝ ἘΙΣ ΤΗΝ ἸΒΗΡΙΚΗΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΝ?

Πλεῖστες ἀναρτήσεις παρά τῷ διαδικτύῳ ἀποδίδουσι σαφῶς και ἐμπερειστατωμένως ὡς αἰτία τῆς καταρρεύσεως του συστήματος εἰς Ἱσπανία και Πορτογαλίαν, και ἐν μέρει εἰς το Βέλγιον και την Νότιαν Γαλλίαν, το φαινόμενον τῆς ἐλλείψεως τῆς στροφικῆς ἀδρανείας τῶν μΑΠΕΣ και ΔΙΚΑΙΩΣ.

Ἐπικουρικῶς και ἐπεξηγηματικῶς ἀναφέρονται τα ἑξῆς :

Ὁ διαχειριστής τοῦ δικτύου τῆς Ἱσπανίας, Red Eléctrica de España (REE), ἀνέφερε το ἀδιανόητο: μία σχεδόν ὁλική ἀπώλεια 60% τῆς παραγωγικῆς ἱκανότητας σε πέντε δευτερόλεπτα. Η αφορμή;

Μια «δραματική ἀπώλεια τάσεως» = κατάρρευσις τάσεως ἀλλά και διακυμάνσεις συχνότητος οι ὁποῖες προκλήθησαν ὅταν στις 11:20 πμ ἐγένετο ξαφνική πτῶσις τῆς αἰολικῆς παραγωγῆς εἰς τα ἀνοικτά τῶν Ἱσπανικῶν ἀκτῶν τῆς Γαλικίας, ἡ ὁποία ἐπιδεινώθηκε ἀπό κάλυψιν νεφῶν ἥτις ἐμείωσεν τὴν ἡλιακή παραγωγή στην Ανδαλουσία.

Τότε κατά τις 11:22 π.μ. ἥρξατο ταλαντώσεις συχνότητας - ἥγουν ἄγριες διακυμάνσεις μεταξύ 48 Hz και 52 Hz - καθώς το δίκτυο ἠγωνίζετο ἵνα ἐξισορροπήσῃ τὴν προσφοράν και την ζήτησιν και τοῦτο διότι ἡ ἁδράνεια τοῦ συστήματος - δηλαδή ἡ ικανότητά του να ἀπορροφᾶ τους κραδασμούς - εἶχε εξαφανιστεί, διότι οἱ μΑΠΕΣ ἔχουσι μηδενική στρεφομένη ἐφεδρεία καί ὄταν ἦρθε ἠ κρίσις, δεν ὑπῆρχε τίποτα για να μετριάσῃ το πλῆγμα.

Τέλος κατά τις 11:23 π.μ. ἀπέτυχον ὅλες οἱ προστασίες ἐνῶ οἱ αὐτόματοι διακόπτες, σχεδιασμένοι δια την ἀπομόνωσιν προβληματικῶν ζωνῶν, ἀντέδρασαν πολύ αργά, προκαλώντας καταρρακτώδεις βλάβες αἵτινες ἔτρεξον μέσῳ τῶν διασυνδέσεων προς τη Γαλλία και την Πορτογαλία.

https://energycentral.com/.../spains-electricity-crisis...

Συμπερασματικῶς διαπιστώνεται ὅτι αἱ μΑΠΕΣ εἶναι ἀπολύτως ὑπεύθυναι δια το συμβάν τῆς καταρρεύσεως ταύτης : και το προκάλεσαν δια τις ξαφνικῆς καταρρεύσεως τῆς αἰολικῆς και ἡλιακῆς παραγωγῆς και το ἐπέτεινον λόγῳ τῆς μηδενικῆς σχεδόν ἀδρανείας τοῦ Συστήματος, ἐπειδή κατά την ὥρα τοῦ συμβάντος συμμετείχαν εἰς την ἠλεκτροπαραγωγή κατά 80% περίπου!!!!

Δια την ἀποφυγήν παρομοίων καταρρεύσεων και την ἐπιβάρυνσιν τῆς οἰκονομίας τῆς χώρας κατά πολλῶν δισ. εὐρώ ὅπως ἐγένετο παρά τῇ Ἰβηρικῇ Χερσονήσῳ, δέον ὅπως ἐπαναλειτουργήσουσιν ἄμεσα οἱ λιγνιτικαί μονάδαι σε ποσοστό τουλάχιστον 30% τῆς ἠλεκτροπαραγωγῆς καί σε συνεχήν βάσιν!!!

----------------

Θανασης Αλαμπασης

Μπλακ άουτ στην Ιβηρική: η απάτη της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής και ο κίνδυνος πρόκλησης κοινωνικού χάους από την απάτη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

Πρωτοφανές μπλακ άουτ παρέλυσε Ισπανία, Πορτογαλία και μέρος τής Γαλλίας προκαλώντας μαζική διακοπή της ηλεκτροδότησης. Χάος σε δημόσιες συγκοινωνίες, αεροδρόμια, δρόμους, υποδομές και υπηρεσίες σχεδόν σε ολόκληρη την Ιβηρική Χερσόνησο. Η δημόσια κοινωνική και οικονομική ζωή παρέλυσαν. Τραίνα ακινητοποιήθηκαν, άνθρωποι περπατούσαν στις υπόγειες σήραγγες του μετρό, οι συναλλαγές πάγωσαν, τηλεφωνία και ίντερνετ κατέρρευσαν, εικόνες χάους και αλλοφροσύνης απο άκρου εις άκρον της Ιβηρικής, όπου ζει τον ένα τρίτο των ευρωπαίων.

Σε ... σπάνιο ατμοσφαιρικό και ηλιακό φαινόμενο αποδόθηκε η αιτία του μαζικού μπλακ άουτ. Ο φορέας εκμετάλλευσης δικτύου της Πορτογαλίας REN (Rede Eletrica Nacional) ισχυρίστηκε ότι οι διακοπές στην τροφοδοσία της χώρας ήταν αποτέλεσμα «βλάβης στο ισπανικό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας». Είπαν ότι αυτό σχετίζεται με ένα «σπάνιο ατμοσφαιρικό φαινόμενο, ακραίων διακυμάνσεων που ονομάζεται «προκλητή ατμοσφαιρική δόνηση». Όταν οι γραμμές υψηλής τάσης λειτουργούν εντός του βεληνεκούς ενός ηλιακού φαινομένου (π.χ στεμματική έκρηξη) πραγματοποιείται ιονισμός των μορίων του αέρα που περιβάλλουν, δημιουργώντας διαστημικά φορτία (ιόντα και ηλεκτρόνια). Υπό ορισμένες συνθήκες (π.χ. υψηλή υγρασία, τραχιές επιφάνειες αγωγών), αυτά τα φορτία αλληλεπιδρούν με το ηλεκτρικό πεδίο, δημιουργώντας περιοδικές ηλεκτροϋδροδυναμικές δυνάμεις (EHD).».

--- Τι είναι το φαινόμενο της «προκλητής ατμοσφαιρικής δόνησης» ως αποτέλεσμα ηλιακής έκλαμψης;

Το φαινόμενο της «προκλητής ατμοσφαιρικής δόνησης» στα αγγλικά "induced atmospheric oscillation" αναφέρεται σε διαταραχές ή ταλαντώσεις στην ατμόσφαιρα που προκαλούνται από εξωτερικές επιρροές, εν προκειμένω μία ηλιακή έκρηξη που επηρεάζει το μαγνητικό πεδίο της Γης και την ατμόσφαιρα. Οι επιπτώσεις του φαινομένου είναι διαταραχές στη μετάδοση ραδιοκυμάτων (επηρεάζονται οι ηλεκτρονικές συσκευές), ανώμαλα καιρικά φαινόμενα, επιπτώσεις στο δίκτυο ηλεκτρισμού υψηλής τάσης κ.ά. .

--- Μπορεί το ηλιακό και ατμοσφαιρικό αυτό φαινόμενο να προκαλέσει μαζικό μπλάκ άουτ σε ηλεκτρικά δίκτυα κατά τρόπο που μπορεί να επηρεαστούν ολόκληρες χώρες και εκατομμύρια άνθρωποι;

Η απάντηση στην ερώτηση είναι ναι, μπορεί να προκαλέσει μαζικό blackout σε ηλεκτρικά δίκτυα. Ισχυρές ηλιακές εκλάμψεις που εκτοξεύουν CMEs (Εκρήξεις Μάζας Στεφάνης) δηλαδή τεράστιες εκτοξεύσεις πλάσματος και μαγνητικού πεδίου από την ηλιακή στέφανη προς τη Γη, δημιουργούν γιγάντιες γεωμαγνητικές διαταραχές. Το φαινόμενο έχει τεράστια επίδραση στα ηλεκτρικά δίκτυα καθότι προκαλούν ρεύματα εδάφους (GIC - Geomagnetically Induced Currents) δηλαδή ηλεκτρικά ρεύματα χαμηλής συχνότητας που δημιουργούνται στο έδαφος και σε αγώγιμες υποδομές όπως οι ηλεκτρικοί πυλώνες υψηλής τάσης. Στη συνέχεια ρεύματα εδάφους υπερφορτώνουν μετασχηματιστές οι οποίοι είτε τίθενται εκτός λειτουργίας (ενεργοποιούνται ειδικά ρελέ ασφαλείας) είτε αχρηστεύονται (καίγονται).

--- Έχει υπάρξει τέτοιο προηγούμενο που ισχυρές ηλιακές εκλάμψεις έπληξαν μαζικά το ηλεκτρικό δίκτυο;

Το πιο γνωστό πρόσφατο παράδειγμα είναι το 1989 στο Κεμπέκ του Καναδά που προκάλεσε blackout για 6 εκατομμύρια ανθρώπους. Το πιο μεγάλο όμως και το πιο τρομερό ήταν το «Carrington Event» το έτος 1859 το οποίο σήμερα θα κ α τ έ σ τ ρ ε φ ε τα π α γ κ ό σ μ ι α δ ί κ τ υ α γ ι α πολλούς μ ή ν ε ς, με αποτέλεσμα την κατάρευση του πολιτισμού μας. Το Carrington Event ήταν η ισχυρότερη γεωμαγνητική καταιγίδα στην καταγεγραμμένη Ιστορία, πυροδοτημένη από μια τεράστια ηλιακή έκλαμψη που χτύπησε τη Γη στις 1 και 2 Σεπτεμβρίου 1859. Ονομάστηκε έτσι από τον Richard Carrington, τον αστρονόμο που την παρατήρησε. Αυτό που ακολούθησε ήταν απίστευτες πολικές λάμψεις (ορατές ακόμα και στους τροπικούς), τα τηλεγραφικά δίκτυα κατέρρευσαν ακαριαία (σπινθήρες, πυρκαγιές) και τα μαγνητόμετρα στα αστεροσκοπεία «τρελάθηκαν».

Αν ένα γεγονός ίδιας κλίμακας συμβεί σήμερα, θα οδηγούσε στο τέλος του πολιτισμού μας εξαιτίας της αδυναμίας μας πλήρους θωράκισης από τα ρεύματα εδάφους (GIC)• στο Carrington Event τα ρεύματα εδάφους είχαν ισχύ μεγαλύτερη από 1.000 Αμπέρ, θα ήταν δλδ τόσο ισχυρά που θα σάρωναν τις αντοχές των προστατευτικών συστημάτων, τα οποία είναι σχεδιασμένα να αντέχουν ρεύματα DC από ηλιακές καταιγίδες μεταξύ 10 και 30 Αμπέρ (30 Αμπέρ ήταν η ισχύς της Ηλιάκης Καταιγίδας στο Κεμπέκ του Καναδά το 1989 που διήρκησε λίγες ώρες, σε αντίθεση με τα 1.000 Α του Carrington Event που διήρκησε ημέρες!). Οι μετασχηματιστές υψηλής τάσης (500 kV+) θα ήταν τα πρώτα και σημαντικότερα θύματα• είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι και δεν θα μπορούσαν να αντέξουν το ρεύματα εδάφους που προκάλεσε το Carrington Event.

Οι μετασχηματιστές αυτοί είναι θηριώδεις, έχουν βάρος που ξεπερνά τους 500 τόνους, κατασκευάζονται σε ελάχιστα εργοστάσια παγκοσμίως και ο χρόνος κατασκευής ε ν ό ς μόνο τέτοιου μετασχηματιστή υπερβαίνει τα δ ύ ο χ ρ ό ν ι α. Οι συνέπειες θα ήταν τεράστιες: μαζικά blackouts για πολλούς μήνες σε ολόκληρες ηπείρους, οι δορυφορικές επικοινωνίες GPS, internet, τραπεζικές συναλλαγές θα διακοπούν για πολλούς μήνες, η ύδρευση και αποχέτευση θα καταρρεύσουν για χρόνια, ενώ η παγκόσμια μακροχρόνια επισιτιστική κρίση που ξεσπούσε θα ήταν η χαριστική βολή, γιατί για την κατασκευή των θηριωδών αυτών μετασχηματιστών των 500 σε μαζική κλίμακα από το μηδέν, θα απαιτούνταν χρόνια.

Σύμφωνα με μελέτη της Lloyds η εκτιμώμενη άμεση ζημιά σήμερα θα μπορούσε να ανέλθει σε 20 τρισ. Δολάρια.

--- Τι είδους ρεύμα είναι αυτό που παράγει χιλιάδες Αμπέρ και καίει τις υποδομές ηλεκτρικών δικτύων αλλά δεν καίει σπίτια και ανθρώπους;

Τα Ρεύματα Εδάφους (GIC - Geomagnetically Induced Currents) είναι επαγόμενο συνεχές ρεύμα (DC) ή πολύ χαμηλής συχνότητας ρεύμα (0.001-0.1 Hz). Παράγεται από γεωμαγνητικές καταιγίδες (ηλιακές εκρήξεις) που δημιουργούν μαγνητικές διακυμάνσεις στη Γη. Καταστρέφει μόνο τις ηλεκτρικές υποδομές γιατί τα χιλιάδες χιλιόμετρα αγωγών υψηλής τάσης στους πυλώνες ηλεκτρισμού που περιβάλλουν τη Γη είναι πρώτος καλός αγωγός που συναντούν• ρέει λοιπόν μέσω μακριών αγωγών υψηλής τάσης στους πυλώνες ηλεκτρισμού, οπότε προκαλεί μαγνητικό κορεσμό και υπερθέρμανση σε μετασχηματιστές. Ονομάζεται και "τεμπέλικο ρεύμα" γιατί βρίσκει τον πιο εύκολο και εύκαιρο αγωγό: τους πυλώνες ηλεκτρισμού, γι'αυτό και δεν φτάνει σε οικιακά κυκλώματα αλλά σταματάει σε υποσταθμούς όπου βρίσκονται οι θηριώδεις μετασχηματιστές των 500 τόνων που μετατρέπουν τα την τάση από τα 400.000V των πυλώνων σε 220V των σπιτιών. Οι άνθρωποι δεν καιγόμαστε γιατί δεν βρισκόμαστε σε επαφή με τα καλώδια των πυλώνων που απορροφούν όλη την ενέργεια.

--- Διαθέτουμε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για να προστατευτούμε από μία ισχυρή Ηλιακή Έκλαμψη που θα ήταν καταστροφική για τα δίκτυα ηλεκτρισμού;

Ναι, αλλά δεν είναι τέλεια. Δορυφόροι και παρατηρητήρια παρακολουθούν τον Ήλιο 24/7 και μπορούν να δώσουν προειδοποίηση , αλλά μ ό λ ι ς 15 έως 60 λεπτά πριν χτυπήσει μια μεγάλη καταιγίδα. Δορυφόροι (DSCOVR, SOHO, ACE) καταγράφουν και μετρούν τις ηλιακές εκλάμψεις και σύννεφα πλάσματος (CMEs) που εκτοξεύει ο Ήλιος προς τη Γη. Τα επίγεια παρατηρητήρια NOAA, NASA, ESA κ.ά., εκτιμούν πόσο ισχυρή θα είναι η καταιγίδα όταν φτάσει στη Γη, οπότε και σέλνουν alert σε εταιρείες ηλεκτρισμού και κυβερνήσεις.

--- Συνέβη χθες Ηλιακή Έκλαμψη ικανή να προκαλέσει το μπλάκ άουτ σε Ισπανία, Πορτογαλία και Γαλλία;

Κατηγορηματικά όχι. Εχθές 28 Απριλίου 2025 δεν συνέβη γενικό blackout στην Ιβηρική χερσόνησο λόγω ηλιακής καταιγίδας. Δεν υπήρξε ισχυρή ηλιακή καταιγίδα τις τελευταίες ώρες/μέρες.

Τα τρέχοντα ηλιακά δεδομένα από τις NOAA, ESA και NASA δ ε ν δείχνουν εκρήξεις ικανές να προκαλέσουν GIC ή blackout. Στην κεντρική σελίδα της NOAA https://www.swpc.noaa.gov/ που παρακολουθεί την ηλιακή δραστηριότητα, την 28.04.2025 οι μετρήσεις δείχνουν μηδενικό κίνδυνο : Kp=2 (ήπιο) → ΟΚ | Solar Wind: 350 km/s → ΟΚ | Bz: +2 nT → ΟΚ | Alerts: None → ΟΚ | CMEs: None Earth-directed → ΟΚ | Solar Flares: Χωρίς M/X εκλάμψεις → ΟΚ.

Στον σύνδεσμο αυτόν https://www.swpc.noaa.gov/products/goes-x-ray-flux για τις Μεγάλες εκλάμψεις (M/X-class) αν το γράφημα δεν δείχνει ακίδες στην περιοχή Μ/Χ, τότε δεν υπάρχει κίνδυνος.

Και ουδεμία τέτοια έκλαμψη υπήρξε εχθές που να συνδέει το μπλάκ άουτ στην Ιβηρική με ηλιακή καταιγίδα.

Αρα η αναφορά της REN δ ε ν ε υ σ τ α θ ε ί ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ά με βάση τα τρέχοντα ηλιακά δεδομένα. Επικαλέστηκαν ένα σπάνιο ηλιακό / ατμοσφαιρικό φαινόμενο για να αλύψουν την απάτη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.

--- Τι καταρχάς συνέβη στην Ιβηρική εχθές και το σκότος κάλυψε το 1/3 των ευρωπαίων ; Και πώς το μπλάκ άουτ συνδέεται με τις ΑΠΕ - τα αιολικά και τα ηλιακά πάρκα ;

Αστοχία Συγχρονισμού Δικτύου! Η κρυφή επικίνδυνη απειλή που προκάλεσε το Blackout. Η «αστοχία συγχρονισμού» (grid desynchronization) είναι ένα από τα πιο επικίνδυνα δυνητικά προβλήματα στα ηλεκτρικά δίκτυα. Όταν συμβεί σε διασυνδεδεμένα δίκτυα (όπως Πορτογαλία - Ισπανία), μπορεί να προκαλέσει μαζικές διακοπές ρεύματος σε δευτερόλεπτα. Δώσε τώρα π ρ ο σ ο χ ή στο γιατί:

Τα ηλεκτρικά δίκτυα λειτουργούν σε σ υ γ χ ρ ο ν ι σ μ έ ν η σ υ χ ν ό τ η τ α 50 Hz στην Ευρώπη. Αν μια περιοχή (π.χ. Ισπανία) ε π ι β ρ α δ ύ ν ε ι ή ε π ι τ α χ ύ ν ε ι λόγω υπερφόρτωσης/βλάβης, οι γειτονικές χώρες (Πορτογαλία) Δ Ε Ν μπορούν να ακολουθήσουν. Το δίκτυο αυτοαπομονώνεται (islanding) για να αποφύγει καταστροφικές ζημιές, και έτσι καταρρέει συνολικά!

--- Γιατί είναι οι ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά που ευθύνονται για το θηριώδες μπλάκ άουτ σε Ισπανία και Πορτογαλία ;

Η απάντηση είναι, επειδή οι ανεμογεννήτριες και τα ηλιακά πάνελ Δ Ε Ν Μ Π Ο Ρ Ο Ύ Ν ΝΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΉΣΟΥΝ Σ Τ Α Θ Ε Ρ Ά σε σ υ γ χ ρ ο ν ι σ μ έ ν η σ υ χ ν ό τ η τ α 50 Hz. Η απάντηση στην αδυναμία τους αυτή βρίσκεται στον Νόμο της Αδράνειας, τον Πρώτο Νόμο τής Φυσικής, που αποτελεί θεμελιώδη αρχή της κλασικής μηχανικής:

" Ένα σώμα παραμένει στην κατάσταση ηρεμίας ή ομαλής ευθύγραμμης κίνησης, εκτός αν ασκηθεί πάνω του κάποια εξωτερική δύναμη που να αλλάξει αυτή την κατάσταση. ΌΣΟ ΜΕΓΑΛΎΤΕΡΟ ΕΊΝΑΙ ΤΟ ΒΆΡΟΣ ΤΟΥ ΤΌΣΟ ΤΕΊΝΕΙ ΝΑ ΔΙΑΤΗΡΕΊ ΤΗΝ ΟΜΑΛΉ ΚΊΝΗΣΉ ΤΟΥ " .

Τα υδροηλεκτρικά εργοστάσια, τα θερμικά εργοστάσια (λιγνίτης, πετρέλαιο, φυσικό αέριο) και τα πυρηνικά εργοστάσια εξασφαλίσουν τα 50 Hz ΣΥΝΕΧΟΎΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΊΑΣ (50 στροφές/δευτερόλεπτο , δλδ 3.000 στροφές/λεπτό) με τους παραδοσιακούς Στρόβιλους. Πρόκειται για το Βαρύ Πυροβολικό του Συστήματος, τη ραχοκοκαλιά που κρατάει όρθιο το Σύστημα. ΤΟ ΖΗΤΟΎΜΕΝΟ ΕΔΏ ΕΊΝΑΙ ΤΟ ΒΆΡΟΣ ΤΟΥΣ. Οι στρόβιλοι ζυγίζουν εκατοντάδες τόνους (π.χ. 400+ τόνοι στα υδροηλεκτρικά εργοστάσια). Η τεράστια μάζα τους δημιουργεί τεράστια κινητική ενέργεια και κατά συνέπεια ΤΕΡΆΣΤΙΑ ΑΔΡΆΝΕΙΑ που λειτουργεί ως φυσικό "αποθέμα" για το δίκτυο. Αν αυξηθεί η ζήτηση ο θηριώδης Στρόβιλος των 500+ τόνων επιβραδύνεται ελαφρά (π.χ. από 50 Hz → 49.5 Hz), αλλά η ΤΕΡΆΣΤΙΑ ΑΔΡΆΝΕΊΑ ΤΟΥ απελευθερώνει ενέργεια ΧΩΡΙΣ να διακοπεί η τροφοδοσία. Αν μειωθεί η ζήτηση ο θηριώδης στρόβιλος επιταχύνεται ελαφρά (π.χ. 50.5 Hz), απορροφώντας την περίσσεια ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι το δίκτυο να παραμένει Σ Τ Α Θ Ε Ρ Ό ακόμα και με απότομες μεταβολές.

Σε αντίθεση με τους θηριώδεις στροβίλους, οι ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά αποτελούν το ευάλωτο στοιχείο τού Συστήματος. Τα φωτοβολταϊκά και οι ανεμογεννήτριες χαρακτηρίζονται από ελλειψη φυσικής Αδράνειας διότι ΔΕΝ ΈΧΟΥΝ στρόβιλους με μάζα.

Οι ανεμογεννήτριες περιστρέφονται με μ ε τ α β λ η τ έ ς τ α χ ύ τ η τ ε ς, και το ίδιο συμβαίνει με τα φωτοβολταϊκά (παράγουν ηλεκτρισμό ανάλογα με την ένταση του ανέμου και του Ηλίου). Η ενέργεια μετατρέπεται ά μ ε σ α σε ηλεκτρισμό μέσω ηλεκτρονικών (inverters) ΧΩΡΊΣ ΜΗΧΑΝΙΚΉ ΑΔΡΆΝΕΙΑ. Τη μηχανική αδράνεια προσπαθούν να... ΠΡΟΣΟΜΟΙΏΣΟΥΝ (!) ΜΕ ΑΛΓΟΡΊΘΜΟΥΣ (!!) αλλά το πρόβλημα με τους αλγόριθμους (Grid-Forming Tech) είναι ότι προσπαθούν να προσομοιώσουν αδράνεια με μαθηματικά μοντέλα, αλλά ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΎΝ να μιμηθούν πλήρως τη φυσική αδράνεια των βαρέων στροβίλων. Αν ο άνεμος/ήλιος εξαφανιστεί, τα inverters δεν έχουν ενέργεια αποθέματος να δώσουν.

Στην Ισπανία που οι ΑΠΕ συμμετέχουν στο 60% του δικτύου, οι ΑΠΕ μπορούν άνετα να οδηγήσουν σε κατάρρευση του δικτύου αν κάτι πάει στραβά με τη ζήτηση (στην Ιβηρική η κατάρευση ήρθε από τις ΑΠΕ λόγω ακραίας μείωσης της ζήτησης την περίοδο του Πάσχα), ως εξής:

Ανεμογεννήτριες: αν ο άνεμος πέσει από 10 m/s σε 3 m/s, η παραγωγή πέφτει από 1.000 MW → 0 MW σε Λ Ί Γ Α δευτερόλεπτα.

Φωτοβολταϊκά: μια ξαφνική συννεφιά μπορεί να μειώσει την παραγωγή κατά 80% Α Μ Έ Σ Ω Σ.

Η παραγωγή πέφτει ΑΜΈΣΩΣ ΣΤΟ ΜΗΔΈΝ γιατί δεν υπάρχουν οι θηριώδεις στρόβιλοι με την ΤΕΡΆΣΤΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΉ ΑΔΡΆΝΕΙΑ. Η συνέπεια είναι το δίκτυο να χάνει συχνότητα (50 Hz) και να καταρρέει, αν δεν υπάρχουν άμεσες εφεδρείες.

Η Ιβηρική Χερσόνησος έπεσε γιατί έχει υψηλή εξάρτηση σε ΑΠΕ (~50-60%) χωρίς επαρκή αντιστάθμιση (Grid-forming inverters) και γρήγορες εφεδρείες (π.χ. μπαταρίες). Η Τελευταία Σταγόνα εδώ ήταν η ακραία μείωση της ζήτησης λόγω Πάσχα, συν, μια βλάβη γραμμής μαζί με την πτώση της έντασης του ανέμου ή κάποια απότομη συννεφιά, που έφερε δ ι α δ ο χ ι κ έ ς α π ο σ υ ν δ έ σ ε ι ς μονάδων.

--- Κατακλείδα

Το ηλεκτρικό δίκτυο είναι σαν μια γιγαντιαία ζυγαριά• οι παραδοσιακοί θηριώδεις στρόβιλοι των 500 τόνων είναι τα βάρη που κρατούν τη ζυγαριά ισορροπημένη λόγω του Νόμου τής Αδράνειας. Οι ΑΠΕ είναι τα πούπουλα της ζυγαριάς με μηδενική Αδράνεια• αν η ζυγαριά μείνει ξαφνικά από βάρος στον έναν ζυγό, είτε γιατί το βάρος στον έναν ζυγό αυξήθηκε ή μειώθηκε απότομα, η ζυγαριά γκρεμίζεται ακαριαία. Η λύση; Προσθέστε βάρη στη ζυγαριά! Πυρηνική ενέργεια, θερμική ενέργεια όπως λιγνίτη, πετρέλαιο και φυσικό αέριο, και νερό - άφθονο νερό για την παραγωγή υδροηλεκτρικής -- πραγματικά πράσινης και ασφαλούς -- ενέργειας

---------------------

Χαρις Γιαννοπούλου

Τι συνέβη στην Ισπανία — Ένα μάθημα για όλους μας

Το μεσημέρι της 28ης Απριλίου 2025, στις 12:32 μ.μ. (ώρα Ισπανίας), σημειώθηκε ένα από τα μεγαλύτερα μπλακ άουτ στην ιστορία της Ιβηρικής Χερσονήσου. Η διακοπή ρεύματος επηρέασε ολόκληρη την ηπειρωτική Ισπανία, καθώς και την Πορτογαλία, την Ανδόρα και τμήματα της νότιας Γαλλίας.

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, χάθηκαν περίπου 15 γιγαβάτ ισχύος — ποσότητα που αντιστοιχούσε σχεδόν στο 60% της συνολικής κατανάλωσης της Ισπανίας εκείνη τη στιγμή. Η ξαφνική αυτή απώλεια προκάλεσε κατάρρευση του ηλεκτρικού δικτύου, οδηγώντας σε γενικευμένη διακοπή ρεύματος σε ολόκληρη την περιοχή.

Η βασική αιτία του φαινομένου ήταν η απότομη πτώση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, κυρίως από φωτοβολταϊκά αλλά και αιολικά συστήματα. Η Ισπανία, με υψηλή διείσδυση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και περιορισμένη χρήση σταθερών μονάδων παραγωγής ( θερμικών ή πυρηνικών), παρουσίασε χαμηλά επίπεδα «αδράνειας» στο δίκτυό της. Αυτό σήμαινε ότι το σύστημα δεν διέθετε επαρκή ικανότητα να απορροφήσει κραδασμούς και να διατηρήσει τη σταθερότητα της συχνότητάς του όταν μειώθηκε απότομα η προσφερόμενη ισχύς.

Η αδράνεια, στην ηλεκτρική ενέργεια, είναι η κινητική ενέργεια που αποθηκεύεται στις περιστρεφόμενες γεννήτριες - που λειτουργούν με άνθρακα, φυσικό αέριο ή πυρηνική ενέργεια. Σε περιπτώσεις απότομων μεταβολών, αυτή η ενέργεια λειτουργεί σαν «μαξιλάρι» σταθερότητας, δίνοντας πολύτιμο χρόνο στους διαχειριστές του συστήματος να αντιδράσουν προτού η κατάσταση εκτροχιαστεί.

Πώς προκαλείται ένα blackout — Μια τεχνική προσέγγιση

Θα επιχειρήσω μια σύντομη ανάλυση των γεγονότων που μπορούν να οδηγήσουν σε blackout, κάτι που απαιτεί βασική κατανόηση της λειτουργίας του ηλεκτρικού δικτύου και των μηχανισμών προστασίας που ενεργοποιούνται ώστε να αποτραπεί η κατάρρευσή του.

Η συχνότητα του ηλεκτρικού ρεύματος (τυπικά 50 Hz στην Ευρώπη και 60 Hz στη Βόρεια Αμερική) είναι μια κρίσιμη παράμετρος για τη σταθερότητα του συστήματος. Αν η συχνότητα ξεφύγει πέρα από τα ασφαλή όρια (π.χ. αυξηθεί ή μειωθεί έστω και λίγο από τα 50 Hz σε ένα ευρωπαϊκό δίκτυο), μπορεί να προκληθούν ζημιές σε κρίσιμο εξοπλισμό μεταφοράς και διανομής. Σε ακραίες περιπτώσεις, αυτές οι αποκλίσεις οδηγούν σε διακοπές ρεύματος ή ακόμη και σε γενικευμένο blackout.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, ενεργοποιούνται αυτόματα οι μηχανισμοί προστασίας του δικτύου — γνωστοί ως ρελέ προστασίας. Οι διατάξεις αυτές έχουν σχεδιαστεί ώστε να απομονώνουν τμήματα του δικτύου, προστατεύοντας κρίσιμο εξοπλισμό από σοβαρές βλάβες και αποτρέποντας την εξάπλωση του προβλήματος σε μεγαλύτερη κλίμακα. Έτσι, απενεργοποιούνται αυτόματα μεγάλα κομμάτια του συστήματος μεταφοράς και διανομής.

Η διαδικασία αυτή, αν και προστατευτική, έχει ως άμεση συνέπεια εκτεταμένες διακοπές ρεύματος. Η αποσύνδεση μεγάλων περιοχών συμβάλλει μεν στη σταθεροποίηση του δικτύου, όμως μπορεί να αφήσει εκατομμύρια καταναλωτές χωρίς ηλεκτροδότηση — το φαινόμενο που αποκαλούμε blackout.

Πώς διατηρείται η συχνότητα του δικτύου και αποφεύγεται το blackout

Για να αποφευχθούν φαινόμενα όπως ένα εκτεταμένο blackout, είναι κρίσιμο να διατηρείται σταθερή η συχνότητα του ηλεκτρικού δικτύου. Υπάρχουν διάφοροι μηχανισμοί που συμβάλλουν σε αυτόν τον στόχο, και η αποτελεσματική εφαρμογή τους απαιτεί ακριβή συντονισμό και γρήγορη απόκριση.

1. Προσαρμογή της παραγωγής στην κατανάλωση

Οι μονάδες σταθερής παραγωγής ενέργειας — όπως θερμικοί σταθμοί, μονάδες φυσικού αερίου ή πυρηνικά εργοστάσια — έχουν τη δυνατότητα να προσαρμόζουν σε πραγματικό χρόνο την ισχύ παραγωγής τους. Έτσι, μπορούν να ανταποκρίνονται άμεσα στις μεταβολές της ζήτησης, αυξάνοντας ή μειώνοντας την παραγωγή ώστε να διατηρείται η συχνότητα του δικτύου σταθερή.

2. Αυτόματη και κεντρική ρύθμιση της παραγωγής

• Πρωτογενής Ρύθμιση

Πρόκειται για την άμεση και αυτόματη αντίδραση των γεννητριών (κυρίως θερμικών ή υδροηλεκτρικών μονάδων) σε μικρές αποκλίσεις της συχνότητας. Γίνεται χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση και ξεκινά εντός λίγων δευτερολέπτων.

• Δευτερογενής Ρύθμιση

Αν η συχνότητα δεν επανέλθει στα επιθυμητά επίπεδα, επεμβαίνει ο διαχειριστής του συστήματος (π.χ. ο ΑΔΜΗΕ στην Ελλάδα), προσαρμόζοντας την παραγωγή σε εθνικό επίπεδο για να επαναφέρει την ισορροπία.

• Τριτογενής Ρύθμιση

Σε περιπτώσεις παρατεταμένης πίεσης στο σύστημα, τίθενται σε λειτουργία εφεδρικές μονάδες παραγωγής ή γίνεται ανακατανομή φορτίου, ώστε να ενισχυθεί περαιτέρω η σταθερότητα του δικτύου.

3. Χρήση αποθηκευμένης ενέργειας για ενίσχυση του δικτύου

Τα σύγχρονα ενεργειακά συστήματα αξιοποιούν τεχνολογίες αποθήκευσης, όπως μπαταρίες μεγάλης κλίμακας ή αντλησιοταμιευτικά συστήματα. Αυτά μπορούν να απορροφούν την περίσσεια ενέργεια σε ώρες χαμηλής ζήτησης και να την αποδίδουν στο δίκτυο όταν η ζήτηση υπερβαίνει την παραγωγή, συμβάλλοντας έτσι στη σταθερότητα της συχνότητας.

Χρονικά περιθώρια αντίδρασης: Κρίσιμος παράγοντας

Όλοι οι παραπάνω μηχανισμοί πρέπει να ενεργοποιηθούν ταχύτατα, γιατί κάθε δευτερόλεπτο μετρά:

• Η αρχική αντίδραση πρέπει να ξεκινήσει εντός 1–2 δευτερολέπτων.

• Η πλήρης αποκατάσταση της ισορροπίας συχνότητας πρέπει να έχει ολοκληρωθεί εντός 15 λεπτών.

Αν το σύστημα δεν σταθεροποιηθεί εγκαίρως, τότε το δίκτυο κινδυνεύει με αλυσιδωτή κατάρρευση, οδηγώντας σε γενικευμένο blackout.

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Επικίνδυνες για τη Σταθερότητα του Δικτύου

Η μαζική και απρογραμμάτιστη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) στο ηλεκτρικό δίκτυο —κυρίως αιολικές και ηλιακες— δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της ηλεκτροδότησης. Παρά την διαφημιζόμενη οικολογική τους ταυτότητα, οι ΑΠΕ δεν είναι αξιόπιστες όταν πρόκειται για την αδιάλειπτη και σταθερή παροχή ενέργειας, και συχνά ευθύνονται για εκτεταμένα blackout.

Όταν οι ΑΠΕ αποτελούν την κύρια συνιστώσα του ενεργειακού μείγματος, οι τεχνικές τους αδυναμίες και οι δυσκολίες στη διαχείρισή τους δημιουργούν σοβαρούς κινδύνους για τη σταθερότητα του ηλεκτρικού δικτύου.Οι κυριότεροι λόγοι είναι:

1. Ασταθής και Απρόβλεπτη Παραγωγή

Οι ΑΠΕ εξαρτώνται πλήρως από καιρικές συνθήκες — παράγουν όταν φυσάει ή έχει ήλιο. Δεν παράγουν όταν δεν υπάρχουν αυτές οι συνθήκες. Το αποτέλεσμα είναι αιφνίδιες διακυμάνσεις στην παραγωγή, άσχετες με τις πραγματικές ανάγκες του δικτύου.

Αυτό διαταράσσει την ισορροπία προσφοράς-ζήτησης, οδηγώντας συχνά σε ενεργοποίηση ρελέ προστασίας και, σε ακραίες περιπτώσεις, κατάρρευση του συστήματος. Με άλλα λόγια: το ρεύμα "κόβεται" επειδή ο καιρός δεν συνεργάζεται.

2. Μηδενική Αδράνεια – Υψηλό Ρίσκο Κατάρρευσης

Οι ΑΠΕ δεν προσφέρουν αδράνεια — δηλαδή δεν διαθέτουν τις βαριές, περιστρεφόμενες μάζες που έχουν οι θερμικές μονάδες και οι οποίες λειτουργούν ως «αμορτισέρ» για απότομες αλλαγές στο σύστημα.

Χωρίς αυτή τη φυσική σταθεροποίηση, το δίκτυο γίνεται εύθραυστο, αντιδρά απότομα σε κάθε διαταραχή και κινδυνεύει με καταιγιστική κατάρρευση. Οι inverters δεν αντικαθιστούν την φυσική σταθερότητα που προσφέρουν οι συμβατικές μονάδες.

3. Ελάχιστος Έλεγχος – Καμία Εγγύηση σταθερής Παροχής

Οι ΑΠΕ δεν ελέγχονται από τον άνθρωπο. Δεν μπορεί ο διαχειριστής του συστήματος να απαιτήσει να παραχθεί περισσότερη ενέργεια επειδή η ζήτηση αυξήθηκε. Η παραγωγή είναι όσο και όποτε "θέλει" ο καιρός, όχι όσο χρειάζεται το δίκτυο.

Αυτός ο χαμηλός βαθμός ελέγξιμότητας είναι απαράδεκτος για ένα σύστημα τόσο κρίσιμο όσο το εθνικό ηλεκτρικό δίκτυο.

4. Ανύπαρκτες ή Αργές Εφεδρείες – Ανάγκη Διατήρησης των Συμβατικών Πηγών

Η απουσία ή η καθυστέρηση στην ενεργοποίηση εφεδρικών μονάδων είναι κρίσιμο πρόβλημα όταν βασιζόμαστε υπερβολικά στις ΑΠΕ. Η αστάθεια που προκαλούν οι διακυμάνσεις της ηλιακής και αιολικής παραγωγής δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς επαρκή υποστήριξη από σταθερές, ελεγχόμενες πηγές ενέργειας.

Για τη διατήρηση της ασφάλειας του δικτύου είναι απαραίτητο να παραμείνει σε σημαντικό ποσοστό το παραδοσιακό ενεργειακό υπόβαθρο, που περιλαμβάνει θερμικές μονάδες (λιγνίτης, φυσικό αέριο), πυρηνικά εργοστάσια και μεγάλα υδροηλεκτρικά. Αυτές οι μονάδες είναι ελέγξιμες, διαθέτουν φυσική αδράνεια και μπορούν να ενεργοποιηθούν γρήγορα όταν χρειαστεί.

Η πλήρης απεξάρτηση από τις συμβατικές μορφές παραγωγής ενέργειας, ισοδυναμεί με ενεργειακή αυτοκτονία. Το δίκτυο δεν αντέχει "πειράματα" — χρειάζεται αξιοπιστία και σταθερότητα.

Συμπέρασμα: Ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός — είναι υπαρκτός

Οι ΑΠΕ, όσο "καθαρές" κι αν θεωρούνται περιβαλλοντικά, δεν παρέχουν τη σταθερότητα που απαιτείται για την ασφάλεια της ηλεκτροδότησης. Η υπερβολική τους ενσωμάτωση στο μείγμα ενέργειας χωρίς επαρκείς εφεδρείες, χωρίς αδράνεια και χωρίς αποθήκευση είναι ένα τεχνικό ρίσκο με σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες.

Να απαιτήσουμε να ξαναλειτουργήσουν όλες οι λιγνιτικές μονάδες που πληρούν τα περιβαλλοντικά κριτήρια

 

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ προς το Περιφερειακό Συμβούλιο Δυτικής Μακεδονίας

Ø  Ενώνουμε τις δυνάμεις μας με τους πολιτικούς, συνδικαλιστικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς φορείς της Περιοχής μας και απαιτούμε επαναλειτουργία των Λιγνιτικών Σταθμών και των Ορυχείων προσθέτοντας το δικό μας πολιτικό πλαίσιο.

Ø  Αιτούμαστε να συνεδριάσει εκτάκτως το Π.Σ, πριν την έλευση του Πρωθυπουργού, με τη συμμετοχή όλων των φορέων και του λαού της Περιοχής μας με στόχο την συνδιαμόρφωση κοινού αιτήματος που θα επιδοθεί στον πρωθυπουργό και στα πολιτικά κόμματα.    

Στη Δυτική Μακεδονία εδώ και πέντε χρόνια συντελείται μια πρωτοφανής και πολύπλευρη καταστροφή της οικονομίας, του Περιβάλλοντος και του Κοινωνικού ιστού.  Περίπου ένας στους τρεις οικονομικά ενεργούς κατοίκους και πιο μαζικά οι νέοι, εγκαταλείπουν την Περιοχή προς εύρεση εργασίας. Οι υποσχέσεις για «εμβληματικά βιομηχανικά έργα» που θα αντικαθιστούσαν τις χαμένες από την απολιγνιτοποίηση- αποβιομηχάνιση θέσεις εργασίας παρέμειναν υποσχέσεις. Αντί για ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα έχουμε από-ανάπτυξη και συνεχή εγκατάλειψη των παραγωγικών μονάδων κτηνοτροφίας και γεωργίας, κυρίως λόγω του υψηλού κόστους παραγωγής, της μείωσης των τιμών πώλησης των προϊόντων αλλά και αλλαγή χρήσης γης.

Θέσεις εργασίας υπήρξαν μόνο στην κατασκευή έργων ΑΠΕ αλλά είναι πρόσκαιρες και κακοπληρωμένες. Αντίθετα η εγκατάσταση τεράστιων και ανεξέλεγκτων έργων ΑΠΕ, εκτός από τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της, συντελεί στην περαιτέρω μείωση του πρωτογενούς τομέα και απαξίωσης του τουρισμού στην Περιοχή.

Εκτός των παραπάνω, υπήρξαν και οι λεγόμενες παράπλευρες απώλειες, όπως οι μετεγκαταστάσεις, η εκμηδένιση του Τοπικού Πόρου, οι τηλεθερμάνσεις κ.α. Η «Συμφωνία για τις τηλεθερμάνσεις», που έγινε μέσω εκβιασμών  Κυβέρνησης και ΔΕΗ προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους κατοίκους, καταργεί τον κοινωνικό τους χαρακτήρα, απαλλάσσει τη ΔΕΗ από την υποχρέωση ανταποδοτικότητας και οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στη χρεοκοπία και στον αφανισμό τους. 

Οι εξελίξεις αυτές είχαν προβλεφθεί εξ` αρχής από πολιτικούς και επιστημονικούς φορείς της Περιοχής και όχι μόνο. Ημερίδες, επιστημονικές μελέτες και τεκμηριωμένες τοποθετήσεις από το 2019 ακόμα προειδοποιούσαν για τα δεινά που αναμένονται στην Περιοχή και στη Χώρα από τον «ξαφνικό θάνατο» της λιγνιτικής παραγωγής.

Ακόμα και στελέχη της κομισιόν έγκαιρα μας προειδοποίησαν ότι «η απολιγνιτοποίηση χρειάζεται μεγάλο βάθος χρόνου διαφορετικά οι επιπτώσεις θα είναι οδυνηρές». Η Παγκόσμια τράπεζα σε ειδική μελέτη που έκανε για το θέμα αυτό και παρουσιάστηκε το 2020 στο Περιφερειακό Συμβούλιο έθεσε ορόσημο απολιγνιτοποίησης το 2038. Υπενθυμίζουμε ότι οι ΜΠΕ της ΔΕΗ προέβλεπαν το 2040 και το 2042 για το τελικό κλείσιμο και την πρώτη αποκατάσταση των λιγνιτωρυχείων.  Ο χρόνος αυτός ήταν εντός των ορίων του προγράμματος απανθρακοποίησης της ΕΕ (2050) και δεν υπήρχε κανένας σοβαρός λόγος να αλλάξει.

Πλέον γίνεται κοινά αποδεκτό ότι η πολιτική της απολιγνιτοποίησης απέτυχε παταγωδώς σε όλα τα επίπεδα. Φτωχοποίησε μια ολόκληρη περιοχή, η λεγόμενη «Μετάβαση» δεν έγινε προς τις ΑΠΕ αλλά από τον λιγνίτη στο Φυσικό Αέριο και το LNG, κυρίως το Αμερικάνικο. Η τιμή του ρεύματος τριπλασιάστηκε, η ενεργειακή εξάρτηση αυξήθηκε κατά 12% και αγγίζει πλέον το 90% και, παρότι επενδύθηκαν στο Ηλεκτρικό σύστημα (ΑΠΕ και Φυσικό Αέριο) πάνω από 100 δις ευρώ, η Ελλάδα ζει μια πρωτοφανή ενεργειακή ανασφάλεια. Προφανώς για τα παραπάνω δεν ευθύνεται μόνο η απολιγνιτοποίηση αλλά και η Πολιτική της Κυβέρνησης και της ΕΕ που το μόνο τους μέλημα είναι να χρηματοδοτούν μια χούφτα Επιχειρηματικούς Ενεργειακούς Ομίλους από το υστέρημα του λαού που πλήττεται, εκτός των άλλων, και από ενεργειακή φτώχεια. Η Κερκόπορτα της λεηλασίας άνοιξε με τη λεγόμενη «Απελευθέρωση Ηλεκτρικής Ενέργειας» που δήθεν θα έφερνε φθηνότερες τιμές ρεύματος μέσω ανταγωνισμού, χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας, προστασία του Περιβάλλοντος. Τα αποτελέσματά της τα ζούμε πλέον στο πετσί μας. 

Αναγκαιότητα για την Περιοχή και τη Χώρα η επαναλειτουργία των λιγνιτικών μονάδων.

Πλέον όλα τα στοιχεία και οι τρέχουσες εξελίξεις στην Ηλεκτρική Ενέργεια συνηγορούν στην αναγκαιότητα για επάνοδο του λιγνίτη ως του μοναδικού εθνικού καυσίμου που μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά:

1.      Στη μείωση της Ενεργειακής εξάρτησης.

2.      Στη μείωση του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου (7 δις σε αγορά φυσικού αερίου πλήρωσε η Χώρα μας μόνο το 2022)

3.      Στην ενεργειακή ασφάλεια της Χώρας.

4.      Στη μείωση των τιμών Ηλεκτρικής Ενέργειας.

5.      Στην ανάσχεση της πολύπλευρης καταστροφής της Δυτικής Μακεδονίας. 

6.      Στην ακύρωση μόνιμης καταστροφής Φυσικών και ενεργειακών πόρων.

7.      Στη δημιουργία χιλιάδων θέσεων εργασίας.

8.      Στην επανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας και στον δευτερογενή και τριτογενή τομέα της Περιοχής.

9.      Να δώσει δουλειά σε χιλιάδες μικρούς ιδιοκτήτες φορτηγών και σκαπτικών που έχουν κηρύξει πτώχευση και η περιουσία τους έχει εκμηδενιστεί.

10.  Η επαναλειτουργία ΑΗΣ και Ορυχείων θα δώσει την δυνατότητα υλοποίησης των αρχικών ΜΠΕ με αποκατάσταση των εδαφών που έχουν εξορυχτεί και παραμένουν «τεράστιες ανοιχτές πληγές» στο σώμα της Δυτικής Μακεδονίας.

Για την αναγκαιότητα επαναλειτουργίας της λιγνιτικής παραγωγής συνηγορούν πλέον και:   

ü  Οι διεθνείς εξελίξεις στο Ενεργειακό αφού πολλές χώρες επιστρέφουν πλέον στα ορυκτά καύσιμα αλλά και οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες ακυρώνουν τα προγράμματα εγκατάστασης ΑΠΕ λόγω υπερπαραγωγής, περικοπών  και μηδενικών τιμών του ρεύματος των ΑΠΕ

ü  Η μέχρι σήμερα εμπειρία απέδειξε και στους πιο δύσπιστους ότι με τα σημερινά τεχνικά μέσα δεν μπορεί να υπάρξει 100% μετάβαση στις ΑΠΕ και τα ορυκτά καύσιμα θα είναι για πολλά ακόμα χρόνια απαραίτητα στο ηλεκτρικό σύστημα.

ü  Από το 2019 μέχρι σήμερα πολλές φορές η Κυβέρνηση ήρθε στη έσχατη ανάγκη, λόγω έλλειψης Η/Ε, να δώσει εντολές επαναλειτουργίας των μονάδων αλλά και διπλασιασμό της λιγνιτικής παραγωγής.

 

 

Κοζάνη 28 /3/2025

«Αριστερή Συμπόρευση για την ΑΝΑΤΡΟΠΗ στη Δυτική Μακεδονία»

ΜΠΑΤΑΡΙΕΣ: ΤΟ ΝΕΟ ΕΛΝΤΟΡΑΝΤΟ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΟΔΙΑΙΤΩΝ ΔΗΘΕΝ ΕΠΕΝΔΥΤΩΝ.

 του Αποστολου Ευθυμιαδη

Το Ἑλληνικό ἐνεργειακο κατεστημένο, παρά την παγκόσμιον ἐνεργειακή στροφή προς τους ὑδρογονάνθρακες μετά την ἐκλογή τοῦ Τυφῶνος Τράμπ, συνεχίζει ἀπτόητο την πολιτική τῆς δῆθεν πρασίνης μεταβάσεως, ἐπιχειρώντας να μετατρέψῃ τις μΑΠΕΣ σε ἈΠΕ ἐγγυημένης ἰσχύος, ἀνακοινώνοντας ἐπενδύσεις δισ. εὐρώ εἰς μπαταρίες, αἵτινες παντελῶς ἄχρησται εἰσί, ἀφοῦ τα κενά ἠλεκτροπαραγωγῆς τῶν μΑΠΕΣ δυνατόν ἄν καλυφθῶσιν ὑπό θερμικῶν μονάδων συνδυασμένου κύκλου και μονάδων ἀεριοστροβίλων αἰχμῆς με τίμημα μερικῶν μόνὀ ἐκατομυρίων και ὄχι δισ. Εὐρώ!!!

Με το ἄρθρο αὐτό ἀποκρύπτεται το τίμημα τῆς διαθέσεως μίας ἀποθηκευμένης κιλοβατώρας εἰς το Σύστημα και ἰδίως το ποῖος θα πληρώσῃ τα δεκάδες δισ. εὐρώ ποῦ ἀπαιτοῦνται δια την ἐγκατάστασιν ἐπαρκῶς συσσωρευτῶν (μπαταρίες) δια την πληρη κάλυψιν τῶν μΑΠΕΣ.

Ἄχρι σήμερον, οἱ ἐπικαλούμενοι "ἐπενδυτές", περιμένουν την κρατική ἀρωγή ἕως 100% δια την ἔναρξιν τῶν ἐπενδύσεων εἰς αὐτόν τον τομέα διότι οἱ συσσωρευταί εἶναι οἰκονομικῶς ἀσύμφοροι ἀπό ἰδιωτικοοικονομικῆς πλευρᾶς. Το τίμημα ἑνός συσσωρευτοῦ εἶναι τῆς τάξεως τῶν 250 € ἀνά ἀποθηκευομένη κιλοβατώρα και περί τα 100 € ἀνά kW ἰσχύος, εἴτε ἀποθηκεύσεως εἴτε ἀποδόσεως τῆς ἀποθηκευμένης ἐνέργειας.

Π.χ. ἕνας συσσωρευτῆς ἰσχύος ἑνός Μεγαβάτ, με ἀποθηκευτική ἱκανότητα 4 ὡρῶν στοιχίζει : 1.000 kW x 100 €/kW + 1.000 kW x 4h x 250 = 100.000 + 1.000.000 = 1,1 ἐκατ. εὐρώ. Ἐάν ὁ συσσωρευτής οὗτος φορτίζεται και ἐκφορτίζεται περί τας 100 ἠμέρας ἑτησίως κατά τας περιόδους ὑπερπαραγωγῆς ἈΠΕ, τότε ἑτησίως συνεισφέρει περί τας

250 x 4 x 100 ἡμέρας/ἕτος x 70% = 70.000 kWh, ὅπου το 70% ἀναπαριστᾶ τας ἀπωλείας ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας κατά την φόρτισιν/ἐκφόρτισιν τῶν συσσωρευτῶν.

Ἐάν το τοκοχρεωλύσιο ληφθῇ ἴσο με 14% (για ἕνα δάνειο δεκαετίας με ἐπιτόκιο 7%) τότε το τίμημα τῆς συνεισφερομένης κιλοβατώρας ἀνέρχεται σε : 1.100.000x14%/70.000 = 2,3 € ἀνά κιλοβατώρα!!!

Ἀκόμα και ἐάν ὑποθέσωμεν ὅτι ο συσσωρευτής φορτίζεται και ἐκφορτίζεται περίς τις 200 ἡμέρας ἐτησίως (π.χ. δια ἔνα Φ/Β πάρκο κατά τας ὥρας τῆς θερινῆς αἰχμῆς και βάλε) τότε πάλι το ὑπολογιζόμενο τίμημα προκύπτει ἄνω τοῦ ἐνός εὐρώ ἀνά κιλοβατώρα.

Δηλαδή οἱ συσσωρευταί ἰσοδυναμοῦν με ἐθνική οἰκονομική καταστροφή, την ὁποία μάλιστα θέλουσιν ἵνα χρεώσουσι εἰς τους καταναλωτάς και ὄχι εἰς τους παραγωγούς μΑΠΕΣ οἱ ὁποῖες εἶναι και ἀπολύτως ὑπεύθυναι δια την ἀναγκαιότητα εἰσαγωγῆς συσσωρευτῶν, γεγονός το ὁποῖο ἀντιβαίνει και στον Εὐρωπαϊκό Κανονισμό (ΕΕ) 2019/943·

Ἄρθρο 5: Εὐθύνη ἐξισορρόπησης

"Όλοι οι συμμετέχοντες στην αγορά είναι υπεύθυνοι για τις αποκλίσεις που προκαλούν στο σύστημα («ευθύνη εξισορρόπησης»). Προς το σκοπό αυτό, οι συμμετέχοντες στην αγορά είτε αποτελούν συμβαλλόμενα μέρη με ευθύνη εξισορρόπησης είτε μεταβιβάζουν συμβατικά την ευθύνη τους σε ένα συμβαλλόμενο μέρος με ευθύνη εξισορρόπησης της επιλογής τους. Κάθε συμβαλλόμενο μέρος με ευθύνη εξισορρόπησης φέρει την οικονομική ευθύνη για τις αποκλίσεις του και καταβάλλει προσπάθειες να είναι εξισορροπημένο ή να συμβάλλει στην εξισορρόπηση του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας".

Η άλωση της χώρας μέσα από την «ενεργειακή μετάβαση»

 Βάννα Σφακιανάκη 

Η πολιτική «Ελλάδα – Ενεργειακός Κόμβος», η εφαρμογή της «ενεργειακής μετάβασης» στη χώρα μας, αναδιαρθρώνει βίαια το παραγωγικό πρότυπο της χώρας. Με την άλωση της υπαίθρου από ενεργειακά έργα, με τις διασυνδέσεις, τους αγωγούς και τις εξορύξεις, διακυβεύονται οι πολυτιμότεροι από τους πόρους, η γη και η θάλασσα.

1. Η αρπαγή της γης

 

Το 2012 Ολλανδοί καθηγητές οικονομικών και ενέργειας πρότειναν για τις χώρες που πλήττονταν περισσότερο από την κρίση χρέους, τη μείωση του χρέους τους κατά 30% μέσω παραχωρήσεων για έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Σύμφωνα με το σχέδιό τους θα ήταν δυνατή μια μείωση του χρέους κατά 30%, αν η Ιρλανδία προσέφερε λιγότερο από 1%, η Πορτογαλία περίπου 1% και η Ελλάδα περίπου 2% της συνολικής επιφάνειάς της ως παραχώρηση για την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας. Η Οικονομική και Νομισματική Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζήτησε τότε, να εξεταστεί σοβαρά αυτό το σχέδιο, ενώ η πρόταση είχε τύχει θετικών αντιδράσεων από Φιλελεύθερους Δημοκράτες, Σοσιαλδημοκράτες και Πράσινους ευρωβουλευτές.[1]

Η δημοσιοποίηση της πρότασης έκανε πολύ μεγάλη αίσθηση στη χώρα μας, δημιουργώντας συνειρμούς για Ειδικές Οικονομικές Ζώνες σε καθεστώς νέο-αποικιοκρατίας. Ωστόσο, ελάχιστοι γνώριζαν τότε ότι στην Ελλάδα, ήδη από το 2008, είχε εγκριθεί Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο που προέβλεπε διαθέσιμη γη για εγκατάσταση αιολικών σταθμών ίσο με το 4% - 8% κάθε Δήμου, ενώ για τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς δεν προβλέπεται κανένα όριο. Στη συνέχεια εξελίχθηκε η επέλαση εγχώριων και μη, ιδιωτικών αλλά και κρατικών εταιρειών κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς όμως μέχρι σήμερα και παρά την πληθώρα των έργων που έχουν υλοποιηθεί, να έχουν καλυφθεί τέτοια ποσοστά παρά σε ελάχιστες περιπτώσεις όπως στην πολύπαθη Εύβοια. Τα ποσοστά αυτά είναι τεράστια. Αξίζει να σημειωθεί ότι στη Γερμανία, μια χώρα που μαζί με τη Δανία και το Ηνωμένο Βασίλειο οδήγησαν ιστορικά την ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας, προβλέπεται η διάθεση του 2% της γης για εγκατάσταση αιολικών σταθμών.[2]

Όπως γράφει ο Κωστής Χατζημιχάλης «Η σημερινή υφαρπαγή γης σε παγκόσμια κλίμακα νομιμοποιείται με τη βοήθεια καταστροφικών διηγήσεων, προβλέψεων και απειλών για ελλείψεις πόρων, όπως η τροφή και η ενέργεια, οι οποίες θα προκύψουν από την κλιματική αλλαγή και για κινδύνους από φυσικές καταστροφές, ακόμα και από τρομοκρατικές επιθέσεις. Η ανασφάλεια και ο φόβος που διασπείρουν περιλαμβάνουν και τις επιπτώσεις από τις χρεοκοπίες κάθε είδους και τις συνέπειες από το δημόσιο χρέος.».[3]

Στη χώρα μας, που ασκεί πρωταθλητισμό στην υλοποίηση της ευρωπαϊκής πολιτικής επιδεικνύοντας «αυξημένο βαθμό φιλοδοξίας σε σχέση με τους κεντρικούς ευρωπαϊκούς στόχους», οι εφαρμογές είναι ακόμα πιο βίαιες απ’ ότι στην Ευρώπη. Οι κυβερνήσεις μας με διάφορα νομοθετήματα προαγωγής της ενεργειακής μετάβασης με όρους εμπορευματοποίησης της ενέργειας, με κατάλληλες οικονομικές ρυθμίσεις, φορολογικά μέτρα και κίνητρα και με καθορισμό «κατάλληλων χωροταξικών ρυθμίσεων», έδωσαν γη και ύδωρ στα κάθε είδους ενεργειακά έργα, δάση, βουνά, νησιά, αγροτική γη και θάλασσα.[4]

Η Ελλάδα εμφανίζεται σήμερα ως η νέα ηγέτιδα της ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη καθώς το 2023, είχε το υψηλότερο μερίδιο ηλιακής ενέργειας στο μείγμα της ηλεκτροπαραγωγής σε ποσοστό 19%, ακολουθούμενη από την Ουγγαρία (18%) και την Ισπανία (17%).[5]Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι η χώρα μας αποτελεί ταυτόχρονα και το τραγικότερο υπόδειγμα χώρας με τη μεγαλύτερη κατάληψη αγροτικής γης αλλά και άλλων περιοχών όπου θα έπρεπε να προστατεύεται το περιβάλλον.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της Καθημερινής (2020): «Μια νέα μάχη έχει ξεσπάσει στον Θεσσαλικό Κάμπο με αντικείμενο τις αγροτικές ιδιοκτησίες και πρωταγωνιστές μεγάλες ξένες και εγχώριες εταιρείες από τον κλάδο των ΑΠΕ, συμβούλους, μεσίτες, «πειρατές», «κατασκόπους» και… σεΐχηδες. Έπειτα από 100 και πλέον χρόνια από την ιστορική μάχη του Κιλελέρ και την απόφαση για διανομή του κλήρου των γαιοκτημόνων, οι διάσπαρτες αγροτικές ιδιοκτησίες του Θεσσαλικού Κάμπου επανενώνονται για να φιλοξενήσουν φωτοβολταϊκά πάρκα, η εγκατάσταση των οποίων προϋποθέτει εκτάσεις χιλιάδων στρεμμάτων.».[6]Στη Βαλαώρα, το μεγαλύτερο κτηνοτροφικό χωριό της Ευρυτανίας και στη Λειβαδιά (2020)[7] στην Κοζάνη και στις Σέρρες, στην Ελασσόνα και στο Αγρίνιο(2022)[8]και πιο πρόσφατα στο Νευροκόπι και στη  Δράμα (2024)[9] οι αντιδράσεις παραγωγικών φορέων είναι έντονες. Στη Λάρισα ξεκίνησε εισαγγελική έρευνα για τα φωτοβολταϊκά που ξεφυτρώνουν συνεχώς σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις του Θεσσαλικού κάμπου.

Και όσο κι αν φαίνεται παράξενο, κατά τηνPublicIssueπου ανάρτησε μια πολύ ενδιαφέρουσα σύνοψη δεδομένων με τίτλο «Η γνώμη για τις Ιδιωτικοποιήσεις στις έρευνες της PublicIssue, 1998-2022», ανατρέπεται η επικρατούσα άποψη ότι η πλειοψηφία της κοινωνίας επικροτεί τις ιδιωτικοποιήσεις των βασικών κοινωνικών αγαθών και συγκεκριμένα της ηλεκτρικής ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών και του νερού. Τα 2/3 των Ελλήνων πολιτών (66%) πιστεύουν ότι η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ δεν ωφέλησε αλλά αντιθέτως έβλαψε τους καταναλωτές. Το ίδιο πιστεύει το 42% των πολιτών για την ιδιωτικοποίηση του ΟΤΕ και η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών, το 74%, δηλαδή 3 στους 4 πολίτες, διαφωνεί με το ενδεχόμενο ιδιωτικοποίησης των εταιρειών ύδρευσης.[10]

2. Η ενεργειακή μετάβαση ως καπιταλιστική αναδιάρθρωση

Μπορεί σήμερα να παρουσιάζεται ότι η κλιματική αλλαγή έχει ανάγκη τα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, αλλά το ιστορικό της πολιτικής της Ευρώπης για ευρεία χρήση τους αποδεικνύει ότι ήταν τα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας που είχαν την ανάγκη να εργαλειοποιηθεί η κλιματική αλλαγή. Αυτό προκύπτει από την Πράσινη Βίβλο της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, «Προς μια Ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια του εφοδιασμού» (2000), όπου καταγράφεται ότι το πρόβλημα αύξησης των διεθνών τιμών του πετρελαίου που προκαλούσε η αύξηση της ζήτησης στις αναπτυσσόμενες χώρες, θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί «εφόσον καταβληθούν προσπάθειες σε διεθνές επίπεδο για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την ενεργειακή αποτελεσματικότητα, για παράδειγμα στο πλαίσιο της καταπολέμησης της αλλαγής του κλίματος.».[11]

Η ενεργειακή μετάβαση ξεκίνησε σε μια συγκυρία όπου η Ευρώπη, ο δεύτερος καταναλωτής παγκόσμια και πρώτος εισαγωγέας ενεργειακών προϊόντων με εγκατεστημένη ισχύ μονάδων 600 GW το 2000, βρισκόταν μπροστά σε μια συγκυρία αντικατάστασης σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ισχύος περίπου 300 GWπου είχαν ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής τους, αλλά και εγκατάστασης νέων σταθμών ισχύος 200-300 GW για την κάλυψη της αύξησης της κατανάλωσης, την εικοσαετία 2000-2020. Επέλεξαν τότε το φυσικό αέριο -αν και γνώριζαν ότι αποτελούσε κίνδυνο για «μια νέα εξάρτηση»- και τα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και βέβαια, την «απελευθέρωση» της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, για να ελέγξουν την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης. Η εξάρτηση αυτή το 2000 ήταν 50% και υπήρχε φόβος ότι, χωρίς κατάλληλα μέτρα, σε 20 με 30 χρόνια το ποσοστό θα ανέβαινε σε 70%. Μετά από είκοσι χρόνια μεταρρυθμίσεων, από επίσημη έκθεση της Κομισιόν προκύπτει ότι το 2018 η Ευρώπη αντιμετώπιζε εντονότερο πρόβλημα ενεργειακής εξάρτησης σε σχέση με το 2000, ύψους  58,2% και αυτό οφείλονταν στην εισαγωγή ορυκτών καυσίμων και φυσικού αερίου![12]

Όπως γράφει ο Β. Πανουσόπουλος[13]«Οι αναλυτές του ενεργειακού κλάδου, παραβλέπουν το γεγονός ότι η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί μια μορφή οικονομικής μετάβασης. Έτσι, οι αναλυτές αδυνατούν να κατανοήσουν τα αίτια των οικονομικών προβλημάτων που προκαλούνται στην πορεία της ενεργειακής μετάβασης δηλαδή, την αύξηση των τιμών ενέργειας, το έλλειμμα παραγωγής, τη χαμηλή παραγωγικότητα, τις κερδοσκοπικές επιδιώξεις πολλών «επενδυτών» και τις πολιτικοοικονομικές συγκρούσεις των αντίθετων οργανωμένων συμφερόντων. Όμως, τα προβλήματα της ενεργειακής μετάβασης μπορούν εύκολα να ερμηνευθούν από τη θεωρία και την εμπειρία της οικονομικής μετάβασης. … Η μεγάλη χρονική διάρκεια της ενεργειακής μετάβασης (2020 – 2050) πιθανόν να προκαλέσει σημαντικά προβλήματα στις εθνικές οικονομίες. Δεν έχει υπάρξει ιστορικό προηγούμενο να επιδιωχθεί οικονομική μετάβαση με τόση μεγάλη χρονική διάρκεια και, με την υλοποίηση μετρήσιμων ανά περιόδους μεταβατικών στόχων. Αυτό και μόνο γραφειοκρατικοποιεί την όλη διαδικασία και θέτει σε κίνδυνο όχι μόνο την πορεία της ενεργειακής μετάβασης αλλά και την οικονομική ανάπτυξη των κρατών.Σε αυτό το πλαίσιο, η τρέχουσα ενεργειακή κρίση θα πρέπει να ερμηνευθεί ως το αποτέλεσμα της ενεργειακής μετάβασης. Δυστυχώς, για το σύνολο των αναλυτών του κλάδου της ενέργειας, δεν είναι η ενεργειακή μετάβαση αλλά είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία και η συμπεριφορά της Ρωσίας, οι βασικοί παράγοντες της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης.».[14]

Κατά τους Γρ. Στεργιούλη και Σπ. Μιχαλακάκη:[15]«Όπως και κάθε μεγάλη δομική αλλαγή, η ενεργειακή μετάβαση έχει κινδύνους:

Α. Ο πρώτος κίνδυνος είναι η ενεργειακή μετάβαση να ωφελήσει λίγους και να δημιουργήσει ένα νέο καθεστώς ενεργειακής φτώχειας. Και το κόστος να το πληρώσουν οι πολλοί.

Β. Ο δεύτερος κίνδυνος είναι η ενεργειακή μετάβαση να κάνει την Ελλάδα και πάλι έναν απλό καταναλωτή εισαγόμενης τεχνογνωσίας και τεχνολογίας και η προστιθέμενη αξία στη χώρα να είναι σχεδόν μηδενική.

Γ. Ο τρίτος κίνδυνος είναι ο ρυθμός της μετάβασης να είναι τέτοιος που θα καταστρέψει τις υπάρχουσες ενεργειακές υποδομές πολύ πριν να είναι έτοιμες οι καινούργιες που θα τις αντικαταστήσουν, με καταστροφικά οικονομικά και κοινωνικά αποτελέσματα (μια γεύση των οποίων παίρνουμε αυτή την εποχή).».[16]

Είναι πολύ εντυπωσιακό ότι προσεγγίσεις όπως αυτές παραπάνω, που θυμίζουν επισημάνσεις επιστημόνων για την ανασυγκρότηση μετά από τον β’ παγκόσμιο πόλεμο, δεν γίνονται σήμερα από κανένα πολιτικό κόμμα, αλλά μόνο από στελέχη του κλάδου της ενέργειας.

3. Ο ρόλος της χώρας μας

Εδώ και πολλά χρόνια, στη χώρα μας δεν παράγεται πολιτική αλλά μόνο τεχνοκρατικές διαχειριστικές δράσεις σε στενούς κύκλους «ειδικών» που, επικαλούμενοι την επιστήμη και την τεχνολογία, αποκλείουν σταδιακά όλους αυτούς που παραδοσιακά συμμετείχαν αλλά και λογοδοτούσαν. Οι επεξεργασίες αυτές εναρμονίζονται με τους σχεδιασμούς της Δύσης, όπως αυτοί προκύπτουν από τον εκάστοτε συσχετισμό συμφερόντων ισχυρών κρατών και μονοπωλιακών ομίλων και λόμπι.
Αναρωτιέται κανείς σε τι έχουν ωφελήσει οι επενδύσεις μισού αιώνα –με την ευρεία έννοια και όχι μόνο την οικονομική- σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα και σε ανθρώπινο δυναμικό, όταν δεν παράγονται όχι μόνο ριζοσπαστικές προτάσεις που να συνάδουν με την ταυτότητα της χώρας μας, αλλά ούτε καν καταλληλότερες και συμφερότερες προτάσεις στα πλαίσια της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαιτερότητες που προκύπτουν από την ταυτότητα αυτή.[17]

Ελέω νεοφιλελευθερισμού «Κατά τον ορισμό του νόμου 4001/2011 μακροπρόθεσμος ενεργειακός προγραμματισμός  είναι «ο προγραμματισμός των επενδυτικών αναγκών όσον αφορά το δυναμικό παραγωγής, μεταφοράς και διανομής σε μακροπρόθεσμη βάση, προκειμένου να καλύπτεται η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας στο σύστημα και να εξασφαλίζεται ο εφοδιασμός των πελατών». Ο ορισμός αυτός δεν αφήνει καμιά αμφιβολία ότι ο προγραμματισμός δεν συνδέεται με τις κοινωνικές αλλά με τις επενδυτικές ανάγκες, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται ο εφοδιασμός πελατών και όχι πολιτών!».[18]

Κατά τον Στ. Λουμάκη, πρόεδρο του Συνδέσμου Παραγωγών Ενέργειας με Φωτοβολταϊκά (ΣΠΕΦ) η παραγωγή ενέργειας από Φωτοβολταϊκούς Σταθμούς αποτελεί πλέον μια «φούσκα». Δηλώνει ότι έχουμε ξεπεράσει κάθε όριο κατανάλωσης και τώρα οι πράσινες μεγαβατώρες είτε δεν αποζημιώνοντα λόγω μηδενικών χονδρεμπορικών τιμών είτε περικόπτονται σε καθημερινή βάση όταν έχει έντονη ηλιοφάνεια, λόγω ανεπαρκούς ζήτησης για ρεύμα. Αν μάλιστα υλοποιηθούν και όσα έργα έχουν λάβει όρους σύνδεσης, προβλέπει μαζικές πτωχεύσεις παραγωγών, πλην των καθετοποιημένων, δηλαδή όσων απολαμβάνουν πρόσβαση στη λιανική, οπότε έχουν την δυνατότητα για πρόσθετα έσοδα.».[19]

Το υπουργείο και το ενεργειακό λόμπι επαναλαμβάνουν μονότονα ότι μόνο ένα μικρό μέρος των έργων θα υλοποιηθεί. Όμως ακόμα κι αν έτσι τελικά γίνει, τα πολύγωνα των ενεργειακών έργων, για τα οποία  απαιτούνται τεράστιες εκτάσεις γης, κρατούν αιχμάλωτους τους τόπους, δεσμεύουν τη γη και οδηγούν σε εγκατάλειψη παραγωγικών δραστηριοτήτων με συνέπεια την απώλεια θέσεων εργασίας που τα ενεργειακά έργα δεν αναπληρώνουν ούτε στο ελάχιστο. Πρόκειται για την πιο εκτεταμένη τροποποίηση χρήσεων γης που έχει γίνει ποτέ στη χώρα.

Ωστόσο η αυτορρύθμιση παραμένει άγνωστη λέξη στην αγορά που δεν λέει να λάβει τα σινιάλα από τις συνεχείς ώρες με μηδενικές τιμές και τις αλλεπάλληλες περικοπές. Το σύνολο των έργων που περιμένουν στην «ουρά» για να πάρουν όρους σύνδεσης φτάνει πλέον τα 43-44 GW.Συμπεριλαμβάνοντας και τα εν λειτουργία έργα ΑΠΕ (12,5  GW), προκύπτει το νούμερο των 55,5 - 56,5 GW, που είναι πάνω από τους στόχους του 2030 (23,5 GW), αλλά και του 2050, (54,4 GW).

Στους πρώτους τέσσερις μήνες του 2024, οι ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας που δεν εγχύθηκαν στο σύστημα, λόγω έλλειψης ζήτησης, άγγιξαν τις 228 Γιγαβατώρες, ξεπερνώντας τις περικοπές του 2023.[20]

Οι «επενδυτές» ζητούν όλο και περισσότερες διασυνδέσεις μέσα κι έξω από τη χώρα, κυνηγώντας το «όραμα» των εξαγωγών ενέργειας που όμως δε φαίνεται να επιτυγχάνεται. Σε πρόσφατο ενεργειακό  Συνέδριο[21]ακούστηκε ότιέχουμε φτάσει στο σημείο να επιδοτούνται οι εξαγωγές από τους καταναλωτές. Ο Α. Πετροπουλέας, Διευθυντής Διαχείρισης Ενέργειας της Elpedison, λαμβάνοντας ως ημέρα αναφοράς την 25η Μαρτίου το μεσημέρι, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι την συγκεκριμένη ημέρα όπου η χώρα μας εξήγαγε 7.700 μεγαβατώρες σε χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Ουγγαρία, ο Έλληνας καταναλωτής πλήρωσε συνολικά 1.300.000 για τις μεγαβατώρες αυτές. Και τόνισε: «…Αυτό πρέπει να σταματήσει άμεσα, πρέπει να γίνουν κινήσεις άμεσα, η κατάσταση σε λίγο θα είναι μη αναστρέψιμη. Πρέπει να συζητήσουμε ποιες είναι οι ενεργειακές ανάγκες της χώρας αυτή την στιγμή και πόσα άλλα ΑΠΕ χρειάζονται, ιδιαίτερα φωτοβολταϊκά»… Ο ίδιος ανέφερε, πως δεδομένου ότι το αποτέλεσμα των εξαγωγών είναι αρνητικό και δεν επιφέρει αξία για την χώρα, πρέπει να βρεθούν τρόποι ώστε να μην κατευθύνεται αυτή η ενέργεια στο εξωτερικό.».[22]

Όμως το πρόβλημα δεν μόνο στενά οικονομικό. Η πολιτική «Ελλάδα – Ενεργειακός Κόμβος», η εφαρμογή της «ενεργειακής μετάβασης» στη χώρα μας, αναδιαρθρώνει βίαια το παραγωγικό πρότυπο της χώρας. Με την άλωση της υπαίθρου από ενεργειακά έργα, με τις διασυνδέσεις, τους αγωγούς και τις εξορύξεις, διακυβεύονται οι πολυτιμότεροι από τους πόρους, η γη και η θάλασσα. Η «λιγότερη Ελλάδα» χτίζεται και μέσα στα σύνορα της και οι πολίτες καλούνται να συναινέσουν στη λιτότητα[23] και να «βολέψουν» τη ζωή τους στα κενά που αφήνουν οι «επενδυτικές» προτεραιότητες, ενώ οι αντιδράσεις της κοινωνίας είναι όλο και εντονότερες.

Η Βάννα Σφακιανάκη είναι αρχιτέκτονας. Το κείμενο αποτελεί εισήγηση στο συνέδριο «Το υπαρξιακό πρόβλημα της χώρας στην τροχιά του 21ου αιώνα», Αθήνα, 18-19 Μαΐου 2024 - Περιλαμβάνεται στα πρακτικά του συνεδρίου, εκδόσεις Α/συνέχεια, Νοέμβριος 2024

 

Παραπομπές: 

[1]Σχέδιο μείωσης του χρέους κατά 30% με παραχώρηση γης για πράσινη ενέργεια, energypress.gr

[2]Την αντικατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με μεγαλύτερες σχεδιάζει η Γερμανία, energypress.gr

[3] «Κρίση χρέους και υφαρπαγή γης», Κωστή Χατζημιχάλη, Εκδόσεις ΚΨΜ, σελ. 42

[4]Ο ενεργειακός σχεδιασμός ως πείραμα, vannasfakianaki.gr

[5]Ember: Ηγέτιδα της ηλιακής ενέργειας η Ελλάδα – Το άλμα της 4ετίας, ot.gr

[6]Πειρατές, κατάσκοποι και… σεΐχηδες στη Θεσσαλία, kathimerini.gr

[7]Αρπαγή γης για λόγους δημόσιας ωφέλειας!, vannasfakianaki.gr

[8]Φωτοβολταϊκά: αλλάζουν ραγδαία τη χρήση της αγροτικής γης, vannasfakianaki.gr

[9]Ηλεκτρικές διασυνδέσεις για εξαγωγή πλεονάζουσας ενέργειας, vannasfakianaki.gr

[10]Η κοινωνία είναι αντίθετη με τις ιδιωτικοποιήσεις των βασικών αγαθών, vannasfakianaki.gr

[11]Πράσινη Βίβλος - Προς μία ευρωπαϊκή στρατηγική για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, op.europa.euσελ. 38

[12]Έκθεση Κομισιόν: Η Ευρώπη αντιμετωπίζει πρόβλημα ενεργειακής εξάρτησης, euractiv.gr

[13] Ο Βασίλειος Π. Πανουσόπουλος (1971) είναι Ειδικός Επιστήμονας, Οικονομολόγος- Διεθνολόγος, Βαθμός Α, στη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ).

[14]Ενεργειακή Μετάβαση: Η θεωρία και η εμπειρία από την οικονομική μετάβαση, ot.gr

[15] Γρηγόρης ΣτεργιούληςΠρ. διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου Ελληνικά Πετρέλαια Α.Ε. και ΣπύροςΜιχαλακάκηςΠρ. πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΒΡ Ελληνική Α.Ε.

[16]Ενεργειακή μετάβαση: Ευκαιρία ή εφιάλτης;, naftemporiki.gr

[17]Οι εξελίξεις στους σχεδιασμούς για την ενέργεια, vannasfakianaki.gr

[18]Προγραμματισμός επενδυτικών και όχι κοινωνικών αναγκών, vannasfakianaki.gr

[19]Υπό διαφορετική οπτική βλέπουν τα “φωτοβολταϊκά στο χωράφι” οι σύνδεσμοι ΣΠΕΦ και ΠΣΑΦ: Κοροϊδία ή δικαίωση;, energypress.gr

[20]Δεν φτάνουν στους επενδυτές τα «σινιάλα» της αγοράς - Αμείωτος και στον κύκλο Μαΐου ο ρυθμος αιτήσεων για όρους σύνδεσης ΑΠΕ στον ΑΔΜΗΕ - Κοντεύουν πλέον τα 44 GW όσα περιμένουν στην «ουρά», energypress.gr

[21] 5^οPower&GasForum

[22]Πετροπουλέας: Τι πληρώνουν οι Έλληνες για τα φωτοβολταϊκά – Μηδενικό το όφελος από τις εξαγωγές, energypress.gr

[23]Συμφωνία για τη λιτότητα!, vannasfakianaki.gr

https://www.efsyn.gr/periballon/462670_i-alosi-tis-horas-mesa-apo-tin-energeiaki-metabasi