ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Το πρόβλημα της διαχείρισης των απορριμμάτων είναι ίσως το πιο σημαντικό και επείγον ζήτημα που θα έπρεπε να απασχολεί όσους διεκδικούν την ψήφο των πολιτών στις επερχόμενες Δημοτικές εκλογές.

Ελάχιστα όμως συγκεκριμένα πράγματα ακούγονται γύρω απο αυτό, πέρα από τα γενικόλογα περί κυκλικής οικονομίας ή ευχών για αύξηση της ανακύκλωσης κλπ

Η ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Αρχές του 2016 ο Δήμος Θεσσαλονίκης ψήφισε το Τοπικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΤΟΣΔΑ), το οποίο έγινε με βάση τον Εθνικό Σχεδιασμό, ούτως ώστε με οργανωμένο τρόπο, σχέδιο, δράσεις κλπ και με ορίζοντα πενταετίας, δηλ μεχρι το 2020, να επιτευχθούν οι Εθνικοί και Κοινοτικοί στόχοι για μείωση αποβλήτων, ανακύκλωση κλπ.

Συγκεκριμένα με βάση το ΤΟΣΔΑ θα έπρεπε μεχρι το 2020 να έχουμε ξεχωριστά ρεύματα για :   

- βιοαποβλήτα με ανάκτηση 40% και κομποστοποίησή τους,

- και για τα υπόλοιπα υλικά όπως χαρτί, πλαστικό, μέταλλο, γυαλί, με ανάκτηση απο 70%

έως 90%.

Στα πλαίσια του σχεδίου αυτού θα έπρεπε να είχαν ήδη πραγματοποιηθεί :

- ουσιαστική καμπάνια ενημέρωσης των πολιτών,

- επανασχεδιασμός και εκσυγχρονισμός του συστήματος αποκομιδής,

- υπογειοποίηση κάδων στο ιστορικό κέντρο

- δημιουργία δύο μεγάλων πράσινων σμείων και 25 πράσινων νησίδων γειτονιάς, με κατάλληλη χωροθέτηση όπου θα τοποθετηθούν οι κάδοι ξεχωριστής συλλογής ρευμάτων.

- δημιουργία Κέντρου Διαλογής Ανακυκλώσιμων (ΚΔΑΥ),

- καθιέρωση καφέ κάδου για συλλογή από τα νοικοκυριά βιοαποβλήτων

- δημιουργία μονάδας κομποστοποίησης κλπ 

Τι έγινε από όλα αυτά παρόλο που ήταν υποχρέωση του Δήμου, εφόσον τα ψήφισε στο Δημοτικό Συμβούλιο;

 Τίποτα.

Σήμερα ο Δήμος Θεσσαλονίκης παράγει συνολικά περίπου 130.000 τν/ετος απορρίμματα.

Αυτά που συλλέγονται μέσω του πράσινου κάδου μεταφέρονται στο ΣΜΑ Πυλαίας, συμπιέζονται και με κοντέινερ μεταφέρονται στη Μαυρορράχη σε απόσταση 51χλμ όπου θάβονται. Εδώ να σημειώσουμε οτι η Μαυρορράχη σχεδιάστηκε να λειτουργήσει  ως ΧΥΤΥ (χώρος υγειονομικής ταφής υπολειμμάτων) και οχι ως ΧΥΤΑ και οτι εξαιτίας αυτού του τρόπου λειτουργίας ο χρόνος ζωής της περιορίστηκε και αυτή την στιγμή δεν ξεπερνάει τα 3 χρόνια.

Τα ανακυκλώσιμα (συσκευασίες)  που συλλέγονται μέσω του συστήματος των μπλε κάδων, περίπου 15.000 τν/ετος οδηγούνται σε ιδιωτικό ΚΔΑΥ στην Σίνδο. Απο αυτά ενα ποσοστό 35% (με στοιχεία του ΚΔΑΥ) καταλήγει στη χωματερή ως ακατάλληλα.

Επίσης μια ποσότητα 8.000 τν/έτος που αποτελείται απο προϊόντα εκσκαφών, κατεδαφίσεων και άλλα ογκώδη, μεταφέρεται σε χώρο του Δήμου όπου μετά απο διαλογή ενα μέρος μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί ενώ το υπόλοιπο καταλήγει στην χωματερή.

Γενικά το συνολικό ποσοστό ανακύκλωσης που επιτυγχάνεται είναι περίπου 8%, με στοιχεία του Δήμου, αντίστοιχο με το Εθνικό ποσοστό και ενα απο τα χαμηλότερα στην Ευρώπη.

Το κόστος που πληρώνουν οι δημότες για όλη αυτή τη διαδικασία είναι περίπου 7 εκ ευρώ/έτος (τέλη απόθεσης και μεταφορικά).

Σαν κερασάκι στην τούρτα, της αδιαφανούς και αναποτελεσματικής ανακύκλωσης μέσω του μπλέ κάδου, το ιδιωτικό ΚΔΑΥ στην Σίνδο με το οποίο με το οποίο συνεργαζόταν ο Δήμος και πήγαινε το σύνολο του μπλε κάδου, πρόσφατα κάηκε ολοσχερώς. Στις εταιρίες αυτές επικρατούν πολύ άσχημες  συνθήκες εργασίας και υγιεινής, με τους εργαζόμενους να δουλεύουν χωρίς καν στοιχειώδη μέσα προστασίας, με ατομικές συμβάσεις, εκβιαστικές πρακτικές, κυνήγι κάθε απόπειρας συνδικαλισμού, εκδικητικές απολύσεις. Πέρα απο το οτι ο μπλε κάδος σήμερα πάει στην χωματερή, με αποτέλεσμα να έχουν μηδενισθεί τα ποσοστά ανακύκλωσης, οι τοξικοί ρύποι που εκλύθηκαν στην ατμόσφαιρα απο την καύση χιλιάδων τόνων πλαστικού, έχουν κατά πάσα πιθανότητα μολύνει την ευρύτερη περιοχή. Πρέπει να πούμε οτι προβληματίζει η σιωπή που υπάρχει γύρω απο το θέμα, αφού ούτε στοιχεία για την μόλυνση  δημοσιοποιήθηκαν, ούτε έρευνα για τις αιτίες της πυρκαγιάς βγήκε στην δημοσιότητα. Να σημειώσουμε πως είναι το δεύτερο ιδιωτικό ΚΔΑΥ που καίγεται τα δύο τελευταία χρόνια.

Τα απαράδεκτα  πράγματα που περιγράφουμε παραπάνω είναι και μια απάντηση σε όσους στηρίζουν την εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα στην διαχείριση των απορριμμάτων.

Απο την άλλη ο Δήμος έχει ως απασχολούμενους  στην καθαριότητα περίπου 750 εργαζόμενους μόνιμους και αορίστου και 350 συμβασιούχους. Πολλοί απο αυτούς τους εργαζόμενους, γύρω στους 300, έχουν αποσπαστεί σε άλλες υπηρεσίες, ( φύλακες – διοικητικές εργασίες – εσωτερική καθαριότητα κτιρίων κλπ). Πέρα απο την συζήτηση για το αν επαρκούν ή όχι, πρέπει να πούμε οτι ο μέσος όρος ηλικίας είναι μεγάλος, οι επαγγελματικές ασθένειες διαδεδομένες, οι χώροι εργασίας (εποπτείες) ακατάλληλες, τα μέσα ατομικής προστασίας δεν δίνονται στην ώρα τους, η οργάνωση της εργασίας αρκετά πρόχειρη στην κατεύθυνση να βγει γρήγορα η δουλειά, οι πιέσεις απο επόπτες και διοίκηση δεν λείπουν και γενικότερα μπορούμε να πούμε οτι η σημερινή διοίκηση όπως και οι προηγούμενες συντηρεί ενα ξεπερασμένο και ακατάλληλο μηχανισμό στην καθαριότητα, προφανώς για εξυπηρέτηση δικών της συμφερόντων.  Απο την άλλη όμως τα συχνά εργατικά ατυχήματα και οι μη ικανοποιητικές συνθήκες καθαριότητας στην πόλη έχουν την αιτία τους σε πολλά απο τα παραπάνω.

ΤΙ ΣΧΕΔΙΑΖΟΥΝ ΔΗΜΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΑΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ

Όπως είπαμε πιο πάνω τίποτα απο τα προαπαιτούμενα του Τοπικού Σχεδίου δεν έχει γίνει στο Δήμο Θεσσαλονίκης. Είναι σημαντικό να ειπωθεί οτι χωρίς σωστή ενημέρωση, διαλογή στην πηγή με χωριστά ρεύματα, τοπικές μονάδες διαλογής κλπ δεν είναι δυνατόν να γίνει ανακύκλωση.

Αντί λοιπόν να προωθείται το μοντέλο της αποκεντρωμένης διαχείρισης, τόσο η κυβέρνηση οσο και οι Περιφέρειες και οι Δήμαρχοι πριμοδοτούν ενα συγκεντρωτικό μοντέλο που συνεχίζει την αποκομιδή σύμμεικτων τα οποία θα καταλήγουν σε εργοστάσια επεξεργασίας (ΜΕΑ) και απο το οποίο συγκεντρωτικό μοντέλο δεν απουσιάζει η παραγωγή δευτερογενών καυσίμων SRF – RDF (χαρτί, πλαστικά, αποξηραμένα οργανικά) που θα παράγονται στις ΜΕΑ και θα οδηγηθούν για καύση.

Ο ΦΟΔΣΑ (Φορέας διαχείρισης στερεών αποβλήτων), η Περιφέρεια με σύμφωνη γνώμη της ΠΕΔ ΚΜ (Ενωση Δήμων) και με πρωτοπόρο τον απερχόμενο Δήμαρχο Μπουτάρη, προχωράει στην υλοποίηση δυο ΜΕΑ, η μια στην Ανατολική Θεσσαλονίκη και η άλλη στην Δυτική. Να πούμε οτι η Περιφέρεια στο ΠΕΣΔΑ (Περ. Σχεδιο Διαχειρ. Αποβλ) αποδέχεται και την καύση απορριμμάτων, ως μείωση των ποσοτήτων που οδηγούνται σε ταφή.

Η ΜΕΑ Αν. Θεσ/νικης της οποίας η μελέτη ολοκληρώνεται θα εγκατασταθεί στον Αγ. Αντώνιο, θα έχει δυνατότητα επεξεργασίας 130.000τν/ετος σύμμεικτων και 18.000τν/ετος βιοαπόβλητων.

Η ΜΕΑ Δυτ Τομέα, της οποίας οι μελέτες για την κατασκευή, υπογράφηκαν πρόσφατα και θα γίνει κάπου στην Σίνδο, θα έχει δυνατότητα επεξεργασίας 300.000τν/ετος σύμμεικτων μαζί με 38.000τν/ετος βιοαπόβλητων.

Ο χρόνος για περάτωση και λειτουργία αυτών των μονάδων υπολογίζεται το 2021 – 2022

Η χρηματοδότηση αυτών των μονάδων (όπως έγινε με την ΜΕΑ Σερρών) γίνεται μέσω ΕΣΠΑ, εθνικών και ιδιωτικών κεφαλαίων. Θα λειτουργήσουν με την μορφή ΣΔΙΤ όπου ο ανάδοχος αναλαμβάνει την λειτουργία της μονάδας για 25-30 χρόνια.

Το κόστος για την κατασκευή τους υπολογίζεται κοντά στα 200 εκ ευρώ, ποσά βέβαια που εύκολα μπορούν να αναθεωρηθούν προς τα πάνω.

Στις δυο αυτές ΜΕΑ, όπως εξελίσσονται σήμερα τα πράγματα, θα καταλήγει μεγάλο ποσοστό των σύμμεικτων του Δ.Θ. μαζί με άλλους Δήμους του πολεοδομικού και των γύρω νομών.

Να σημειώσουμε οτι είναι πολύ πιθανόν να υπάρξει πρόβλημα με την χρηματοδότηση μέσω ΕΣΠΑ καθώς πρόσφατα η ΕΕ ανακοίνωσε οτι στο νέο ΕΣΠΑ 2021- 2027 δεν θα χρηματοδοτούνται εργοστάσια σύμμεικτων. Είναι αμφίβολο δηλ αν αυτά τα δύο εργοστάσια προλάβουν τις ημερομηνίες για χρηματοδότηση.

Σε κάθε περίπτωση εκφράζουμε την αντίθεσή μας στο συγκεντρωτικό μοντέλο διαχείρισης γιατί:

- Αποτελεί το ακριβώς αντίθετο της ήπιας αποκεντρωμένης διαχείρισης με διαλογή στην πηγή και  υπονομεύει κάθε προσπάθεια εναλλακτικής διαχείρισης.

- Τα τέλη απόθεσης και αντίστοιχα τα Δημοτικά τέλη θα αυξηθούν κατακόρυφα

- Το κόστος κατασκευής και λειτουργίας είναι τεράστιο .

- Οι συμβάσεις που υπογράφονται με τους ιδιώτες είναι πιθανό να έχουν ρήτρες για τις ποσότητες απόθεσης που αν είναι μικρότερες απο τις συμφωνημένες οι Δήμοι θα πληρώνουν την διαφορά.

- Τα ποσοστά πραγματικής ανακύκλωσης που επιτυγχάνουν οι ΜΕΑ είναι πολύ μικρά. Στην ουσία μέσα απο επεξεργασία σύμμεικτων μόνο κακής ποιότητας κομπόστ μπορεί να παραχθεί (κατάλληλου μόνο για επικάλυψη - αποκατάσταση παλιών λατομείων κλπ), και SRF – RDF  που θα τροφοδοτεί για καύση τσιμεντοβιομηχανίες – κεραμοποιεία κλπ. Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση του ΕΜΑΚ Φυλής όπου μόνο ενα 16% κατάφερε να ανακτηθεί και αυτό αφορούσε βασικά τα δευτερογενή καύσιμα.

- Στην πραγματικότητα το μοντέλο της συγκεντρωτικής διαχείρισης που προωθείτε απο κυβέρνηση, περιφέρεια και δημάρχους, με δεδομένο την εγκατάλειψη κάθε ενέργειας για διαλογή στην πηγή, και προκειμένου να επιτευχθούν, εν μέρει, οι στόχοι για μείωση των ΑΣΑ (αστικά στερεά απόβλητα) κατά 50% που οδηγούνται στις χωματερές και να γλυτώσει η χώρα κάποια πρόστιμα απο ΕΕ, θα καταλήξει αναγκαστικά στην καύση των απορριμμάτων που θα επεξεργάζονται οι ΜΕΑ. Το υπόλοιπο ποσοστό απορριμμάτων που θα παράγεται (αν εξαιρέσουμε τον μπλε κάδο) θα συνεχίζει να πηγαίνει για ταφή στην χωματερή.

- Ειδικά για την καύση αξίζει να ειπωθούν δυο λόγια παραπάνω. Πρόκειται στην ουσία για τζάμπα καύσιμο, το οποίο φτάνει και δωρεάν στην πόρτα των μεγάλων βιομηχανιών, για το οποίο  επιδοτούνται επιπλέον γιατί υποτίθεται μας απαλλάσσουν από τα σκουπίδια. Μάλιστα κερδίζουν και από το εμπόριο ρύπων με το επιχείρημα του περιορισμού των εκπομπών του CO2.  Πέρα από το γεγονός ότι οι βιομηχανίες με αυτά τα τρικ εξασφαλίζουν αύξηση των κερδών τους με χρήματα των πολιτών, η καύση αποδεδειγμένα δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην υγεία. Εκτός από τις διοξίνες που αποτελούν το σοβαρότερο πρόβλημα από την καύση απορριμμάτων, υπάρχουν εκπομπές και άλλων τοξικών αερίων, βαρέων μετάλλων, υδράργυρου, αρσενικού, μόλυβδου, κλπ.
Σοβαρό όμως πρόβλημα είναι η τέφρα που μένει ως υπόλειμμα. Ισοδυναμεί μέχρι και το 1/3 του υλικού καύσης κατά βάρος και έχει πολύ αυξημένη τοξικότητα, για την οποία δεν υπάρχει καμία τεχνολογία εξουδετέρωσης, και απλώς απορρίπτεται σε ειδικές χωματερές, ρυπαίνοντας τα υπόγεια νερά τον αέρα και το περιβάλλον.

ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΡΟΣ ΟΦΕΛΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

- Είναι απαραίτητη η ενημέρωση – ευαισθητοποίηση των πολιτών αλλά και κοινωνικών, επαγγελματικών φορέων για τα οφέλη της μείωσης, επαναχρησιμοποίησης, ανακύκλωσης.

- Συνελεύσεις ανά γειτονιά και Δημοτικό διαμέρισμα. Οι όποιες αποφάσεις σχετικά με την ανακύκλωση πρέπει να έχουν την συναίνεση των πολιτών οι οποίοι εμπλέκονται ενεργά με την διαδικασία. Όταν λέμε ανακύκλωση στην πηγή εννοούμε τον άνθρωπο, αυτός είναι η πηγή.

- Επανασχεδιασμός του συστήματος αποκομιδής  Δήμου με εκπαίδευση του προσωπικού στην κατεύθυνση της αποκεντρωμένης διαχείρισης με λογικές όχι εντάσεως εργασίας όπως σήμερα, αλλά στοχευμένης και ειδικευμένης ποιοτικής διαχείρισης

- Διαλογή στην πηγή σε πεντε ξεχωριστά ρεύματα (χαρτί, πλαστικό, μέταλλο, γυαλί, βιοαποδομήσιμα)

- Δημιουργία πράσινων νησίδων γειτονιάς με τους αντίστοιχους κάδους, για την απόθεση των ανακυκλώσιμων και δικτύου καφέ κάδων για τα βιοαποδομήσιμα.

- Ενίσχυση της οικιακής κομποστοποίησης και δημιουργία δικτύου συνοικιακής κομποστοποίησης, με την τοποθέτηση κάδων στα πάρκα και στους δημόσιους χώρους, όπου θα μεταφέρονται τα υλικά απο την συντήρηση των πάρκων και τα κλαδέματα, αλλά ακόμη και μέρος των βιοαπόβλητων των λαϊκών αγορών.

- Δημιουργία πράσινων σημείων που θα μπορούν να λειτουργούν και ως σημεία επανάχρησης ή αξιοποίησης υλικών.

- Δημιουργία κέντρων διαλογής με ευθύνη της δημοτικής αρχής, με αποδέσμευση απο τα ιδιωτικά ΚΔΑΥ και αξιοποίηση των υλικών απο τον Δήμο. Τα δημοτικά ΚΔΑΥ αλλά και άλλες λειτουργίες του συστήματος ανακύκλωσης να χρηματοδοτούνται κατ ευθείαν και μέσω του τέλους ανακύκλωσης, αλλά και κρατικών επιχορηγήσεων.

- Μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων μικρού μεγέθους, όπου θα οδηγείται για περαιτέρω επεξεργασία το υπόλειμμα των προηγούμενων σταδίων διαλογής χωρίς παραγωγή SRF-RDF

- Μονάδες κομποστοποίησης με διαδημοτική συνεργασία ή με τον ΦΟΔΣΑ

- Επανεξέταση της λειτουργίας της ΕΕΑΑ (Ελληνική Εταιρεία Ανακύκλωσης), εταιρεία που ελέγχεται κατά βάση από βιομηχανίες που παράγουν συσκευασίες, δίνει δουλειά στα ιδιωτικά ΚΔΑΥ και η οποία λειτουργεί με αναποτελεσματικό τρόπο, παρόλο που διαχειρίζεται χρήματα των πολιτών που πληρώνουν τις συσκευασίες με την αγορά των προϊόντων.

- Δημιουργία ενός αξιόπιστου φορέα υπό την εποπτεία του κράτους, των Δήμων  αλλά και κοινωνικών φορέων που θα ελέγχει,  θα σχεδιάζει και θα δίνει αξιόπιστα στοιχεία για την εξέλιξη της ανακύκλωσης. Ο σημερινός κρατικός φορέας ΕΟΑΝ (εθνικός οργανισμός ανακύκλωσης) έχει αποτύχει κατά γενική ομολογία στο ρόλο του.

- Σκοπός είναι ο Δήμος να έχει τον έλεγχο στην διαχείριση και αυτός με δημοκρατικό τρόπο με διαφάνεια και με την συμμετοχή των πολιτών να παίρνει τις αποφάσεις.

Με αυτούς τους τρόπους και νέες θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν και τα Δημοτικά τέλη μπορούν να μειωθούν, που με την σημερινή και την σχεδιαζόμενη διαχείριση θα καταλήξουν στις τσέπες των μεγαλοεργολάβων των σκουπιδιών.

Γιατί σκοπός τελικά πρέπει να είναι η καλυτέρευση της ποιότητας ζωής στην πόλη για όλους μας.