31 κίτρινες κάρτες της Κομισιόν στη ΣΔΙΤ Ολοκληρωμένης Διαχείρισης Απορριμμάτων Πελοποννήσου

Γράφει ο Θεόδωρος Βώρος

Πρόσφατα είδε το φως της δημοσιότητας μια επιστολή με τις παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το υπουργείο Ανάπτυξης και την Περιφέρεια Πελοποννήσου, με την οποία διαπιστώθηκε ότι το υπ. αρ. 2018GR16CFMP003έργο «Εργοστάσιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης της Περιφέρειας Πελοποννήσου με Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ)» για τη διαχείριση των απορριμμάτων της Περιφέρειας Πελοποννήσου με ευρωπαϊκούς πόρους δεν είναι εναρμονισμένο με τις υφιστάμενες κοινοτικές οδηγίες.

Η επιστολή, με ημερομηνία την 15η Ιουνίου του τρέχοντος έτους, εστάλη ως απάντηση σχετικού αιτήματος των αρμόδιων ελληνικών υπηρεσιών για τη χρηματοδότηση του έργου  με ανάδοχο την εταιρεία ΤΕΡΝΑ Α.Ε. και με αυτή ζητούνται εντός διμήνου πρόσθετες διευκρινήσεις και αναθεώρηση της αίτησης του έργου. Συνοπτικά ακολουθούν 31 σημεία:

1.Το κόστος των 737€ ανά τόνο επεξεργασίας απορριμμάτων της τρίτης μονάδας, θεωρήθηκε πολύ ψηλό σε σχέση με ανάλογα έργα που πρόσφατα συγχρηματοδότησε η Ε.Ε. (π.χ. 323 -343€/τόνο σε Κροατία, Βουλγαρία).

2.Τα κόστη κατασκευής λειτουργίας και συντήρησης μονάδας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας με βιοαέριο. Δεν έχουν συμπεριληφθεί.

3.Η συνολική χωρητικότητα των Χώρων Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ),για την οποία θεωρήθηκαν ελλιπείς τόσο η τεκμηρίωση όσο και ο προσδιορισμός κόστους/τόνο. Ειδικότερα, η μελέτη προβλέπει επάρκεια ΧΥΤΥ για 30 χρόνια ενώ οφείλουν να αναπτύσσονται σταδιακά με χωρητικότητες για 5 έως 7 χρόνια, καθότι οι πρόοδοι στην πρόληψη, επανάχρηση και ανακύκλωση θα οδηγήσουν σε προοδευτικά μειωμένες παραγόμενες ποσότητες υπολειμμάτων και άρα ανάλογα μειωμένες ανάγκες για ΧΥΤΥ.

4.Η καταλληλότητα και το κόστος των Μεταβατικών Μονάδων Διαχείρισης Απορριμμάτων, για τις οποίες δεν προκύπτει από την μελέτη τι περιλαμβάνουν και αν αποτελούν τμήμα του έργου και μέρος του κόστους του.

5. Κατά την Ανάλυση Επιλογών (OptionAnalysis), διαπιστώθηκε μη συμμόρφωση και τεκμηρίωση των εναλλακτικών  επιλογών με σχετικό Παράρτημα (ΙΙΙ, Κεφ. 2.1.4(3), Καν. Ε.Ε. 207/2015).

6. Οικονομοτεχνικά χαρακτηριστικά. Ελλιπήςτεκμηρίωση του έργου σε σχέση με τεχνικά, χρηματοοικονομικά, οικονομικά στοιχεία, υπολογισμούς και επεξηγήσεις αναφορικά με τη σύγκριση των εναλλακτικών στρατηγικών (κεντρικές και δευτερεύουσες επιλογές έναντι αποκεντρωμένων) με συνέπεια να μην επιβεβαιώνεται ως βέλτιστη στρατηγική επιλογή.

7. Εκτιμώμενο ποσοστό ανακύκλωσης και ανάκτησης υλικών. Η μελέτη υποθέτει ότι το 15% επί των εισερχομένων σύμμεικτων απορριμμάτων (χαρτί, πλαστικά, μέταλλα, γυαλί) θα ανακτάται μετά από επεξεργασία στο Εργοστάσιο  Επεξεργασίας Απορριμμάτων (Μ.Ε.Α.) όταν στην Ευρώπη τα αντίστοιχα ποσοστά ανακύκλωσης είναι  σημαντικά χαμηλότερα καθώς μεγάλο μέρος των ανακτώμενων υλικών είναι μολυσμένο που πρακτικά δεν μπορεί να ανακυκλωθεί και τελικά καταλήγει σε ΧΥΤΥ.

8. Απαίτηση για χωριστή συλλογή οργανικών.Στην μελέτη δεν τεκμηριώνεται χωριστό ρεύμα συλλογής οργανικών αποβλήτων για την παραγωγή υψηλής ποιότητας εδαφοβελτιωτικού (κόμποστ) αλλά προκύπτει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των οργανικών θα συλλέγεται από την επεξεργασία των σύμμεικτων απορριμμάτων. Το παραγόμενο από αυτήν τη διαδικασία τύπου κόμποστ CLO(CompostLikeOutput) είναι χαμηλής ποιότητας, μολυσμένο, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εδαφοβελτιωτικό, καταλήγει ως επιχωμάτωση σε χώρους υγειονομικής ταφής και βάσει της οδηγίας Ε.Ε. 851/2018δεν πρέπει να συνυπολογίζεται στο ποσοστό ανάκτησης και ανακύκλωσης.

9. Χώροι Υγειονομικής Ταφής μη επικίνδυνων αποβλήτων. Ενώ η μελέτη προβλέπει ότι τα απόβλητα θα απορρίπτονται στην περιοχή με ελεγχόμενο τρόπο, δεν εξασφαλίζεται βάσει της οδηγίας Ε.Ε. 850/2018,η σταδιακή μείωση σε ποσοστό 10%  κατά βάρος των αστικών αποβλήτων που θα οδηγούνται σε ταφή έως το 2035. Επίσης, δεν τεκμηριώνεται ότι όλες οι προτεινόμενες υποδομές θα συμμορφώνονται με τις βέλτιστες διαθέσιμες πρακτικές για την επεξεργασία των αποβλήτων (Ε.Ε. 1147/2018).

10.  Ανάλυση κόστους-ωφελειών και ανάλυση ζήτησης (CBAanddemandanalysis).Η τεκμηρίωση του έργου δεν περιλαμβάνει αρκετές πληροφορίες προκειμένου να καθοριστεί εάν η ζήτηση του έργου έχει προσδιοριστεί σωστά.  Σύμφωνα με την μελέτη, προβλέπεται ετήσια αύξηση του πληθυσμού στη Περιφέρεια Πελοποννήσου κατά 0,60%, ωστόσο ο ΠΕΣΔΑ αναφέρει μείωση του πληθυσμού 0,55% ετησίως έως το 2025. Αυτό υποδηλώνει ότι στη μελέτη υπάρχει υπερεκτίμηση των παραγόμενων ποσοτήτων αστικών αποβλήτων σε όλη την περίοδο αναφοράς και κατά συνέπεια υπερδιαστασιολόγηση του έργου. Επίσης δεν περιγράφονται οι μελλοντικοί στόχοι της διαχείρισης απορριμμάτων στη Περιφέρεια Πελοποννήσου για την περίοδο μετά το 2020 με συνέπεια να μην μπορούν να εκτιμηθούν και να επαληθευτούν οι προβλεπόμενες ποσότητες που θα επεξεργάζονται στο έργο.

11. Η ζήτηση του έργου (Demandanalysis).Η ζήτηση του έργου στη μελλοντική διαχείριση απορριμμάτων δε φαίνεται να λαμβάνει υπόψιν τις απαιτήσεις και τους στόχους που ορίζονται στην οδηγίαE.E.851/2018 δηλαδή 55% ανακύκλωση έως το 2025, 60% έως το 2030, 65% έως το 2035και την οδηγία E.E. 850/2018 για την υγειονομική ταφή (πακέτο κυκλικής οικονομίας).

12. Οικονομική Ανάλυση. Η χρηματοικονομική ανάλυση και η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη δεν συμμορφώνονται προς τις απαιτήσεις της Εκτελεστικής Επιτροπής [Καν. Ε.Ε. 207/2015, Οδηγός Ε.Ε. για την ανάλυση κόστους-οφέλους(CBA, CostBenefitAnalysis, 2014) των επενδυτικών έργων] με συνέπεια τα αποτελέσματα να μην αντικατοπτρίζουν την πραγματική οικονομική απόδοση του έργου.

13. Υλοποίηση του έργου ως Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα. Δεν έχει διενεργηθεί ενοποιημένη ανάλυση σύμφωνα με τη μεθοδολογία CBA, που καλύπτει τόσο τον ιδιοκτήτη του έργου όσο και τον χρήστη, ώστε να είναι δυνατός ο υπολογισμός της συνολικής αποδοτικότητας του έργου. Οι αποδόσεις κεφαλαίου χωριστά για τον ιδιώτη και τον δημόσιο εταίρο δεν έχουν υπολογιστεί. Τέλος, ενώ προβλέπεται ότι η Περιφέρεια Πελοποννήσου θα συνεισφέρει το ποσόν των 66.529.154,19€, το ποσό που αναφέρεται στο Σχέδιο Χρηματοδότησης είναι διαφορετικό (63.861.257€).

14. Επιλέξιμες δαπάνες του έργου. Η τεκμηρίωση δεν εξηγεί πως υπολογίστηκαν το επίπεδο των επιλέξιμων δαπανών της δημόσιας συνεισφοράς καθώς και η επιχορήγηση της ΕΕ. Δεν είναι επίσης σαφές εάν το ποσό της δημόσιας συνεισφοράς ήταν γνωστό στο στάδιο του διαγωνισμού ή εάν το επίπεδο της αίτησης επιχορήγησης αποτελούσε ένα από τα κριτήρια επιλογής του ιδιώτη εταίρου.

15. Σφάλματα στην οικονομική ανάλυση. Λόγω σφαλμάτων στην οικονομική ανάλυση δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί εάν για το συνολικό κόστος τηρούνται οι αρχές του κόστους αποκατάστασης στο σύνολο και ο ρυπαίνων πληρώνει. Οι διαθέσιμες πληρωμές και κατά συνέπεια η τιμολόγηση δεν έχουν συμπεριλάβει το κόστος κλεισίματος και την αποκατάσταση των χώρων υγειονομικής ταφής.

16. Μελέτη σκοπιμότητας. Δεν αναφέρονται  οι υποτιθέμενες ποσότητες των ανακυκλώσιμων, οι τιμές και συνεπώς τα έσοδα από την πώληση των ανακυκλώσιμων καθώς και της ενέργειας που πρόκειται να πωληθεί.

17. Η έκθεση CBA και το περιεχόμενο της αίτησης δεν περιλαμβάνουν επαρκή περιγραφή των αναγνωρισμένων οικονομικών ωφελειών και κόστους  καθώς και τις βασικές παραδοχές που σχετίζονται με την αποτίμηση τους.

18. Το μοντέλο CBA και τα βασικά οικονομικά οφέλη. Δεν υπάρχει αιτιολόγηση στη μελέτη σύμφωνα με το μοντέλο CBA, ότι η βασική πηγή εσόδων θα προέλθει από την αύξηση των αξιών των ακινήτων πέριξ της περιοχής του έργου (63%). Η δεύτερη πηγή εσόδων είναι τα τέλη εισόδου (gatefee) τα οποία αντιστοιχούν στο 35%. Εάν οι χρεώσεις για την επεξεργασία απορριμμάτων αντανακλούν στην προθυμία των καταναλωτών να πληρώσουν προκειμένου να έχουν σωστή διαχείριση απορριμμάτων, και ως εκ τούτου δικαιολογημένο ως οικονομικό όφελος για το έργο, δεν θα  υπήρχε περαιτέρω  αιτιολόγηση στην  υπόθεση για αύξηση της αξίας των ακινήτων (καθώς η αύξηση της αξίας των ακινήτων  σε αυτή τη περίπτωση θα βασιζόταν μόνο στη βελτιωμένη διαχείριση αποβλήτων και οι δύο πηγές οφέλους θα ήταν αλληλλοεπικαλυπτόμενες). Από την πλευρά του κόστους, φαίνεται ότι  το κόστος Ο&Μ (λειτουργικό κόστος και έξοδα συντήρησης) μετρήθηκε διπλά.

19.  Οικονομική βιωσιμότητα του έργου. Η υποβληθείσα  οικονομική ανάλυση δεν παρέχει αξιόπιστα στοιχεία ώστε να προκύπτει ότι το έργο είναι οικονομικά βιώσιμο. Η διόρθωση της ανάλυσης όσον αφορά τα λειτουργικά κόστη από τη πλευρά του κόστους καθώς και για τα έσοδα που σχετίζονται με την αύξηση των τιμών των ακινήτων από την πλευρά του οφέλους, οδηγεί σε αρνητικό δείκτη ENPV, ERR μικρότερο του προεξοφλητικού επιτοκίου και εν τέλει το δείκτη B/C μικρότερο του 1 που σημαίνει ότι τα οφέλη που προκύπτουν από τη λειτουργία του έργου είναι μικρότερα από τα κόστη που επωμίζεται η κοινωνία, γεγονός που υποδεικνύει ότι το έργο δεν αξίζει το κόπο  να υλοποιηθεί.

20.Το κόστος, τα οφέλη και οι οικονομικοί δείκτες που παρουσιάζονται στο έντυπο της αίτησης είναι σημαντικά διαφορετικά από αυτά που παρουσιάζονται στο μοντέλο CBA και επομένως πρέπει να διευκρινιστούν.

21. Riskanalysis. Η έλλειψη ανάλυσης χρηματοοικονονομικής και οικονομικής ευαισθησίας δεν επιτρέπει την αξιολόγηση της επίδρασης των μεταβολών των μεταβλητών στους δείκτες χρηματοοικονομικής απόδοσης.

22. Οι ποιοτικοί κίνδυνοι και η κατανομή των κινδύνων  μεταξύ των εταίρων της ΣΔΙΤ, αν και συζητήθηκαν γενικά στο τμήμα Ε.3.3 του AF και στο κεφάλαιο 8 της μελέτης σκοπιμότητας, η ανάλυση κινδύνου για το έργο δεν συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις του σχετικού Παραρτήματος (ΙΙΙ, Κεφ.2.4 Καν. Ε.Ε. 2017/2015).  Αν και  ελήφθησαν υπόψιν οι κύριοι  κίνδυνοι για τη διαχείριση αποβλήτων που ορίζονται στον Πίνακα 2 του προαναφερόμενου Παραρτήματος, η εκτίμηση επικινδυνότητας που περιλαμβάνεται στην τεκμηρίωση δεν μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια υγιή στρατηγική διαχείρισης κινδύνου.

23. Riskfactors. Λείπει η ανάλυση πολλών παραμέτρων που συνιστούν πιθανούς κινδύνους του έργου καθώς και η ερμηνεία αυτών.

24. Διαθεσιμότητα χωροθετήσεων. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι όλες οι χωροθετήσεις είναι διαθέσιμες για το υπό εκτέλεση έργο. Είναι σαφές ότι δεν έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία απαλλοτρίωσης για ορισμένους χώρους.

25. Εγγύηση ροής αποβλήτων. Δεν έχουν παρουσιαστεί λεπτομέρειες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η ποσότητες των αποβλήτων, που έχουν συμφωνηθεί με τον ιδιώτη εταίρο, θα διασφαλιστεί από την Περιφέρεια Πελοποννήσου ότι θα παραδίδονται σε «σημεία εισόδου».

26. Καθυστερήσεις στην υλοποίηση του έργου. Η ωριμότητα του έργου δεν είναι ξεκάθαρη. Η προσφορά του ΣΔΙΤ  ανακοινώθηκε το 2011, η νικηφόρα προσφορά ανακοινώθηκε το 2013, το συμβόλαιο υπογράφηκε το 2018. Η οικονομική ανάλυση δείχνει ότι το επενδυτικό κόστος έχει υλοποιηθεί το 2019 και 2020, αλλά η εφαρμογή δεν περιλαμβάνει σαφή περιγραφή της κατάστασης προετοιμασίας του έργου τη χρονική στιγμή της υποβολής της αίτησης. Η Επιτροπή ζητά περισσότερες πληροφορίες, ελλείποντα στοιχεία και τις απαραίτητες αιτιολογήσεις.

27. Ανάγκες προσαρμογής και μετριασμού των επιπτώσεων από το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Η τεκμηρίωση του έργου δεν συμμορφώνεται με τον Καν. Ε.Ε.1303, αρ.101στ./2013. Κατά την εκτίμηση κινδύνου δε βρέθηκαν αποδεικτικά στοιχεία για το αν το έργο θα ήταν ανθεκτικό ενόψει κινδύνων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή ή όχι, και εάν συνεπώς χρειαστούν προσαρμογές. Η Επιτροπή ζητά περισσότερες πληροφορίες.

28. Προστατευόμενες  περιοχές Natura2000.Η κύρια εφαρμογή του έργου αναφέρει ότι κανένα από τα έργα δεν θα πραγματοποιηθεί εντός προστατευόμενης περιοχής Natura2000 και ως εκ τούτου δεν θα υπάρξουν σημαντικές περιβαλλοντικές συνέπειες. Ωστόσο η τεκμηρίωση προσδιορίζει με σαφήνεια ότι μία από τις εγκαταστάσεις θα κατασκευαστεί σε περιοχή Natura2000 και συνεπώς είναι απαραίτητο να γίνει σχετική οικολογική μελέτη ενώ είναι απαραίτητη η σχετική διόρθωση στη μελέτη για να αντικατοπτρίζει αυτήν την εξέλιξη.

29. NoticeEarlyReport 2017. Σύμφωνα με την επιστολή της Επιτροπής Ares 2017 3987408 στις 10/08/2017, απαιτήθηκε να ληφθούν υπόψιν στα κριτήρια επιλογής όλων των Ελληνικών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων που προέβλεπαν επενδύσεις στη διαχείριση απορριμμάτων και συνεπώς να εκπληρώνονται μια σειρά προϋποθέσεων. Συνεπώς, η συγχρηματοδότηση από την Ε.Ε. σε οποιοδήποτε Μ.Ε.Α. θα περιορίζεται μόνο σε καλά αιτιολογημένες περιπτώσεις που δε θα υπερβαίνουν το 50% των παραγόμενων αποβλήτων στην Περιφέρεια, έτσι ώστε να αποφεύγεται ο κίνδυνος πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας (κίνδυνος υπερδιαστασιολόγησης του έργου) και οι στόχοι της ιεραρχίας των αποβλήτων να είναι απολύτως σεβαστοί. Επιπλέον, αυτά τα έργα, μικρά ή μεγάλα, πρέπει να κατασκευάζονται με τρόπο που να επιτρέπουν αργότερα το μετασχηματισμό τους σε εργοστάσια ανακύκλωσης.

30. Η Ε.Ε. έχει διάθεση να συγχρηματοδοτεί «ασφαλή έργα» δηλαδή,

α) Έργα με έμφαση και προτεραιότητα στη χωριστή συλλογή, στην ανακύκλωση, σε εκστρατείες εκπαίδευσης, στη κατασκευή εργοστασίων για παραγωγή ψηλής ποιότητας κόμποστ.

β) Στη χωριστή συλλογή πέντε ροών αποβλήτων (χαρτί, πλαστικό, μέταλλο, γυαλί και βιολογικά απόβλητα) όπως καθορίζεται στο ελληνικό Εθνικό Σχέδιο  Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ), το οποίο πρέπει να υλοποιηθεί χωρίς καθυστερήσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για Δήμους και Περιφέρειες που προβλέπουν κατασκευή Μ.Ε.Α.

γ) Οι Δήμοι αυτοί καλούνται να εγκαταστήσουν το  συντομότερο δυνατόν λειτουργικό σύστημα συλλογής πέντε ροών αποβλήτων σύμφωνα με τον ΕΣΔΑ πριν ή εντός της περιόδου υλοποίησης των συγκεκριμένων συγχρηματοδοτούμενων από την Ε.Ε. έργων.

δ) Πρέπει με σαφήνεια να προκύπτει ότι το έργο αυτό πληροί όλα τα παραπάνω κριτήρια.

31. Λοιπές πληροφορίες. Από τις ελληνικές αρχές ζητούνται περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού των ποσοτήτων των απορριμμάτων και την πρόβλεψη των μελλοντικών ποσοτήτων. Αυτά φαίνεται να έρχονται σε αντίθεση με εκείνα που προβλέπονται στον Περιφερειακό Σχεδιασμό (ΠΕΣΔΑ), όπου εξηγείται ότι ο πληθυσμός στη Περιφέρεια μειώνεται σταθερά τα τελευταία χρόνια και αναμένεται να συνεχιστεί η τάση τα επόμενα χρόνια. Λαμβάνοντας επίσης υπόψιν ότι θα εφαρμόζονται πολιτικές πρόληψης, οι ποσότητες των παραγόμενων απορριμμάτων, τόσο σαν σύνολο όσο κατά κεφαλήν, θα πρέπει σταδιακά να μειώνονται και όχι να αυξάνονται.

Αναλύοντας το πρωτότυπο κείμενο της επιστολής ο αναγνώστης θα βρει και άλλα σημεία ή παρατηρήσεις. Ας σταματήσουμε στα 31 για λόγους σημειολογίας.

Σταχυολογώντας υπάρχουν ορισμένα κρίσιμα θέματα που χρήζουν διευκρίνησης και απάντησης.

Α. Ποια θα είναι η σύνθεση των αποβλήτων που εισέρχονται στις εγκαταστάσεις;

Β. Υπάρχει κατάλληλο σύστημα  χωριστής συλλογής αποβλήτων στην Περιφέρεια όπως απαιτείται;

Γ. Ποια η ποιότητα του παραγόμενου κόμποστ;

Δ. Είναι ζωτικής σημασίας να είναι το κόμποστ υψηλής ποιότητας ώστε να μην καταλήγει στον χώρο υγειονομικής ταφής;

Ε. Θα είναι μέρος των υλικών εξόδου τα παραγόμενα προϊόντα SRF ή/και RDF;

ΣΤ. Σε τέτοια περίπτωση ποιες είναι οι αναμενόμενες ποσότητες SRF ή/και RDF;

Ζ. Θα υπάρξει αγορά για τα παραγόμενα προϊόντα SRF ή/και RDF;

Η. Είναι σαφές από τα παρεχόμενα στοιχεία ότι η απαίτηση για τις εγκαταστάσεις αυτές να επεξεργάζονται ποσότητες μέχρι το 50% των συνολικών παραγόμενων απορριμμάτων, δεν τηρήθηκε.

Θ. Αν και υπάρχουν αναφορές για τους στόχους ανακύκλωσης το 2020, φαίνεται ότι δεν εξετάστηκαν οι στόχοι που έχουν τεθεί στο νέο πακέτο οδηγιών για την Κυκλική Οικονομία (Απόβλητα, Οδηγία Πλαίσιο 851/2018 και οδηγία για την υγειονομική ταφή 850/2018), όπου πρόκειται να ενσωματωθούν στο εθνικό δίκαιο εντός του Ιουλίου 2020.

Ι. Επομένως ο στόχος για 50% πρέπει να γίνει σεβαστός και πρέπει επίσης να αιτιολογηθεί πως αναμένεται ότι θα εκπληρωθούν οι απαιτήσεις των νέων οδηγιών.

Κλείνουμε με την ελπίδα την όποια εξέλιξη και την όποια έκβαση στην περίπτωση της Πελοποννήσου να την εκλάβουμε ως μάθημα και ως χρήσιμη εμπειρία που θα μας διδάξει από εδώ και στο εξής να γίνεται πολύ πιο προσεκτική και με μεγαλύτερη επιμέλεια η ανάγνωση και η ανάλυση των προγραμμάτων της Ε.Ε. καθώς και των προϋποθέσεων συμμετοχής σε αυτά,  ώστε να υποβάλλονται καλά τεκμηριωμένες και επαρκείς μελέτες στο μέλλον και οι οποίες να ανταποκρίνονται με επιτυχία στις εκάστοτε απαιτήσεις των αξιολογητών.

Δεν υπάρχει η πολυτέλεια  οι τοπικές κοινωνίες να υφίστανται  περαιτέρω απώλειες σε χρόνο, ενέργεια  και τελικά σε απώλεια πόρων, που είναι τόσο ζωτικής σημασίας για  την ποιοτική και αξιοπρεπή διαβίωση.

*Οικονομολόγος, Msc Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΣΟΕΕ

πηγή. https://notospress.gr/article.php?id=51434&fbclid=IwAR3qNDANVSrKN9ltzjVQJu4woqYGXO0Y7LES41Ho_QvB4xwiRYctHIEaSbI

Αρπαγή γης για λόγους δημόσιας ωφέλειας!

Της Βάνας Σφακιανάκη

[Μέρος 1- Οι απαλλοτριώσεις]

Μετά από την ψήφιση της νομοθεσίας  για την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, κανείς ιδιοκτήτης γης στη χώρα δεν μπορούσε να είναι βέβαιος ότι δεν θα χάσει τη γη του, έστω και αν αυτό τότε δεν το γνώριζε τότε.  Κι αυτό γιατί ο ν. 2941/2001, στα πλαίσια της πρώτης «απλοποίησης των διαδικασιών» για την προώθηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας  αλλά και του φυσικού αερίου, προέβλεψε και αναγκαστικές απαλλοτριώσεις!
Το σκεπτικό ήταν απλό: Τα έργα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας χαρακτηρίζονται ως δημόσιας ωφέλειας, ανεξάρτητα από το φορέα υλοποίησής τους. Τα ιδιωτικά έργα θα πρέπει να  απολαμβάνουν όλων των προνομίων των έργων της ΔΕΗ για λόγους δίκαιου ανταγωνισμού, αφού και η ΔΕΗ σταδιακά θα έπαυε να είναι δημόσιος φορέας.
Έτσι η έννοια της δημόσιας ωφέλειας, με μια πιρουέτα, πέρασε στη φροντίδα του ιδιωτικού τομέα!

Το Συμβούλιο της Επικρατείας το 2008, με απόφασή του αποδέχθηκε  τόσο την  εγκατάσταση σταθμών ηλεκτροπαραγωγής από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας μέσα σε δάση και δασικές εκτάσεις, ιδιωτικές ή δημόσιες,  όσο και την επιβολή αναγκαστικής απαλλοτρίωσης για το σκοπό αυτό.  Δεν αποδέχθηκε όμως την απαλλοτρίωση δασών και δασικών εκτάσεων ιδιωτικών ή δημόσιων υπέρ ιδιωτών.

Τα πρώτα χρόνια εφαρμογής του ν. 2941/2001 σε ελάχιστες περιπτώσεις επιβλήθηκαν απαλλοτριώσεις για εγκατάσταση έργων ΑΠΕ. Οι εταιρείες δεσμεύοντας γη στα ορεινά, προχωρούσαν σε καταβολή μικρού αντίτιμου χρήσης του χώρου για τις δημόσιες εκτάσεις ή επεδίωκαν συμφωνητικά ενοικίασης σε ιδιωτικές εκτάσεις. Στη συνέχεια όμως, με τον πολλαπλασιασμό των (απ)αιτήσεων για δέσμευση γης για ενεργειακούς σκοπούς η δημόσια γη και η ιδιωτική γη που οι ιδιοκτήτες της ήταν διατεθειμένοι να μισθώσουν, δεν ήταν αρκετή.  Έτσι άρχισαν οι καταγγελίες για απαλλοτριώσεις.

Το 2016 έγινε γνωστή αναγκαστική απαλλοτρίωση για αιολικό σταθμό στην Τήνο από τη ΔΕΗ Ανανεώσιμες [1],  το 2020 στην Εύβοια από την Αιολική Μαρμαρίου Εύβοιας Ο.Ε. [2] ενώ η «Επιτροπή Αγώνα Άνδρου ενάντια στην εγκατάσταση βιομηχανικών ανεμογεννητριών» προειδοποιεί για αναγκαστική απαλλοτρίωση τριάντα (30) αγροτεμαχίων συνολικής εκτάσεως 128.075,84 μ2 πάλι από τη ΔΕΗ Ανανεώσιμες [3].

Οι μεθοδεύσεις με την αδειοδότηση

Τον Φεβρουάριο του 2020, την έντονη αντίδραση κατοίκων της Βαλαώρας, του μεγαλύτερου κτηνοτροφικού χωριού της Ευρυτανίας στα δυτικά Άγραφα, προκάλεσε η προοπτική εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε έκταση 3.000 στρεμμάτων, δηλαδή στα 2/3 των βοσκότοπων τους. [4]

Ανάλογη καταγγελία του Αγροτικού Συλλόγου Λιβαδειάς που δημοσιοποιήθηκε στις 2 Ιουνίου επισημαίνει: «Το άσχημο βέβαια της υπόθεσης, και που δεν γνωρίζει ο κόσμος, είναι ότι με την έγκριση περιβαλλοντικών όρων, δεσμεύεται ο αγρός για φωτοβολταϊκό πάρκο για 15 ολόκληρα χρόνια!!! Με αυτό τον τρόπο, ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί να αλλάξει την χρήση γης ως 15 χρόνια, μιας και οι εταιρίες αυτές το έχουν δεσμεύσει για φωτοβολταϊκό σταθμό.» [5]

Έτσι, λοιπόν, κάποια ΜΜΕ ανακάλυψαν 20 χρόνια μετά από το 2001, τον κίνδυνο από αναγκαστικές απαλλοτριώσεις που συνεπάγεται η αθρόα ζήτηση γης για ενεργειακή χρήση. Συνήθως όμως, αυτό που προβάλλουν είναι μόνο ότι η νομοθεσία θα έπρεπε να προβλέπει την υποχρέωση προσκόμισης δικαιολογητικών ιδιοκτησίας, μίσθωσης ή χρήσης γης στο πρώτο στάδιο αδειοδότησης, επειδή η νομοθεσία προβλέπει για τα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας την προσκόμιση δικαιολογητικών ιδιοκτησίας ή μίσθωσης της γης μετά από την Έγκριση Περιβαλλοντικών Όρων.

Πρόσφατο δημοσίευμα που αφορά στις διατάξεις του αντι-περιβαλλοντικού νόμου, ανακοινώνει «προστασία για τους ιδιοκτήτες γης» ως εξής: «Με το νομοσχέδιο επιχειρείται να εκλογικευθεί η χρήση γης για εγκατάσταση ΑΠΕ από υποψήφιους επενδυτές χωρίς την έγκριση των ιδιοκτητών τους. Συγκεκριμένα δίνεται η δυνατότητα στον ιδιοκτήτη γης να υποβάλλει ο ίδιος (ή ενοικιαστής του) αίτηση στον επόμενο αδειοδοτικό κύκλο και να προκριθεί αυτός έναντι του τρίτου επενδυτή.»! [6]  Επειδή, λοιπόν, αυτό ψηφίστηκε, οι ιδιοκτήτες γης μπορούν να είναι ήσυχοι, τουλάχιστον στην περίπτωση που θα θέλουν να γίνουν οι ίδιοι παραγωγοί ενέργειας, ή να μισθώσουν τη γη σε επενδυτή της αρεσκείας τους! Βρέξει λιάσει μοναδική επιτρεπτή χρήση θα είναι η ενεργειακή!

Το επόμενο διάστημα οι πιέσεις στη γη θα αυξηθούν πολύ περισσότερο. Ο υπό διαβούλευση «νέος μηχανισμός στήριξης των ΑΠΕ» της Ε.Ε. που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη που συμμετέχουν να χρηματοδοτούν έργα ΑΠΕ στο έδαφος άλλων κρατών-μελών με αντάλλαγμα να υπολογίζεται η συνεισφορά προς τον εθνικό τους στόχο, [7] θα αποτελέσει το νέο μηχανισμό για την αποτελεσματικότερη αρπαγή και αλλαγή χρήσης της  γης.

 

[Μέρος 2- Τα δάση και οι δασικές εκτάσεις]

Όταν το 2007 και το 2010 γινόταν οι διαβουλεύσεις  για το Ειδικό Χωροταξικό των ΑΠΕ και για το νόμο της κυβέρνησης Παπανδρέου για την «Επιτάχυνση της ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας για την αντιμετώπιση κλιματικής αλλαγής», δεν υπήρξε σχεδόν κανείς, συμπεριλαμβανομένων των θεσμικών φορέων,  που να μην υποστήριξε ότι οι ΑΠΕ δεν θα πρέπει να γίνονται μέσα σε δάση και δασικές εκτάσεις.

Το πραξικόπημα  όμως είχε ήδη γίνει με το ν. 2941/2001 -τον ίδιο νόμο που προέβλεψε και τις  αναγκαστικές απαλλοτριώσεις- κι αυτό όχι μόνο δεν ανατράπηκε, αλλά αντίθετα, ενισχύθηκε με τη μεταγενέστερη νομοθεσία. Ο νόμος του 2001 είχε τροποποιήσει το Δασικό νόμο έτσι ώστε να επιτρέπει –κατ’ εξαίρεση της γενικής απαγόρευσης για λόγους προστασίας –  την εγκατάσταση σε δάση και δασικές εκτάσεις, των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας  και των συνοδών τους έργων, όπως και  των αγωγών φυσικού αερίου και μάλιστα με αναδρομική ισχύ! Από τότε και στο εξής η εξαίρεση έγινε κανόνας και αξιοποιήθηκε στην εγκατάσταση αιολικών σταθμών στα βουνά σε όλη τη χώρα.

Αναρωτιέται κανείς  πότε θα μετρηθεί από κάποια έρευνα το συνολικό μέγεθος των «εξαιρέσεων»  και οι δραματικές τους συνέπειες  στα δάση και τις δασικές εκτάσεις!

Το 2013, το ΣτΕ, με την  απόφασή  του που έκρινε νόμιμο το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ, απέρριψε -μεταξύ άλλων- τους λόγους προσφυγής που είχαν σχέση με την προστασία των δασών και των δασικών εκτάσεων. Αυτό έγινε παρά το γεγονός  ότι ακόμα και η Μελέτη Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης του Ειδικού Χωροταξικού υποδείκνυε, «να προστεθεί στις περιοχές αποκλεισμού, ρητή αναφορά για τα δάση και τις αναδασωτέες εκτάσεις».  Κι αυτό γιατί «η αποψίλωση έστω και μικρών τέτοιων εκτάσεων για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών και συνοδών τους έργων, θα είχε σημαντικά μεγαλύτερο περιβαλλοντικό κόστος από τα προσδοκώμενα οφέλη της καθαρής ενέργειας.» (σελ. 304 της ΣΜΠΕ)

Οι τραγικές συνέπειες για το περιβάλλον και την κοινωνία

Η εγκατάσταση ενεργειακών έργων στα δάση και τις δασικές εκτάσεις επεκτάθηκε στη συνέχεια (2014) στις εγκαταστάσεις αντλησιοταμίευσης και στις  εγκαταστάσεις άντλησης υδρογονανθράκων. Αυτό ήταν το μεγάλο δώρο του πολιτικού συστήματος στους επενδυτές κάθε είδους ενεργειακών έργων: η απρόσκοπτη πρόσβαση στο δασικό πλούτο της χώρας!

Έτσι το κλίμα άλλαξε άρδην σε σχέση με το καθεστώς χαρακτηρισμού εκτάσεων από τις Δασικές υπηρεσίες.  Αν πριν οι πιέσεις που ασκούνταν στις Δασικές υπηρεσίες αποσκοπούσαν στο να μην χαρακτηριστεί μια έκταση δάσος ή δασική προκειμένου να μην εμποδιστεί καμιά επένδυση, ξαφνικά αυτό αντιστράφηκε. Το κράτος και τους επενδυτές συνέφερε πλέον οι εκτάσεις ενδιαφέροντος για ενεργειακά έργα να χαρακτηρίζονται ως  δάση και δασικές εκτάσεις!

Η Άδεια Επέμβασης σε δάσος και δασική έκταση που παρέχουν οι Δασικές Υπηρεσίες για την εκτέλεση των έργων, ενσωματώνεται στην Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), χωρίς να απαιτούνται τίτλοι ιδιοκτησίας ή συμφωνητικά μίσθωσης γης για την έκδοσή της. Όμως, ο κάθε ιδιοκτήτης γης μπορεί να μην έχει μάθει τίποτα για όλα αυτά και πράγματι έτσι συνέβαινε και συμβαίνει ακόμα.  Η διαδικασία χαρακτηρισμού της έκτασης από τη Δασική υπηρεσία δεν γίνεται  αντιληπτή όταν ανακοινώνεται στα ψιλά γράμματα κάποιων εφημερίδων που κανείς δε διαβάζει. Και όταν η κάθε Αποκεντρωμένη Διοίκηση αποφασίσει ότι «δεν ασκήθηκαν αντιρρήσεις»  στις Πράξεις Χαρακτηρισμού Εκτάσεων που έχουν γίνει, η γη ενοικιάζεται από το Δημόσιο με την ίδια διαδικασία που ενοικιάζεται Δημόσια γη στους μελισσοκόμους!
Οι ιδιοκτήτες γης ακόμα και αν διαθέτουν τίτλους ιδιοκτησίας, δεν έχουν άλλη εναλλακτική  από το να ξεκινήσουν ατέρμονες δικαστικές διαδικασίες για να το αποδείξουν. Παράλληλα, η Αυτοδιοίκηση χάνει το δικαίωμά της να διαχειρίζεται τη δημοτική περιουσία με δικές της προτεραιότητες.

Κοινόχρηστα!

Ωστόσο όλη η συζήτηση για το ιδιοκτησιακό των δασών και δασικών εκτάσεων, απομακρύνει τη συζήτηση από το βασικό πρόβλημα που είναι ότι τα δάση, δημόσια ή ιδιωτικά, αποτελούν ένα κοινόχρηστο πόρο.  Οι προσπάθειες του πολιτικού συστήματος να αποστερήσουν τον πόρο αυτό από την κοινωνία είναι διαχρονικές. Ίσως δεν θυμούνται όλοι ότι η απόπειρα συνταγματικής αναθεώρησης της κυβέρνησης Καραμανλή με στόχο τις ιδιωτικοποιήσεις, δεν αφορούσε μόνο το άρθρο 16 αλλά και το άρθρο 24 του Συντάγματος.

«…τα δημόσια δασικά οικοσυστήματα, ως κοινόχρηστα πράγματα, αποτελούν θεμελιώδες στοιχείο του ζωτικού χώρου του ανθρώπου κατά την απολύτως κρατούσα άποψη στη σύγχρονη επιστήμη και νομολογία των ανωτάτων δικαστηρίων της χώρας μας. Τα δημόσια δάση και οι δημόσιες δασικές εκτάσεις, λόγω των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών τους, του κυρίου προορισμού τους και της ελεύθερης χρήσης τους από τους πολίτες, συγκαταλέγονται στα κοινόχρηστα πράγματα.» [8]

[Μέρος 3 – Η αλλαγή χρήσης της αγροτικής γης]

Σήμερα οι ανησυχίες για την επισιτιστική ασφάλεια στη χώρα μας εντείνονται , με αφορμή τα δεδομένα που προκύπτουν από την πανδημία (περιβαλλοντικά δεδομένα, περιορισμοί στο διεθνές εμπόριο τροφίμων, προβλέψεις για ένα ακόμα λιμό βιβλικών διαστάσεων), και το ζήτημα της παραγωγής τροφής  αναδεικνύεται τόσο σε συστημικό όσο και σε αντι-συστημικό επίπεδο.

Παρ’ όλα αυτά, η προτεραιότητα χρήσης της αγροτικής γης για ενεργειακούς σκοπούς και μάλιστα για λόγους «δημόσιας ωφέλειας» παραμένει ισχυρή, στηριζόμενη από ένα προνομιακό νομοθετικό πλαίσιο για την αγορά ενέργειας που κτίζεται επί 20 χρόνια και από ένα νομοθετικό πλαίσιο μη-προστασίας που διευκολύνει την αλλαγή χρήσης της αγροτικής γης σε οποιαδήποτε άλλη χρήση πολιτικής προτεραιότητας (ενέργεια, τουριστικά, παραθεριστική κατοικία).

 

Σύμφωνα με επίκαιρο δημοσίευμα της «Κ»: «Μια νέα μάχη έχει ξεσπάσει στον Θεσσαλικό Κάμπο με αντικείμενο τις αγροτικές ιδιοκτησίες και πρωταγωνιστές μεγάλες ξένες και εγχώριες εταιρείες από τον κλάδο των ΑΠΕ, συμβούλους, μεσίτες, «πειρατές», «κατασκόπους» και… σεΐχηδες. Έπειτα από 100 και πλέον χρόνια από την ιστορική μάχη του Κιλελέρ και την απόφαση για διανομή του κλήρου των γαιοκτημόνων, οι διάσπαρτες αγροτικές ιδιοκτησίες του Θεσσαλικού Κάμπου επανενώνονται για να φιλοξενήσουν φωτοβολταϊκά πάρκα, η εγκατάσταση των οποίων προϋποθέτει εκτάσεις χιλιάδων στρεμμάτων.» [9]

ΑΠΕ μεγάλης κλίμακας

Να σημειώσουμε ότι ο «πρύτανης» της Ενεργειακής Ένωσης Π. Κάπρος, καθηγητής Ενεργειακής Οικονομίας και Επιχειρησιακής Έρευνας στο Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αλλά και κυβερνήσεων πολλών χωρών της Ε.Ε., δηλώνει κατηγορηματικά ότι οι ελληνικές Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, που με βάση τους στόχους της Ε.Ε. θα πρέπει να παράγουν ως το 2030 πάνω από το 60% της ηλεκτρικής ενέργειας, δεν μπορούν να φτάσουν στο ποσοστό αυτό δίχως οικονομίες κλίμακας. «Οι ΑΠΕ», λέει «που για διάφορους λόγους είναι η μόνη διαθέσιμη λύση μαζί με το φυσικό αέριο συμπληρωματικά, δεν μπορούν να είναι μικρές εταιρειούλες σε ισόγεια με δεκάδες καλοπροαίρετους ανθρώπους από πίσω.» και γι’ αυτό «στόχος στο εξής είναι η συγκέντρωση κεφαλαίου. Οι πολυεθνικές του μέλλοντος θα είναι στις ΑΠΕ. Στην Ελλάδα θα είναι λίγες επιχειρήσεις μόνο.» [10]

Φωτοβολταϊκά στην αγροτική γη ή στις στέγες;

Το 2013 το Πολυτεχνείο Κρήτης, στα πλαίσια προγραμματικής Σύμβασης με την Περιφέρεια Κρήτης εκπόνησε τη μελέτη «Έρευνα Χωροθέτησης για τη Βιώσιμη Εγκατάσταση Μεγάλων Μονάδων Φ/Β και Ηλιοθερμικών Ισχύος στην Περιφέρεια Κρήτης». [11] Στη μελέτη εφαρμόστηκε η υφιστάμενη νομοθεσία για τη χωροθέτηση των ΑΠΕ σε συνδυασμό με πρόσθετα κριτήρια  και παρουσιάστηκαν δύο σενάρια «διαθέσιμης» γης, με το 2^ο να αποκαλείται «οικολογικό σενάριο». Τα εξωφρενικά μεγέθη που προκύπτουν απεικονίζουν τη δυνατότητα που δίνει η υφιστάμενη νομοθεσία να επιλέγονται εκτάσεις αγροτικής γης χωρίς όρια.
Για το Σενάριο 1 η αγροτική γη που μπορεί να υποστεί αλλαγή χρήσης με βάση την υφιστάμενη νομοθεσία είναι 7554 km2 ή 7.554.000 στρέμματα, το 78% της έκτασης της Κρήτης!
Για το «οικολογικό» Σενάριο 2 η αντίστοιχη γη είναι 4954 km2 ή 4.954.000 στρέμματα! (σελ. 42) 

Εν τέλει, εκτιμώντας διάφορες τεχνικo-οικονομικές παραμέτρους, η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «οι βιώσιμες περιοχές» έχουν έκταση 262,53 km2 ή 262.530 στρέμματα γης για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων ισχύος 12.633 MW! (σελ. 122) Στη συνέχεια η μελέτη υπολόγισε και το δυναμικό εγκατάστασης μικρών φωτοβολταϊκών συστημάτων σε στέγες και κτίρια. (σελ. 128)  Από τον υπολογισμό αυτό προέκυψε ότι στις πόλεις και τους οικισμούς της Κρήτης  υπάρχει η δυνατότητα παραγωγής ισχύος [12] της τάξης των 9 GW περίπου! Σημειώνεται  ότι η ισχύς αυτή είναι προσεγγιστική, αλλά και ότι στο δυναμικό αυτό δεν έχει συνυπολογιστεί η εκτός σχεδίου δόμηση. Όσο «προσεγγιστική» όμως και να είναι αυτή η θεώρηση, δεν μπορούμε παρά να παρατηρήσουμε ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα απέτρεπε τη θυσία  262.530 στρεμμάτων γης!

Τέτοιου είδους συγκριτικές μελέτες βέβαια, δεν ανατέθηκαν ποτέ στα πλαίσια κανενός «Ενεργειακού Σχεδιασμού» ούτε και κανένα Πανεπιστήμιο της χώρας πήρε την πρωτοβουλία να τις εκπονήσει. Προφανώς επειδή η προοπτική εγκατάστασης μικρών φωτοβολταϊκών σε στέγες και κτίρια με παράλληλη προστασία της αγροτικής γης,  αφ’ ενός πολύ δύσκολα –αν και όχι απαγορευτικά- θα ήταν συμβατή με «οικονομίες κλίμακας» και αφ’ ετέρου, επειδή μια τέτοια πολιτική θα έθετε όρια στην αρπαγή της γης μέσω της αλλαγής της χρήσης της, που είτε είναι ζητούμενη από το πολιτικό μας σύστημα, είτε, τουλάχιστον, δεν φαντάζει εγκληματική!

 

Ιούνιος –Ιούλιος 2020

[1] Απαλλοτρίωση στην Τήνο

[2] Απαλλοτρίωση στην Εύβοια

[3] Ανακοίνωση Επιτροπής Αγώνα Άνδρου

[4] Φωτοβολταϊκά στα βοσκοτόπια των Αγράφων

[5] Καταγγελία για καταπατήσεις στη Λιβαδειά

[6] 6 νέες διευκολύνσεις για εγκατάσταση ΑΠΕ

[7] Νέος μηχανισμός στήριξης των ΑΠΕ

[8] Ο κοινόχρηστος χαρακτήρας των δασών στη νομολογία των ανωτάτων δικαστηρίων

[9] Πειρατές, κατάσκοποι και …σείχηδες στη Θεσσαλία

[10] Οικονομίες κλίμακας ή ενεργειακή δημοκρατία

[11] https://docplayer.gr/794569-Ereyna-horothetisis-gia-ti-viosimi-egkatastasi-megalon-monadon-f-v-iliothermikon-ishyos-stin-perifereia-kritis.html

[12] ΣΗΜ: το πιθανότερο είναι ότι εννοεί ότι υπάρχει η δυνατότητα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών μονάδων ισχύος 9 GW και όχι παραγωγή ισχύος 9 GW.

http://www.vannasfakianaki.gr/

 

ΥΠΕΝ: Σχέδιο μαμούθ για 58 εργοστάσια και 4 μονάδες καύσης απορριμμάτων ύψους €3 δισ.

Μαριάννα Τζάννε.

Με ένα φιλόδοξο στόχο που προβλέπει την μέγιστη εκτροπή των απορριμμάτων από την ταφή ώστε έως το 2030 να φτάνει μόνο το 10% των παραγόμενων αποβλήτων και με έμφαση στην πρόληψη αλλά και την μείωση των απορριμμάτων, θα ξεκινήσει ο νέος εθνικός σχεδιασμός που αναμένεται να δώσει εντός των ημερών το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε διαβούλευση. Το νέο ΕΣΔΑ αναμένεται να εγκριθεί από το υπουργικό συμβούλιο ως το τέλος Αυγούστου ώστε να έχει δημοσιευτεί στο ΦΕΚ εντός Σεπτεμβρίου.
Πρόκειται για ένα σχέδιο που θέτει πιο ρεαλιστικούς στόχους στους τομείς της διαχείρισης των αποβλήτων και της ανακύκλωσης αλλά που επιστρατεύει ένα πλέγμα υποδομών και κινητοποιεί πλήθος επενδύσεων που υπολογίζεται συνολικά να προσεγγίσουν τα 3 δισ. ευρώ έως το 2023.
Ειδικότερα, ο νέος ΕΣΔΑ (Εθνικό Σχέδιο για την Διαχείριση των Αποβλήτων) προβλέπει την δημιουργία 28 νέων μονάδων επεξεργασίας αποβλήτων (ΜΕΑ) σε όλη τη χώρα από 5 που είναι σε λειτουργία σήμερα αλλά και 30 μονάδες διαχείρισης βιοαποβλήτων από 4 σήμερα.

Για πρώτη φορά, ο εθνικός σχεδιασμός καθορίζει και το πλαίσιο της ενεργειακής αξιοποίησης των απορριμμάτων, προωθώντας την παραγωγή εναλλακτικών καυσίμων από τα υπολείμματα των μονάδων επεξεργασίας και των Κέντρων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ) για την παραγωγή δευτερογενούς εναλλακτικού καυσίμου (SRF/RDF).
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται η δημιουργία 3 ή 4 μονάδων παραγωγής ενέργειας από τα υπολείμματα των εργοστασίων επεξεργασίας αποβλήτων (ΜΕΑ), οι οποίες συμπληρωματικά με τις άλλες υποδομές του ΕΣΔΑ θα συμβάλουν στην επίτευξη του στόχου για μείωση των αποβλήτων που οδηγούνται για ταφή. Για τον περιορισμό των απορριμμάτων θα δοθεί μάχη στα μέτρα πρόληψης, στη ενίσχυση των ποσοστών ανακύκλωσης, στην εισαγωγή νέων και την ενίσχυση υφιστάμενων διακριτών ρευμάτων αποβλήτων, την προώθηση της επαναχρησιμοποίησης, την προώθηση της αγοράς δευτερογενών υλικών, την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση των πολιτών. Επίσης στην γρήγορη ανάπτυξη δικτύων συλλογής βιοαποβλήτων και ανακυκλώσιμων υλικών, τη δημιουργία σύγχρονων εγκαταστάσεων διαχείρισης αποβλήτων και βιοαποβλήτων (ΜΕΑ και ΜΕΒΑ) και τη σοβαρή αναβάθμιση των ΚΔΑΥ.

Χρηματοδοτικά εργαλεία

Με βάση το ΕΣΔΑ, το συνολικό κόστος υλοποίησης των δράσεων για τα αστικά στερεά απόβλητα χωρίς τις μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης, υπολογίζεται σε περίπου 1,92 δισ. ευρώ. Όπως αναφέρεται έχει ήδη εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση έργων συνολικού κόστους περίπου 626 εκ. ευρώ αλλά απαιτούνται πρόσθετοι πόροι, περίπου 1,3 δισ. ευρώ για την υλοποίηση των υπολειπόμενων υποδομών.
Μέρος του κόστους μπορεί να καλυφθεί από το διαθέσιμο υπόλοιπο των πόρων του ΕΣΠΑ 2014-2020, είτε μέσω ΣΔΙΤ, είτε από τραπεζικό δανεισμό ή από ίδιους πόρους, ή με συνδυασμό όλων αυτών των χρηματοδοτικών εργαλείων.

Από 632 -805 εκατ. ευρώ το κόστος για τις μονάδες καύσης

Όσον αφορά την καύση υπολειμμάτων έχουν μελετηθεί δύο σενάρια διαχείρισης. Το πρώτο προβλέπει την κατασκευή τεσσάρων Μονάδων Ενεργειακής Αξιοποίησης (σε επίπεδο χώρας) στις οποίες θα διατίθεται το σύνολο των υπολειμμάτων και της παραγόμενης ποσότητας απορριμματογενούς καυσίμου (SRF/RDF). Το κόστος των έργων αυτών εκτιμάται σε περίπου 805 εκ. Ευρώ. Στο δεύτερο σενάριο, εξετάστηκε η κατασκευή τεσσάρων Μονάδων Ενεργειακής Αξιοποίησης, στις οποίες θα διατίθενται μόνο τα υπολείμματα, ενώ το σύνολο της παραγόμενης ποσότητας απορριμματογενούς καυσίμου θα διατίθεται στην τσιμεντοβιομηχανία. Το κόστος υλοποίησης των έργων στην περίπτωση αυτή εκτιμάται σε περίπου 632 εκ. ευρώ.
Για την εκτίμηση του κόστους, διευκρινίζεται ότι αξιοποιήθηκαν στοιχεία των ήδη ενταγμένων έργων στο ΥΜΕΠΕΡΑΑ καθώς και στοιχεία των ΠΕΣΔΑ αλλά και η διεθνής εμπειρία.

Όσον αφορά την νέα Προγραμματική Περίοδο 2021-2027, επισημαίνεται ότι σύμφωνα με την πρόταση Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και το Ταμείο Συνοχής, εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του ΕΤΠΑ και του Ταμείου Συνοχής επενδύσεις που αφορούν σε χώρους υγειονομικής ταφής αποβλήτων και σε επενδύσεις που αφορούν σε εγκαταστάσεις για την επεξεργασία υπολειμματικών αποβλήτων. Επομένως, τέτοιου είδους έργα δεν θα είναι επιλέξιμα για συγχρηματοδότηση στην νέα Προγραμματική Περίοδο 2021-2027.
Στα χρηματοδοτικά εργαλεία που μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη των έργων υποδομής για την διαχείριση αποβλήτων είναι μεταξύ άλλων ο αναπτυξιακός νόμος, οι ΣΔΙΤ, τα Πράσινο Ταμείο, το πρόγραμμα Φιλόδημος για την ενίσχυση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πρόγραμμα Life κ.α

Γιατί απέτυχε το υφιστάμενο σχέδιο

Ο σκοπός και οι στόχοι του υφιστάμενου ΕΣΔΑ, σύμφωνα με το κείμενο του νέου εθνικού σχεδιασμού δεν έχουν επιτευχθεί. Όπως επισημαίνεται, οι στόχοι του 2015-2020 ήταν φιλόδοξοι και το σχετικό χρονοδιάγραμμα επίτευξής τους πολύ μικρό. Παράλληλα δεν υποστηρίχτηκε έγκαιρα η εφαρμογή του σχεδιασμού με την υλοποίηση των απαιτούμενων μέτρων και δράσεων, ενώ διαπιστώνονται «αγκυλώσεις» αναφορικά με την επιλογή μεθόδων για τη μείωση των προς υγειονομική ταφή αποβλήτων, αλλά και τη χρήση οικονομικών εργαλείων προς την κατεύθυνση αυτή. Όπως μάλιστα επισημαίνεται, παρ’ ότι ως κύρια πολιτική επιλογή τέθηκε η χωριστή συλλογή και η ανακύκλωση, μόλις στο τέλος του 2017 εκδόθηκε ο σχετικός Νόμος για την εναλλακτική διαχείριση (τροποποίηση του ν.2939/01), ενώ υποδομές όπως τα Πράσινα Σημεία που θεωρήθηκαν σημαντικές για τη συμβολή τους στην επίτευξη των στόχων δεν έχουν υλοποιηθεί.
Έτσι για τη χρονική περίοδο 2015 έως 2018, η ανακύκλωση με Διαλογή στην Πηγή αυξήθηκε από 790.000 t (14,9%) σε 913.000 t (16,5%). Αντίστοιχα για τα βιοαπόβλητα από 109.000t (4,7%) ανήλθε σε 140.000 t (5,7% κ.β. Των παραγόμενων βιοαποβλήτων).
Για το σύνολο της ανακύκλωσης των ΑΣΑ από 834.000 t (15,8%) το 2015 ανήλθε σε 1.101.000 t (20,1% κ.β επί της παραγωγής των ΑΣΑ) το 2018. Σημειώνεται ότι η αύξηση του ποσοστού οφείλεται ιδίως στις λειτουργούσες από το 2017 ΜΕΑ. Εκτός των ανωτέρω, διαπιστώνεται σημαντική υστέρηση επίτευξης των στόχων του ΕΣΔΑ στους τομείς της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης, της χωριστής συλλογής βιοαποβλήτων (αποβλήτων τροφίμων και πράσινων αποβλήτων), στη δημιουργία και αναβάθμιση των απαραίτητων υποδομών διαχείρισης αποβλήτων και συγκεκριμένα ΜΕΑ, ΜΕΒΑ και ΚΔΑΥ. Επίσης δεν επιτεύχθηκαν οι στόχοι για εκτροπή αποβλήτων από την υγειονομική ταφή αλλά ούτε σημειώθηκε σημαντική πρόοδος στην παύση λειτουργίας και αποκατάστασης των Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ).

Τι φέρνει ο νέος σχεδιασμός

Ο νέος εθνικός σχεδιασμός για τα απορρίμματα προβλέπει σημαντικές αλλαγές στην επεξεργασία που συνοψίζονται στις παρακάτω δράσεις:
–Εκσυγχρονισμός της «περιβαλλοντικής εισφοράς» (τέλος ταφής) στα απόβλητα που οδηγούνται σε ΧΥΤΑ – ΧΥΤΥ, ώστε να λειτουργήσει αποτρεπτικά για την ταφή των αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων και των υπολειμμάτων από τις μονάδες επεξεργασίας αστικών αποβλήτων.
Το μέτρο έχει εφαρμοστεί με επιτυχία σε πολλά κράτη μέλη της ΕΕ, που τελικά έχουν καταφέρει να μειώσουν σημαντικά τα ποσοστά ταφής αποβλήτων σε ΧΥΤΑ-ΧΥΤΥ.

– Εφαρμογή στην πράξη της αρχής «Πληρώνω Όσο Πετάω», τόσο με νομοθετικές ρυθμίσεις όσο και με ενίσχυση με πόρους μέσω ΕΣΠΑ των φορέων, ώστε να μπορέσουν να μετρήσουν την παραγωγή αποβλήτων είτε συνολικά, είτε σε κάποια από τα ρεύματα, σε επίπεδο κατοικίας, κτηρίου, πολεοδομικής ενότητας, επιλεγμένων παραγωγών κ.ά..
– Ενίσχυση της Διαλογής στην Πηγή με επέκταση του δικτύου συλλογής των ανακυκλώσιμων υλικών και των βιοαποβλήτων. Ο εξοπλισμός για τη συλλογή του συνόλου των ανακυκλώσιμων υλικών θα ενισχυθεί (κάδοι ανακύκλωσης, απορριμματοφόρα) έναντι του «πράσινου» κάδου, που σήμερα είναι ο κύριος κάδος υποδοχής των σύμμεικτων στερεών αποβλήτων. Παράλληλα προβλέπεται να επεκταθεί πανελλαδικά το δίκτυο του καφέ κάδου (οργανικά απόβλητα) και επιπρόσθετα να ενισχυθεί η χωριστή συλλογή αποβλήτων ανά είδος υλικού όπου χωρικά είναι εφικτό.
– Ενίσχυση και αναβάθμιση των Κέντρων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ).
– Έγκριση με βάση τις προβλέψεις του νέου περιβαλλοντικού νόμου (4685/2020) των περιβαλλοντικών όρων των βιομηχανικών εγκαταστάσεων, με στόχο τη μικρότερη δυνατή παραγωγή βιομηχανικών μη επικίνδυνων αποβλήτων, καθώς και την εντατικοποίηση των ελέγχων τήρησης των ΑΕΠΟ.
–Ανάπτυξη ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας αποβλήτων με σκοπό την προώθηση της συνέργειας μεταξύ των βιομηχανικών κλάδων (βιομηχανική συμβίωση) για την ανάκτηση των βιομηχανικών μη επικίνδυνων αποβλήτων (ΒΜΕΑ).
– Ορισμός ρευμάτων των βιομηχανικών μη επικίνδυνων αποβλήτων που δύνανται να αποτελέσουν δευτερογενή πρώτη ύλη ή και εναλλακτικό καύσιμο από βιομηχανικές εγκαταστάσεις ανά την επικράτεια καθώς και ο καθορισμός των τεχνικών προδιαγραφών για τη χρήση των ανόργανων αποβλήτων βιομηχανικής προέλευσης ως δευτερογενών υλικών.
– Ανάπτυξη δικτύου συλλογής βιοαποδομήσιμων αποβλήτων γεωργοκτηνοτροφικής προέλευσης, ώστε να επωφεληθεί η γεωργία από την παραγωγή ζωοτροφών και άλλων, καθώς και την παραγωγή ενέργειας από βιοαέριο/ βιομάζα.
– Προώθηση της χωριστής συλλογής και ανάκτησης των πλαστικών γεωργοκτηνοτροφικής προέλευσης με έμφαση στα πλαστικά θερμοκηπίων και τις συσκευασίες και ειδικά των πλαστικών συσκευασίας που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες.
– Δημιουργία προγράμματος για την παρακολούθηση της διαχείρισης των γεωκτηνοτροφικών αποβλήτων και ενοποίηση μητρώων παρακολούθησης αγροτικών δραστηριοτήτων, σε συνδυασμό με την οργάνωση και αδειοδότηση Συλλογικού Συστήματος Εναλλακτικής Διαχείρισης για τις συσκευασίες φυτοπροστατευτικών προϊόντων στην Ελλάδα.
– Δημιουργία και οργάνωση χώρων υγειονομικής ταφής επικίνδυνων αποβλήτων (ΧΥΤΕΑ) μέχρι το 2022-23, η ανυπαρξία των οποίων επιφέρει μεγάλα πρόστιμα στη χώρα από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Ειδική ανάγκη υπάρχει στη χώρα για την ασφαλή διάθεση των αποβλήτων αμιάντου.
– Κάλυψη της χώρας, με προτεραιότητα στα νησιά, με συστήματα διαχείρισης Απόβλητα Εκσκαφών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ). Επίσης προωθείται η απλοποίηση των γραφειοκρατικών διαδικασιών για την ανάπλαση ανενεργών λατομείων, ειδικά στην Αττική, με υλικά από τη διαχείριση των ΑΕΚΚ, ενόψει των μεγάλων έργων της 4ης γραμμής του μετρό και του Ελληνικού.
– Συλλογή στα ιατρικά απόβλητα μικρών νοσοκομειακών μονάδων και ιδιαίτερα αυτά των ιατρείων, κτηνιατρείων και οδοντιατρείων, όπου παρουσιάζονται κενά και είναι απαραίτητο να ελεγχθεί ο τρόπος συλλογής τους, ώστε να μην καταλήγουν στους ΧΥΤΑ.

– Τοποθέτηση κάδων συλλογής σε όλα τα σημεία παραγωγής αποβλήτων συσσωρευτών οχημάτων βιομηχανίας (ΑΣΟΒ), όπως τα πρατήρια υγρών καυσίμων, συνεργεία, βιομηχανίες/ βιοτεχνίες, διαλυτήρια ΟΤΚΖ, ηλεκτρολογεία και άλλα, ώστε να επιτευχθεί ο στόχος ανακύκλωσης του 100% των αποβλήτων συσσωρευτών οχημάτων και βιομηχανίας.
–Υιοθέτηση προγράμματος διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού ή δημιουργία ΣΕΔ για τα απόβλητα φωτοβολταϊκών πλαισίων και εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας.
– Ενθάρρυνση της χρήσης ανακτώμενων υλικών από την επεξεργασία μεταχειρισμένων ελαστικών από δημόσιους φορείς όπως παραδείγματος χάρη μέσω διαγωνισμών και συμβάσεων προμήθειάς, ακολουθώντας συγκεκριμένες προδιαγραφές.
– Ευαισθητοποίηση των πολιτών – ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην ανακύκλωση. Πλέον της ανάπτυξης των απαιτούμενων υποδομών που θα διευκολύνουν τη χωριστή συλλογή, προτείνεται μία νέα προσέγγιση για την ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των πολιτών σχετικά με την περιβαλλοντική και οικονομική σημασία της ανακύκλωσης και της εκτροπής των αποβλήτων από την ταφή, με απώτερο σκοπό την υιοθέτηση των αρχών της Κυκλικής Οικονομίας. Από έρευνες της κοινής γνώμης διαπιστώνεται έλλειμμα εμπιστοσύνης και αξιοπιστίας. Οι καμπάνιες ευαισθητοποίησης και συγκεκριμένα μέτρα (πχ συλλογής αποβλήτων από τα ίδια τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης, αναβάθμιση των Κέντρων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών) θα συμβάλλουν στην ενίσχυση της χωριστής συλλογής αποβλήτων.

Οι κυρίαρχες υποδομές διάθεσης αποβλήτων

Με βάση το νέο ΕΣΔΑ, το δίκτυο των βασικών υποδομών επεξεργασίας αστικών στερεών αποβλήτων αποτελείται από τα:

1. Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ), στα οποία υφίστανται διαλογή σε περαιτέρω κατηγορίες και καθαρισμό από τις ανεπιθύμητες προσμίξεις.
2. Μονάδες Επεξεργασίας Βιολογικών Αποβλήτων (ΜΕΒΑ), στις οποίες τα συλλεγόμενα απόβλητα υφίστανται αερόβια ή αναερόβια βιολογική επεξεργασία προς παραγωγή κόμποστ καλής ποιότητας ή ανάκτηση ενέργειας. Λόγω της έντονης νησιωτικότητας της χώρας, σε νησιά που λόγω χαμηλής παραγωγής στερεών αποβλήτων δεν κριθεί βιώσιμο το προδιαλεγμένο οργανικό να οδηγείται σε κλασσικού τύπου ΜΕΒΑ, μπορεί να γίνει χρήση Μηχανικών Κομποστοποιητών.
3. Μονάδες Επεξεργασίας Αποβλήτων (ΜΕΑ), που στην πρώτη φάση συνίστανται από Μονάδες Μηχανικής Βιολογικής Επεξεργασίας είτε αερόβιας διεργασίας (κομποστοποίησης), είτε αναερόβιας χώνευσης του οργανικούκλάσματος.
4. Μονάδες Προεπεξεργασίας Αποβλήτων/Απορριμμάτων, πριν από την Υγειονομική Ταφή. Λόγω της έντονης νησιωτικότητας της χώρας, σε όσα νησιά βάσει του οικείου ΠΕΣΔΑ και των αποφάσεων των οικείων ΦΟΔΣΑ δεν κρίνεται τεχνικοοικονομικά εφικτή η ύπαρξη ΜΕΑ, και προκειμένου να επιτυγχάνεται στον μέγιστο δυνατό βαθμό η απαιτούμενη προεπεξεργασία των υπολειμματικών σύμμεικτων ΑΣΑ πριν από την ΥΤ, συνιστάται να εξεταστεί η δημιουργία Μονάδων Προεπεξεργασίας Αποβλήτων/Απορριμμάτων, που θα περιλαμβάνουν κατ’ ελάχιστον, βιολογική επεξεργασία σταθεροποίησης του οργανικού κλάσματος, εφόσον βέβαια και πάλι η δημιουργία των ΜΠΑ κρίνεται τεχνικοοικονομικά εφικτή.
5. Μονάδες Ενεργειακής Αξιοποίησης, στις οποίες μπορεί να γίνεται ανάκτηση ενέργειας με θερμική επεξεργασία των Υπολειμμάτων των ΜΕΑ ή/και των εναλλακτικών καυσίμων για τη δραστική ελαχιστοποίηση του τελικού υπολείμματος προς υγειονομική ταφή (απαραίτητες για την επίτευξη του στόχου ταφής έως 10% μέχρι το 2030).
6. Χώρους Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων, που σταδιακά μετατρέπονται σε ΧΥΤ Υπολειμμάτων (ΧΥΤΥ), για την ασφαλή τελική διάθεση των όποιων υπολειμμάτων απομένουν μετά από το πολύ εκτεταμένο δίκτυο χωριστής συλλογής και ανάκτησης υλικών και τις μονάδες επεξεργασίας ή και ενεργειακής αξιοποίησης.

 https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/ependyseis/ipen-schedio-mamouth-gia-58-ergostasia-ke-4-monades-kafsis-aporrimmaton-ipsous-e3-dis/?fbclid=IwAR3wo0kCBR3qwIknbn6qBjmTvqrt9EQC2efuZqmbPO6WXS5NtTxtQ8ImtjE

Ο Χ.Κολοβός για τον ΑΣΠΗΕ “ΑΣΚΙΟ ΙΙ” στις θέσεις «Στάνες/Ξηροπήγαδο/Σκοπιά»

ΧΡΗΣΤΟΣ  ΚΟΛΟΒΟΣ

ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΣ Δρ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ -ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΕΜΠ

  

 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 

 «Αιολικός σταθμός παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) “ΑΣΚΙΟ ΙΙ”, συνολικής ισχύος 33,6 MW στις θέσεις «Στάνες/Ξηροπήγαδο/Σκοπιά», καθώς και των συνοδών έργων αυτού (οδός πρόσβασης, εσωτερική οδοποιία, Δίκτυο Μέσης Τάσης 30 kV ηλεκτρικής σύνδεσης του Α/Π με τον υφιστάμενο οικίσκο ελέγχου του γειτονικού ΑΣΠΗΕ “ΑΣΚΙΟ ΙΙΙ”) των Δήμων Κοζάνης και Εορδαίας, της Π.Ε. Κοζάνης, της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας»

 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΧΟΛΙΩΝ-ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

 Τα σχόλια-παρατηρήσεις μου επί του φακέλου της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του έργου ή δραστηριότητας του στοιχείου 3 έχουν ως εξής:

 Σύμφωνα με το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο περί περιβαλλοντικής αδειοδότησης (Ν. 4014/2011, όπως ισχύει) ο σχολιασμός θα πρέπει να αφορά σε θέματα που περιλαμβάνονται και αξιολογούνται στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (επιπτώσεις έργου ή/και δραστηριότητας στο φυσικό ή/και ανθρωπογενές περιβάλλον, σχετικά προληπτικά η/και επανορθωτικά μέτρα).

 Η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) του έργου Άσκιο ΙΙ και προφανώς και του έργου  Άσκιο ΙΙΙ- είναι διάτρητη, αντιεπιστημονική, αντισυνταγματική και στρέφει την προσοχή των Υπηρεσιών σε εντελώς επουσιώδη θέματα , όπως η στάθμη παραγόμενου «ακουστού» θορύβου απ’ τις ανεμογεννήτριες ή η οπτική ενόχληση. Ωστόσο ουδόλως εξετάζει τα πολύ σοβαρά θέματα της παραγωγής υποήχων και των επιπτώσεών τους σε ανθρώπους και ζώα, της παρέμβασης στα τοπικά οικοσυστήματα, της επίδρασης στο μικροκλίμα της περιοχής και της αποξήλωσης των βάσεων θεμελίωσης στο τέλος της ζωής του έργου. Μάλιστα, η μη αποξήλωση και ανακύκλωση των υλικών των βάσεων παραβιάζει την αρχή της αειφορίας, του  Άρθρου 24 παρ. 1 του Συντάγματος, καθώς και την Εθνική Στρατηγική για την Κυκλική Οικονομία.

1. Παραγωγή και επιπτώσεις των υποήχων από τις ανεμογεννήτριες.

 1.1

Οι υπόηχοι είναι ο παραγόμενος «μη ακουστός» θόρυβος κατά την περιστροφή των ανεμογεννητριών, συχνότητας κάτω των 20Hz.

Γίνονται αντιληπτοί από ανθρώπους και ζώα ως πίεση λόγω μετακίνησης αέρα κατά τη διάδοση των ηχητικών κυμάτων. Διεθνώς αποτελούν σημείο έντονης ανησυχίας και το Νοέμβριο 2018 εκπομπή στο Γερμανικό Κρατικό κανάλι τηλεόρασης ZDF παρουσίασε σχετική μελέτη, που έχει γίνει στη Γερμανία/Βαυαρία απ’ το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Γεωεπιστημών & Φυσικών Πόρων (BGR), με τεχνολογία που παρακολουθεί για λογαριασμό του Γερμανικού Κράτους την τήρηση της συνθήκης μη χρήσης πυρηνικών όπλων. Η εκπομπή είναι διαθέσιμη στο σύνδεσμο

https://www.zdf.de/dokumentation/planet-e/infrasound-100.html. 

Στα 09:50 του βίντεο ο ερευνητής Δρ Lans Cerrana εκτιμά πως, με βάση τα ευρήματα από μικρές ανεμογεννήτριες, μια ανεμογεννήτρια ισχύος 5 MW δυνητικά εκπέμπει υποήχους σε ακτίνα είκοσι (20) χιλιομέτρων. Το έργο Άσκιο ΙΙ προβλέπει ανεμογεννήτριες Vestas V150 των 4,2MW, που μάλλον είναι οι μεγαλύτερες που έχουν τοποθετηθεί μέχρι τώρα στον Ελλαδικό χώρο. Κατ’ αναλογία προς όσα αναφέρει το Γερμανικό Ινστιτούτο BGR, οι υπόηχοι αυτών των ανεμογεννητριών εκπέμπονται σε ακτίνα ενδεχομένως άνω και των 16 χιλιομέτρων. Ωστόσο, στην ακτίνα αυτή υπάρχουν Οικισμοί, κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις και ιδιαίτερα πολυάριθμες φάρμες εκτροφής γουνοφόρων, δραστηριότητα πολύ σημαντική για τους Νομούς Κοζάνης, Καστοριάς και Γρεβενών. Οι υπόηχοι των ανεμογεννητριών είχαν καταστροφικές επιπτώσεις σε φάρμα εκτροφής γουνοφόρων (4500 εκτρεφόμενα ζώα) στο Tiphedevej της Δανίας κοντά στο Vildbjerg, όταν στο τέλος του 2013, εγκαταστάθηκαν σε μικρή απόσταση τέσσερις μεγάλες ανεμογεννήτριες Vestas V112, ισχύος 3MW και ύψους 140μ. η κάθε μία. Στην αρχή παρατηρήθηκε αλλαγή στη συμπεριφορά των ζώων, έγιναν πολύ πιο επιθετικά απ' ό,τι συνήθως, με αποτέλεσμα να αλληλοεπιτίθενται, να καταστρέφεται η γούνα τους και κάποια να πεθαίνουν. Στην εποχή της αναπαραγωγής παρατηρήθηκε μεγάλο ποσοστό αποβολών (1600 νεκρά έμβρυα) και πρόωρων γεννήσεων παραμορφωμένων εμβρύων. Η πιο συχνή παραμόρφωση ήταν η έλλειψη ματιών. Ο  Kaj Bank Olesen, ιδιοκτήτης της φάρμας, διηγείται τις προσωπικές του εμπειρίες με τις ανεμογεννήτριες σε βίντεο διαθέσιμο με αγγλικούς υπότιτλους στο σύνδεσμο

https://youtu.be/_RI_LxnZYM0. 

Χαρακτηριστικός ο τίτλος: «Ανεμογεννήτριες και υγεία: ό,τι μπορεί να συμβεί στα ζώα, μπορεί να συμβεί και στον άνθρωπο!».

Αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι του και να μετακομίσει 8 χιλιόμετρα μακριά, ενώ η φάρμα διέκοψε τη λειτουργία και τα τελευταία ζώα θανατώθηκαν στο τέλος του 2018 (βλ.

https://www.tvmidtvest.dk/herning/vindmoller-stresser-mink-misdannelser-og-angreb-far-minkavler-til-lukke).

1.2

Αλλά και στους ανθρώπους έχουν αναφερθεί συμπτώματα των υποήχων. Πάλι στη Δανία, σύμφωνα με δημοσίευμα του 2014,

(https://sn.dk/modules/fsArticle/index.php?articleid=418702), το φυτώριο Lammefjordens Stauder υπήρχε για 43 χρόνια, αλλά, μετά την τοποθέτηση ανεμογεννητριών σε μικρή απόσταση, όλες οι γυναίκες υπάλληλοι άρχισαν να παραπονούνται για προβλήματα στον έμμηνο κύκλο και αρκετοί υπάλληλοι είχαν συνεχείς πονοκεφάλους. Μόλις έγινε γνωστή η υπόθεση με τη φάρμα των μινκ, πέντε υπάλληλοι παραιτήθηκαν!

 1.3

Στις  12 Απριλίου  2017 δημοσιεύτηκε στο  open access περιοδικό  PLOS ONE της Καλιφόρνια εργασία με τίτλο  "Altered cortical and subcortical connectivity due to infrasound administered near the hearing threshold –  Evidence from Fmri ". (https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0174420).

Μεταξύ των συμπερασμάτων αναφέρεται πως

" Δεδομένου ότι η ανταπόκριση του εγκεφάλου σε παρατεταμένη έκθεση σε υποήχους κοντά στο όριο ακοής περιλαμβάνει την ενεργοποίηση περιοχών εγκεφάλου, οι οποίες είναι γνωστό ότι διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στο συναισθηματικό και αυτόνομο έλεγχο, μπορεί να θεμελιωθεί ένας δυνητικός σύνδεσμος  μεταξύ μεταβολών της εγκεφαλικής δραστηριότητας που προκαλούνται από υποήχους και της εμφάνισης διαφόρων φυσιολογικών και ψυχολογικών επιπτώσεων στην υγεία".

 1.4

Το Μάρτιο 2018 δημοσίευμα της Γερμανικής εφημερίδας Allgemeine Zeitung, (https://www.allgemeine-zeitung.de/lokales/mainz/nachrichten-mainz/windkraft-storsender-furs-herz-mainzer-forscher-untersuchen-folgen-des-infraschalls_18566513), ανέφερε πως πειραματική έρευνα του Διευθυντή της Καρδιοθωρακικής & Αγγειοχειρουργικής Πανεπιστημιακής κλινικής του Μάιντς, με σύνδεση ενός ειδικού βιομηχανικού δονητή σε κομμάτι καρδιακού μυός, κατέδειξε πως υπό τις συνθήκες μέτρησης οι υπόηχοι μειώνουν τη δύναμη που αναπτύσσεται από τον καρδιακό μυ και κάτω από ορισμένες συνθήκες χάνεται το  20%.

1.5

Τον Ιούνιο 2018 δημοσιεύτηκε βίντεο (https://youtu.be/ZXCZ3OyklrE) με διάλεξη καθηγήτριας σε πανεπιστήμιο της Λισαβόνας, ειδικής σε θέματα υποήχων. Δείχνει πως ένας ήχος συχνότητας 20Hz, στο κάτω όριο της ανθρώπινης ακουστότητας, έχει μήκος κύματος 17,1μ και, προκειμένου να εμποδιστεί η διάδοσή του, το κατάλληλο ηχόφραγμα πρέπει να έχει πάχος μεγαλύτερο απ' το μήκος κύματος. Οι υπόηχοι, κάτω των 20Hz, έχουν ακόμα μεγαλύτερο μήκος κύματος, καθιστώντας πρακτικά ανέφικτη την κατασκευή ηχοφραγμάτων.

Αναφέρει πολυάριθμες περιπτώσεις προβλημάτων σε ανθρώπους λόγω εκπομπής βιομηχανικών υποήχων.

 1.6

Μέχρι την εξάπλωση των ανεμογεννητριών οι υπόηχοι παράγονταν από μηχανές μέσα σε κτήρια ή στη θάλασσα, ή από ανατινάξεις, χωρίς να εμφανίζονται μείζονα προβλήματα. Πλέον οι ανεμογεννήτριες τοποθετούνται σε ανοικτά πεδία, με συνθήκες ιδιαίτερα ευνοϊκές για τη διάδοση των υποήχων σε μεγάλες αποστάσεις. Η νομοθεσία προβλέπει όρια έκθεσης ανθρώπων στο ακουστό φάσμα ήχων κι όχι στο μη ακουστό. Ωστόσο, η μη ρητή πρόβλεψη της νομοθεσίας δεν σημαίνει πως δεν υπάρχει πρόβλημα με τους υπόηχους, καθώς η νομοθεσία έρχεται εκ των υστέρων να προστατεύσει από διαπιστωμένα προβλήματα.

1.7

Στις σελ. 137 & 232 η ΜΠΕ περιορίζεται ν’ αναφέρει πως « Στην περιοχή, βρίσκεται υπό εξέλιξη η αδειοδότηση αρκετών επιχειρήσεων εκτροφής μινκ γύρω από τον οικισμό της Γαλατινής». Μια ΜΠΕ που φέρει ημερομηνία Σεπτέμβριος 2019 επιβάλλεται να έχει χαρτογραφημένες όλες τις κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις της γύρω περιοχής και να μην περιορίζεται σε γενικόλογες αναφορές. Με βάση την εμπειρία απ’ τη Δανέζικη φάρμα εκτροφής γουνοφόρων, καμιά νέα ανεμογεννήτρια δεν πρέπει να προστεθεί στους 3 Νομούς όπου εκτρέφονται γουνοφόρα και πρέπει άμεσα να παρακολουθείται η επίπτωση όσων έχουν ήδη εγκατασταθεί στις λοιπές κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις. Με βάση και τις λοιπές αναφορές για τις επιπτώσεις των υποήχων σε ανθρώπους και ζώα, η ΜΠΕ για το Άσκιο ΙΙ, αλλά και κάθε παρόμοια ΜΠΕ, θα πρέπει τουλάχιστον να αναπεμφθεί για συμπλήρωση στο θέμα παραγωγής υποήχων και πρόβλεψη εγκατάστασης συστήματος απόσβεσης των εκπεμπόμενων υποήχων.

2. Παρέμβαση των ανεμογεννητριών στα τοπικά οικοσυστήματα

2.1

Η ΜΠΕ παρουσιάζει σοβαρά κενά στις επιπτώσεις στο τοπικό οικοσύστημα. τόσο στα είδη πανίδας που περιγράφει πως διαβιούν στην περιοχή (σελ. 63), όσο και στις σελ. 137 & 232, όπου προσπαθεί να υποτιμήσει τη σημασία της πανίδας της περιοχής, αναφέροντας « Η υφιστάμενη κατάσταση της πανίδας στην υπό μελέτη περιοχή δεν παρουσιάζει κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον, λόγω μη ύπαρξης κάποιου σημαντικού βιότοπου ή σημαντικού πληθυσμού προστατευόμενων ειδών ».

 Όπως επίσης προσπαθεί να υποτιμήσει τη σημασία της χλωρίδας (σελ. 245, «Η φυσική βλάστηση της περιοχής του έργου άλλωστε, θεωρείται υποβαθμισμένη λόγω ανθρωπογενών, και μη, παραγόντων»).

 Το κάθε οικοσύστημα έχει τη δική του σημασία, τα αλπικά λιβάδια στις Ελληνικές βουνοκορφές και επίσης και στο Άσκιο είναι ιδιαιτέρως σημαντικά.

 2.2

Στις σελ. 188 -192 υπάρχει κατάλογος ειδών, αλλά, οι μελετητές της ΜΠΕ έχουν προφανώς πλήρη άγνοια ή θεωρούν ως ασήμαντα είδη όπως η αρκούδα (επίθεση αρκούδας σε κτηνοτροφική εγκατάσταση είχε σημειωθεί προ ολίγων ετών στη θέση Κοκκινόμπαρα, μεταξύ Σκήτης – Γαλατινής ενώ δυο αρκούδες σκοτώθηκαν το 2018 από αυτοκίνητα στην Εγνατία μεταξύ Ξηρολίμνης & Σιάτιστας), ο λύκος (υπάρχουν πολλές αναφορές για εμφανίσεις λύκων στην περιοχή, ακόμα και σε υψόμετρα άνω των 2000μ στο διπλανό Βίτσι), τα αρπακτικά πουλιά (προφανώς κανείς μελετητής δεν σήκωσε το κεφάλι να κοιτάξει στον ουρανό), το κουνάβι, η νυχτερίδα, η πεδινή πέρδικα, που αφθονεί στη συγκεκριμένη περιοχή, ο μπούφος, η κουκουβάγια, διάφορα τρωκτικά, πουλιά όπως το κοράκι, η κουρούνα, η κίσσα, η καρακάξα, διάφορα ερπετά, κλπ. Η πανίδα της περιοχής είναι ιδιαίτερα πλούσια, τόσο σε ενδημικά όσο και σε αποδημητικά πουλιά, καθώς η περιοχή του Άσκιου βρίσκεται ακριβώς πάνω στις μεταναστευτικές οδούς ορτυκιών, υδροβίων πτηνών, κλπ. Επιπλέον, δεν υπάρχει η παραμικρή αναφορά σε έντομα, παρόλο που είναι διεθνώς γνωστό το πρόβλημα αλλαγής της τριβής των πτερυγίων ανεμογεννητριών λόγω επικάλυψής τους από νεκρά λόγω πρόσκρουσης έντομα.

 2.3

Πέρα από όσα αναφέρθηκαν πιο πάνω, για τις επιπτώσεις των ανεμογεννητριών στα εκτρεφόμενα μινκ, τον Ιούλιο  2016, στο περιοδικό Journal of Wildlife Diseases, τόμος 52, No. 3, σελ . 459-467, δημοσιεύτηκε η εργασία  "Wind turbines cause chronic stress in badgers [6] (Meles Meles) in Great Britain", (http://www.jwildlifedis.org/doi/10.7589/2015-09-231?code=wdas-site).

Το 2013 Βρετανοί ερευνητές συνέλεξαν τρίχωμα ασβών, είτε από σωρούς χώματος στις φωλιές είτε τοποθετώντας παγίδες συλλογής τριχώματος στα μονοπάτια που ακολουθούν οι ασβοί, και μέτρησαν τα επίπεδα κορτιζόλης, ως της κατ' εξοχήν ορμόνης του άγχους.  

Η εργασία αποδεικνύει πως οι ανεμογεννήτριες προκαλούν χρόνιο άγχος στους ασβούς στη Μεγάλη Βρετανία.

 2.4

Αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης, της ορμόνης του άγχους, παρατηρήθηκαν επίσης σε εκτρεφόμενες χήνες κοντά σε ανεμογεννήτριες στην Πολωνία. Σχετική ερευνητική εργασία με τίτλο  "Preliminary studies on the reaction of growing geese (Anser anser f. domestica) to the proximity of wind turbines" δημοσιεύτηκε στο  Polish Journal of Veterinary Sciences,

Τόμος  16, No. 4 (2013), σελίδες  679  – 686, (http://journals.pan.pl/dlibra/publication/114151/edition/99205/content).

2.5

Το Νοέμβριο  2018 στο  Nature Ecology & Evolution, τ. 2, σελ . 1854-1858, δημοσιεύτηκε η εργασία  Wind farms have cascading impacts on ecosystems across trophic levels (https://www.nature.com/articles/s41559-018-0707-z). Η εργασία καταδεικνύει πως, μετά την εγκατάσταση ανεμογεννητριών στην οροσειρά Δυτικά Γκατ της Ινδίας, (επίσης γνωστά ως Sahyadri, που εκτείνεται παράλληλα με τη δυτική ακτή της Ινδικής χερσονήσου, κι έχει μέγιστο ύψος 2.695μ, περίπου σαν τις κορυφογραμμές της Πίνδου ), ως αποτέλεσμα της μείωσης των θηρευτών, σε σύντομο διάστημα τριπλασιάστηκαν οι πληθυσμοί των σαυρών! 

Ο υπερπληθυσμός έφερε μείωση της τροφής που αντιστοιχούσε σε κάθε σαύρα και οι σαύρες στις περιοχές με ανεμογεννήτριες βρέθηκαν πιο αδύναμες και ευάλωτες σε ασθένειες από τις σαύρες σε περιοχές μακριά από ανεμογεννήτριες, όπου οι θηρευτές διατηρούσαν καλύτερη ισορροπία στο οικοσύστημα. Άλλαξε επίσης η συμπεριφορά τους, στις περιοχές με ανεμογεννήτριες, όπου δεν υπήρχαν πολλοί θηρευτές, οι ερευνητές μπορούσαν να πλησιάσουν τις σαύρες πέντε φορές πιο κοντά απ' ό,τι στις περιοχές χωρίς ανεμογεννήτριες. Μετά από εξετάσεις, το επίπεδο κορτιζόλης, της ορμόνης του άγχους, ήταν χαμηλότερο στις περιοχές με ανεμογεννήτριες, πιθανώς επειδή έλειπαν οι θηρευτές.

 2.6

Συνεπώς, εφόσον επηρεασμός στα επίπεδα κορτιζόλης έχει μετρηθεί από ανεξάρτητους ερευνητές στην πανίδα σε Πολωνία, Βρετανία και Ινδία, είναι απολύτως εύλογο να θεωρηθεί πως ισχύει και για την περιοχή της ΜΠΕ και μάλιστα τόσο για την άγρια όσο και την ήμερη πανίδα. Η ΜΠΕ εντελώς ανακριβώς τα βρίσκει όλα ωραία και συσχετίζει εντελώς άσχετα μεταξύ τους πράγματα, την περιοχή εγκατάστασης των ανεμογεννητριών στις κορυφές και τις πλαγιές του Άσκιου με τις εξορυκτικές επιπτώσεις απ’ την απομακρυσμένη εκμετάλλευση των λιγνιτωρυχείων στο πεδινό τμήμα Κοζάνης Πτολεμαΐδας.

 2.7

Στη σελ. 249 της ΜΠΕ αναφέρεται πως «Οι επιπτώσεις στην ορνιθοπανίδα μιας περιοχής  μπορεί να καταστούν σημαντικές στην περίπτωση μεγάλων αιολικών εγκαταστάσεων η  χωροθέτηση των οποίων δεν περιορίζεται σε γραμμική διάταξη μίας σειράς αλλά εκτείνεται σε συστοιχίες πολλαπλών σειρών.» Ωστόσο ουδεμία αναφορά υπάρχει για τη σωρευτική επίπτωση από τη συνολική εγκατάσταση σε γειτονικές θέσεις και στον ίδιο ακριβώς ορεινό  όγκο των αιολικών έργων Άσκιο ΙΙ, Άσκιο ΙΙΙ, Ανατολικό Άσκιο - Μαΐστρος, Δυτικό Άσκιο, Μέλλια, Κουκούλι - Γρίβας, κλπ.

 Η ΜΠΕ γενικά χρησιμοποιεί χαρακτηρισμούς εντελώς υποκειμενικούς και κατά την κρίση των μελετητών, («μικρές» επιπτώσεις, «μικρή» έκταση, «περιορισμένη» κλίμακα, «μερικώς αναστρέψιμες», κλπ), και όχι ποσοτικοποιημένους, που θα επέτρεπαν στον κάθε αναγνώστη της ΜΠΕ να κάνει τις δικές του εκτιμήσεις.

3. Επίδραση των ανεμογεννητριών στο μικροκλίμα της περιοχής

 3.1

Η τοποθέτηση ανεμογεννητριών γίνεται με θεμελίωση σε ογκώδεις βάσεις από εξαιρετικά οπλισμένο σκυρόδεμα. Στις θέσεις αυτές παύει να είναι δυνατή η κατείσδυση του νερού στο ασβεστολιθικό έδαφος της περιοχής και αυξάνεται τοπικά η απορροή, με επίπτωση στη δυνατότητα τροφοδοσίας του καρστικού υδροφορέα. Το ίδιο συμβαίνει και με την κατασκευή των οδών πρόσβασης στις θέσεις του αιολικού έργου, καθώς, λόγω της συμπύκνωσης του οδοστρώματος, κατά μήκος των οδών μειώνεται η κατείσδυση και αυξάνεται η απορροή της περιοχής. Για να μπει το νερό στο υπέδαφος και να εμπλουτίσει τον υδροφόρο ορίζοντα πρέπει να βρει τις ασυνέχειες του πετρώματος (γυμνές ή καλυμμένες από εδαφικό κάλυμμα), κατακόρυφες ή παρακατακόρυφες .  Ο περιορισμός του εμβαδού της επιφάνειας από όπου επιτελείται η κατείσδυση είναι το χειρότερο που θα μπορούσε να συμβεί

 3.2

Σύμφωνα με τα τεχνικά χαρακτηριστικά των ανεμογεννητριών Vestas V150 , που προβλέπεται να τοποθετηθούν στο έργο Άσκιο ΙΙ, κάθε μια ανεμογεννήτρια σαρώνει έκταση 18 στρεμμάτων, κατά την περιστροφή των μήκους 74 μέτρων πτερυγίων. Η σάρωση αυτή διαταράσσει την ομαλή ροή των αερίων μαζών στην ευρύτερη περιοχή, στην οποία προβλέπεται η ανάπτυξη πολυάριθμων ανεμογεννητριών, σε διάφορα αιολικά έργα, τα οποία θα έχουν σωρευτική επίδραση στον ορεινό όγκο του Άσκιου. Η διαταραχή της ροής των αερίων μαζών στις περιοχές των αιολικών έργων έχει ως συνέπεια τον περιορισμό της εδαφικής υγρασίας λόγω μείωσης των σημείων δρόσου, πάχνης και της χαμηλής νέφωσης. Ο τοπικός περιορισμός της εδαφικής υγρασίας προφανώς θα έχει αρνητική επίπτωση στη χλωρίδα, που είναι ιδιαίτερα πλούσια σε αρωματικά φυτά, καθώς και στους πληθυσμούς των εντόμων της περιοχής. Η συνολική έκταση που θα καταληφθεί απ’ το αιολικό έργο -σύμφωνα με τη ΜΠΕ σελ. 96 - είναι 220 στρέμματα, συνεπώς τουλάχιστον στην έκταση αυτή θα υπάρχουν μεταβολές υδρολογικών δεδομένων, οι οποίες ούτε καν αυτές δεν ποσοτικοποιούνται στη ΜΠΕ. Συνεπώς εντελώς ανακριβώς στη σελ. 272 η ΜΠΕ αναφέρει πως «η κατασκευή και η  λειτουργία του Α/Π δεν πρόκειται να επηρεάσει τον υδρολογικό κύκλο». 

Απαιτείται ειδική μελέτη της σωρευτικής επίδρασης όλων μαζί των αιολικών έργων, που έχουν ήδη και που πρόκειται να εγκατασταθούν στο Άσκιο, στον υδρολογικό κύκλο, στις απορροές νερού και  στην τροφοδοσία του καρστικού υδροφορέα. Η εξέταση κάθε έργου μεμονωμένα είναι εντελώς αντιεπιστημονική.

4. Αποξήλωση των βάσεων των ανεμογεννητριών στο τέλος ζωής του έργου

4.1

Η μόνιμη επίπτωση που δημιουργούν τα αιολικά σε μια περιοχή είναι η κατασκευή μιας ογκώδους βάσης από εξαιρετικά οπλισμένο σκυρόδεμα σε κάθε ανεμογεννήτρια. Η συγκεκριμένη ΜΠΕ δεν παρέχει την παραμικρή πληροφορία για τους όγκους εκσκαφών που απαιτούνται για τη θεμελίωση των ύψους πύργου 105 μέτρων και μήκους πτερυγίων 73,7 μέτρων, δηλαδή συνολικού ύψους περίπου 170 μέτρων ανεμογεννητριών, κάτι δηλαδή σαν τις ψηλές καμινάδες καυσαερίων των ΑΗΣ. Δεν υπάρχει επίσης αναφορά για τις ποσότητες τσιμέντου και σιδήρων που θα τοποθετηθούν στο υπέδαφος. Επιπλέον δεν υπάρχει πρόβλεψη για αποξήλωση και ανακύκλωση των υλικών των βάσεων στο τέλος ζωής του έργου. Η παράλειψη της ΜΠΕ να προβλέψει την αποξήλωση και ανακύκλωση βρίσκεται σε αντίθεση με τη Συνταγματικά κατοχυρωμένη (άρθρο 24 παρ. 1) αρχή της αειφορίας . Η αποξήλωση και ανακύκλωση των υλικών της βάσης είναι τεχνικά ευχερής, μπορεί να γίνει με μηχανικά μέσα και δεν διαφέρει απ’ την καθαίρεση εγκαταστάσεων της παλαιάς ΛΙΠΤΟΛ στη δική μας περιοχή. Απαιτείται οπωσδήποτε να προβλέπεται στις ΑΕΠΟ όλων των αιολικών έργων, μαζί με εγγυητική επιστολή διασφάλισης της αποξήλωσης, η αποξήλωση και ανακύκλωση των υλικών της βάσης και η επαναφορά της περιοχής κατά το δυνατόν στην πρότερη κατάσταση, με επαναπλήρωση των ορυγμάτων και φύτευση των πλατειών με φυτά συμβατά με τη χλωρίδα της περιοχής.  

Η πολυδιάσπαση των «επενδύσεων» σε αιολικά με χωριστές θυγατρικές εταιρείες για κάθε ξεχωριστό έργο της ίδιας μητρικής εταιρείας διευκολύνει την πτώχευση κάθε θυγατρικής ξεχωριστά στο τέλος της ζωής κάθε έργου, με εγκατάλειψη των περιοχών στο έλεος του Θεού. Επιβάλλεται συνεπώς η διοίκηση να διασφαλίσει πως, ακόμα κι αν οι εταιρείες πτωχεύσουν, στο τέλος της ζωής κάθε έργου θα υπάρχουν οι απαραίτητοι πόροι για αποξήλωση των ανεμογεννητριών μαζί με τις βάσεις τους και η περιβαλλοντική αποκατάσταση, χωρίς μόνιμο τσιμεντάρισμα των βουνοκορφών.

4.2

Τονίζεται ιδιαίτερα πως δεδομένου του ό,τι η ζωή μιας ανεμογεννήτριας είναι περί τα 20 έτη και μετά χρειάζεται αντικατάσταση, η νέα θα είναι μεγαλύτερη και ήδη η πρακτική στη Δανία & τη Γερμανία είναι να τοποθετείται σε νέα βάση, ενώ η παλιά παραχώνεται στο έδαφος.  Όμως με την πρακτική αυτή προοπτικά δημιουργείται ένα πλέγμα βάσεων, που τσιμεντάρει το υπέδαφος και παρεμποδίζει την κατείσδυση του νερού , για την τροφοδοσία των υπόγειων υδροφορέων.

4.3

Επισημαίνεται επιπλέον πως από το Δεκέμβριο 2018, σύμφωνα και με τις γενικές κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η χώρα έχει Εθνική Στρατηγική για την Κυκλική Οικονομία (http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=R7N5HFvj2dM%3D&tabid=37&language=el-GR)

 Όπως επισημαίνεται στο σχετικό κείμενο, «η Κυκλική Οικονομία μπορεί να αποτελέσει καταλύτη  για την παραγωγική ανασυγκρότηση και έχει σαφή περιφερειακή διάσταση. Στηρίζεται στην ορθή αξιοποίηση των πόρων, στην ιδέα της ανακύκλωσης επαναχρησιμοποίησης και στο  μοντέλο της βιομηχανικής συμβίωσης. Επιδιώκει και ενθαρρύνει την χρήση δευτερογενών υλικών και αποβλήτων ως παραγωγικών πόρων και χρήσιμων υλικών, προσδίδοντας μια αειφορική διάσταση στο παραγωγικό μοντέλο. » Μάλιστα, όπως τονίζεται στη Δράση 1.21, «  Στο Πρόγραμμα Δράσης της ΕΕ για την Κυκλική Οικονομία ο κλάδος των Κατασκευών θεωρείται ιδιαίτερος κρίσιμος τομέας προτεραιότητας και αναφέρεται ότι η Επιτροπή θα  λάβει μια σειρά μέτρων για να διασφαλιστεί, η χρησιμοποίηση δεύτερης χρήσης υλικών και προϊόντων για την κατασκευή έργων ». Η ΜΠΕ για το έργο Άσκιο ΙΙ φέρει ημερομηνία Σεπτέμβριος 2019 αλλά πουθενά δεν φαίνεται να έχει λάβει υπόψη τις αρχές της Κυκλικής Οικονομίας. Κατά συνέπεια πρέπει να αναπεμφθεί για τη σχετική προσαρμογή.

 4.4

Στην Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ),  με αρ.πρωτ. 26897/1010/06.06.2014 (ΑΔΑ: 605ΛΟΡ1Γ- Ρ9Φ), για το έργο Άσκιο ΙΙ η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Ηπείρου – Δυτικής Μακεδονίας δεν έχει ρητή πρόβλεψη για αποξήλωση των βάσεων θεμελίωσης στο τέλος ζωής του έργου και ανακύκλωση των υλικών. Κατά συνέπεια δεν προβλέπεται και εγγυητική επιστολή για διασφάλιση της χρηματοδότησης των εργασιών αποξήλωσης και αποκατάστασης της περιοχής. Η παράλειψη αυτή της διοίκησης, που παραβιάζει τη Συνταγματική Αρχή της Αειφορίας, μπορεί να θεραπευθεί με την έκδοση νέας ΑΕΠΟ.

5.Χρήση εκρηκτικών υλών στη φάση κατασκευής Επισημαίνεται ιδιαίτερα ότι στις 6/11/2019, στην περιοχή μεταξύ της Σιάτιστας και της Ξηρολίμνης σημειώθηκε ένα απίστευτο περιστατικό, όταν εργοτάξιο κατασκευής αιολικού έργου προέβη σε ανεξέλεγκτη ανατίναξη στη βουνοκορφή, ενώ στη βουνοπλαγιά χαμηλότερα υπήρχε κυνηγός και κοπάδι βοοειδών ελεύθερης βοσκής, ευτυχώς χωρίς προσωπικό επιτήρησης. Τα θραύσματα της ανατίναξης εκτοξεύθηκαν στην πλαγιά κι ο κυνηγός αποχώρησε έντρομος, ειδοποιώντας Αστυνομία & Πυροσβεστική για μεγάλη έκρηξη, πιθανά από πτώση αεροπλάνου. Στη σελ. 102 η ΜΠΕ για το αιολικό έργο Άσκιο ΙΙ προβλέπει χρήση εκρηκτικών υλών για την εξόρυξη σκληρών σχηματισμών.

Για την αποτροπή δυστυχημάτων, που θα έχουν ως συνέπεια την απώλεια ζωών κτηνοτρόφων, κυνηγών, ορειβατών, περιπατητών, συλλεκτών βοτάνων, κλπ, καθώς και την απώλεια περιουσιών σε ζωικό κεφάλαιο, η διοίκηση θα πρέπει να προβλέπει ρητά στις ΑΕΠΟ την εξόρυξη μόνο με μηχανικά μέσα, χωρίς χρήση εκρηκτικών υλών. Η ΜΠΕ για το έργο Άσκιο ΙΙ, αλλά και κάθε ανάλογη ΜΠΕ, θα πρέπει να αναπεμφθεί για την ανάλογη διόρθωση.

6.Η ΜΠΕ δεν περιέχει αναφορές σε κοινωνικές εντάσεις λόγω των αιολικών Σημειώνεται πως σε Γερμανία & Δανία , (αλλά και σ’ όλες τις χώρες όπου μπήκαν αιολικά), κυρίως λόγω των πιο πάνω προβλημάτων των αιολικών, αλλά και επειδή υπάρχει σοβαρή  διατάραξη του τοπίου και οι χώρες αυτές λόγω των αιολικών έχουν πλέον τα πιο ακριβά τιμολόγια ρεύματος, έχουν αναπτυχθεί πολλές αντιδράσεις πολιτών στην περαιτέρω ανάπτυξη χερσαίων αιολικών, με αποτέλεσμα πλέον να προωθούνται υπεράκτια αιολικά, στη ρηχή Βόρεια Θάλασσα. Μετά και την κατάργηση του συστήματος επιδοτήσεων, σε διαγωνιστικές διαδικασίες στη Γερμανία η αγορά έχει στραφεί στα Φ/Β, ενώ τα αιολικά έχουν μείνει στα αζήτητα. Το επεσήμανα με δυο παρεμβάσεις μου τον Αύγουστο και Νοέμβριο 2019 στον Υφυπουργό Ενέργειας και τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ), προτείνοντας να καταργηθούν οι ξεχωριστοί διαγωνισμοί της ΡΑΕ για αιολικά, εφεξής να γίνονται μόνο κοινοί διαγωνισμοί για αιολικά & Φ/Β και ν’ αφεθεί η αγορά να επιλέξει τεχνολογία, προκρίνοντας τα πιο φθηνά και με λιγότερα προβλήματα έργα.

Και στην Ελλάδα υπάρχουν πολυάριθμες οργανώσεις πολιτών που έχουν προσφύγει δικαστικά ενάντια σε διάφορα αιολικά έργα. Στην περιοχή μας έχουν υπάρξει προσφυγές ενάντια σε αιολικά έργα στους ορεινούς όγκους του Μπούρινου και του Άσκιου, η τελευταία εκδικάστηκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας στις 4.12.2019 και η απόφαση αναμένεται. Δεν θα υπήρχε λόγος προσφυγής αν οι «επενδυτές» επέλεγαν άλλα έργα και όχι τα εντελώς αμφιλεγόμενα παγκοσμίως αιολικά. Η ΜΠΕ για το έργο Άσκιο ΙΙ δεν περιέχει αναφορές σε πιθανές κοινωνικές αντιδράσεις, καθώς προσπαθεί απατηλά να εμφανίσει μια εντελώς ωραιοποιημένη εικόνα. Αλλά το Περιφερειακό Συμβούλιο οφείλει να λαμβάνει υπόψη του την πιθανότητα αυτή και να ενεργεί προληπτικά, αποτρέποντας κοινωνικές εντάσεις και διαφυλάττοντας την κοινωνική συνοχή.

7.Η ΜΠΕ αποσιωπά πως τα αιολικά είναι η πλέον αναξιόπιστη μορφή ηλεκτροπαραγωγής

7.1

Η ηλεκτρική ενέργεια επί του παρόντος δεν αποθηκεύεται οικονομικά για χρήση σε εθνική κλίμακα. Για το λόγο αυτό τα συστήματα ηλεκτροδότησης λειτουργούν με βάση την αρχή ότι η παραγωγή πρέπει να καλύπτει συνεχώς τη ζήτηση φορτίου απ’ τους καταναλωτές και η συχνότητα του δικτύου να διατηρείται στα 50Hz±0,2Hz . Η διαρκής αυξομείωση των φορτίων ζήτησης και παραγωγής παρακολουθείται απ τα Κέντρα Κατανομής Φορτίου των Διαχειριστών (ΑΔΜΗΕ στην Ελλάδα). Εντελώς απλοποιημένα, εάν η ζήτηση υπερβαίνει την παραγωγή, προκύπτει ανάγκη περικοπής φορτίου, κάποιοι καταναλωτές μένουν χωρίς ρεύμα. Αντίστοιχα, εάν η παραγωγή υπερβαίνει τη ζήτηση, κάποιοι παραγωγοί θα πρέπει να τεθούν εκτός λειτουργίας συστήματος, σε κατάσταση εφεδρείας ή αδράνειας.

Στη σελ. 27 η ΜΠΕ εντελώς ανακριβώς αναφέρει πως «Το Α/Π ‘ΆΣΚΙΟ IΙ’ αναμένεται να παράγει ετησίως 91.986ΜWh, ενέργεια αρκετή για να καλύψει τις ετήσιες ανάγκες 21.455 νοικοκυριών και να εξοικονομήσει 91.986 τόνους διοξειδίου του άνθρακα (CO2) ετησίως». Η πραγματικότητα είναι πως το έργο δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες ούτε ενός (1) νοικοκυριού, για τον πολύ απλό λόγο πως τα αιολικά είναι η μακράν των υπολοίπων πιοαναξιόπιστη μορφή ηλεκτροπαραγωγής. Καμιά σημασία δεν έχει η συνολική ποσότητα παραγωγής, σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αυτή η παραγωγή, προκειμένου να είναι αξιοποιήσιμη απ’ το Διασυνδεμένο Σύστημα Μεταφοράς. Εάν λοιπόν ένα νοικοκυριό χρειάζεται ετησίως 4.287kWh (91.986ΜWh/21.455 νοικοκυριά), τις χρειάζεται για να καλύψει τις ανάγκες σε πραγματικό χρόνο: με ψυγείο που λειτουργεί 24 ώρες, με πλυντήρια που θα μπουν σε συγκεκριμένες ώρες, με κουζίνα, φωτισμό και λοιπές συσκευές που λειτουργούν σε συγκεκριμένες ώρες. Αλλά ουδείς μπορεί να βεβαιώσει πως στις συγκεκριμένες ώρες θα φυσά σε τρόπο που το Άσκιο ΙΙ να παράγει ενέργεια. Άλλωστε είναι γνωστό πως τις πιο παγωμένες ημέρες του χειμώνα, τότε που τα νοικοκυριά ζητούν περισσότερη ενέργεια, κατά κανόνα επικρατεί άπνοια ή εντελώς ανεπαίσθητοι άνεμοι και τότε τα αιολικά όχι μόνο είναι παντελώς άχρηστα, αλλά απορροφούν ενέργεια απ’ το σύστημα, για να μην παγώσουν.

7.2.

Η πολύ χαμηλή αξιοπιστία των αιολικών τεκμηριώνεται καταρχήν στη Μελέτη Επάρκειας Ισχύος για την περίοδο 2013 -2020 του ΑΔΜΗΕ, όπου ρητά αναφέρεται στη σελίδα 30: "Για τον υπολογισμό της Μη Διαθέσιμης Ισχύος είναι απαραίτητο να γίνουν υποθέσεις για τη συνολική  μείωση της Καθαρής Ισχύος των μονάδων λόγω περιορισμών στην αποδιδόμενη ισχύ των  μονάδων. … Σε όλα τα σημεία αναφοράς η συμβολή των αιολικών θεωρείται ίση με 10% της συνολικής ισχύος τους" Η αντίστοιχη συμβολή των Φ/Β λαμβάνεται 70% στο πρωινό εαρινό σημείο αναφοράς και 0% τα βράδια, η συμβολή των λιγνιτικών μονάδων 97% στους θερινούς μήνες, των πετρελαϊκών 99%, του φυσικού αερίου 90%. Στην Ελλάδα έχουμε ήδη βάλει πάνω από 3000ΜW αιολικών, τα οποία πληρώνουμε πανάκριβα μέσω του ΕΤΜΕΑΡ στους λογαριασμούς. Αυτά τα άνω των 3000MW ωστόσο δεν είναι ικανά να αντικαταστήσουν αξιόπιστα ούτε καν μια (1) παλιά λιγνιτική μονάδα των 300MW , απ’ αυτές που αποσύρονται σταδιακά τα επόμενα χρόνια.

 Η μείωση της λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων, λόγω της στοχευμένης αύξησης της φορολογικής επιβάρυνσής τους, δεν συνοδεύεται από αύξηση της παραγωγής ενέργειας από αιολικά, αλλά από αύξηση εισαγωγών ηλεκτρισμού απ’ τα Βαλκάνια, δηλαδή απ’ το λιγνίτη ή τα πυρηνικά των γειτόνων. Για το λόγο αυτό η αναγγελία της κυβέρνησης για απολιγνιτοποίηση συνοδεύτηκε από θεμελίωση απ’ τον πρωθυπουργό νέας μεγάλης μονάδας φυσικού αερίου 826MW, ενώ ταυτόχρονα δημοσιεύματα ανέφεραν πως η νέα Μελέτη Επάρκειας Ισχύος του ΑΔΜΗΕ προβλέπει περί τα 2500 MW νέες μονάδες φυσικού αερίου. Επίσης παραμένει πάντα σε εκκρεμότητα η λειτουργία σε πλήρες φορτίο της μονάδας φυσικού αερίου Μεγαλόπολη 5 της ΔΕΗ, που αντί για 811 MW καθαρής ισχύος δουλεύει με περιορισμό σε έως 500 MW.

Τα αιολικά απλά προστίθενται στο σύστημα ηλεκτροδότησης χωρίς να υποκαθιστούν κάτι άλλο και το τελικό αποτέλεσμα είναι ότι αφενός το σύστημα ηλεκτροδότησης γίνεται τελικά πιο ακριβό για τον καταναλωτή, αφ’ ετέρου η οικονομία χάνει σε ανταγωνιστικότητα, έναντι ιδίως των γειτονικών Τουρκίας & Βουλγαρίας.

 7.3

Η πανευρωπαϊκή και η παγκόσμια εμπειρία έχει δείξει πως τα αιολικά είναι η πλέον αναξιόπιστη μορφή ηλεκτροπαραγωγής, για τον πολύ απλό λόγο πως η καμπύλη λειτουργίας τους είναι με συνεχείς αυξομειώσεις («βελονοειδούς» μορφής) και δεν μπορεί ποτέ να προσαρμοστεί στην καμπύλη ζήτησης φορτίου απ’ το ηλεκτρικό σύστημα. Τα αιολικά παράγουν πολύ όταν φυσά πολύ και καθόλου όταν δεν φυσά, ενώ η παραγωγή έχει εντελώς  τυχαία χαρακτηριστικά. Η ταχεία αυξομείωση της παραγωγής προκαλεί σοβαρές διαταραχές στη συχνότητα λειτουργίας του δικτύου μεταφοράς (50 Hz ±0,2Hz) και οι διαχειριστές δικτύων ανά τον πλανήτη αναγκάζονται πλέον να παρεμβαίνουν σε καθημερινή βάση αυξομειώνοντας φορτία στο σύστημα, προκειμένου να διασφαλίσουν την εξισορρόπηση του δικτύου. Οι παρεμβάσεις αυξάνουν το κόστος λειτουργίας του συστήματος και η επιβάρυνση τελικά μεταφέρεται στους καταναλωτές, σχετική ανακοίνωση είχε εκδώσει ο ΑΔΜΗΕ στις 23 -7-2019 (http://www.admie.gr/perissoteres-anakoinoseis/anakoinosi/article/3746/ ): « Λόγω της αυξημένης διείσδυσης των ΑΠΕ στο Σύστημα και το Δίκτυο, ο Διαχειριστής του Συστήματος θα προβεί σε αναπροσαρμογή των απαιτήσεων των ποσοτήτων των εφεδρειών ». Μάλιστα, τη συγκεκριμένη ημέρα η «αυξημένη» διείσδυση δεν ήταν καθόλου αυξημένη, ήταν μια συνηθισμένη ημέρα, τα αιολικά έδιναν κάτω από 1000MW για μέγιστη ζήτηση φορτίου λίγο κάτω από 8000MW. Απλά η τυχαιότητα της παραγωγής αναγκάζει το διαχειριστή του συστήματος, τον ΑΔΜΗΕ, να διατηρεί αυξημένα επίπεδα εφεδρειών από μονάδες φυσικού αερίου, οι οποίες μάλιστα πρέπει να είναι «στρεφόμενες», σε συνεχή λειτουργία, εκπέμποντας CO 2 χωρίς λόγο. Συνεπώς η αναφερόμενη στη ΜΠΕ εξοικονόμηση ενός τόνου CO2 ανά παραγόμενη MWh είναι πέραν πάσης πραγματικότητας. Επιπλέον, προκειμένου να διαχυθεί το πρόβλημα της τυχαιότητας, απαιτούνται νέα δίκτυα, τα οποία επιβαρυνόμαστε οι καταναλωτές, όπως επιβαρυνόμαστε και τις εφεδρείες.

 7.4

Η λειτουργία ανεμογεννητριών απαιτεί συγκεκριμένες ταχύτητες ανέμου και κατά το δυνατόν σταθερή ταχύτητα ανέμου. Οι συγκεκριμένες ανεμογεννήτριες Vestas V150 4,2MW, που κατά τη ΜΠΕ (σελ. 107) προβλέπονται στο Άσκιο ΙΙ, κάτω από ταχύτητα 3m/sec (3 μποφόρ) δεν λειτουργούν . Σχετική είναι η ανακοίνωση του ΔΕΔΔΗΕ προς τους καταναλωτές της Κρήτης στις 23-4-2018 πως η άπνοια έχει οδηγήσει σε μηδενισμό της παραγόμενης από αιολικά ηλεκτρικής ενέργειας και αναμένονται διακοπές ηλεκτροδότησης στη βραδινή αιχμή ζήτησης , (https://www.deddie.gr/Documents2/DELTIA%20TYPOU%202018/Aνακοίνωση%20ΔΕΔΔΗΕ.pdf ). Πάνω απ’ τα 9 μποφόρ οι συγκεκριμένες ανεμογεννήτριες και πάλι διακόπτουν τη λειτουργία, για λόγους προστασίας τους. Η διακοπή μάλιστα γίνεται απότομα, επιφέροντας σοβαρή διαταραχή στη συχνότητα των 50 Hz ±0,2Hz με την οποία λειτουργεί το Διασυνδεμένο Σύστημα Μεταφοράς. Συνεπώς και με συνθήκες ισχυρών ανέμων, που θεωρητικά επιτρέπουν αύξηση της παραγωγής των αιολικών, ο Διαχειριστής του Διασυνδεμένου Συστήματος είναι υποχρεωμένος να διατηρεί αυξημένες εφεδρείες σε λειτουργούσες θερμικές μονάδες («στρεφόμενες εφεδρείες»), έτοιμες  να υποκαταστήσουν την απώλεια παραγωγής από τυχαία διακοπή λειτουργίας των αιολικών λόγω στιγμιαίας ισχυρής ριπής ανέμου. Από τα Ομηρικά  Έπη και τη θυσία της Ιφιγένειας γνωρίζουμε πως οι συνθήκες συνεχούς ή και σταθερού ανέμου δεν υφίστανται, κατά περιόδους υπάρχει πλήρης άπνοια, ενώ όταν φυσά αυτό συμβαίνει με μεταβαλλόμενες ριπές κι όχι με σταθερότητα. Γι’ αυτό άλλωστε οι θαλάσσιες μεταφορές δεν γίνονται πλέον με ιστιοφόρα και οι ανεμόμυλοι αποτελούν γραφικό παρελθόν.

7.5

Η πολύ χαμηλή αξιοπιστία των αιολικών τεκμηριώνεται επίσης σε πολυάριθμες μελέτες και δημοσιεύματα, χαρακτηριστικό είναι δημοσίευμα της Γερμανικής εφημερίδας Handelsblatt στις 27/9/2018 πως «η πάντα διαθέσιμη δυναμικότητα αιολικής ενέργειας στη Γερμανία, από [13] 29 χιλιάδες ανεμογεννήτριες, συνολικής ισχύος 56 χιλ. MW, είναι λιγότερο από το ένα τοις εκατό της εγκατεστημένης ισχύος».

 (https://www.handelsblatt.com/unternehmen/energie/energiewende-nur-wenig-windstrom-ist-jederzeit-verfuegbar/23117568.html).
7.6

 Όταν φυσά πολύ, το πρόβλημα της τυχαιότητας της παραγωγής των αιολικών σε χώρες όπως η Δανία και η Γερμανία αντιμετωπίζεται με εξαγωγή στα δίκτυα διπλανών χωρών. Η Δανία είναι η χώρα που έχει στην Ευρώπη τις πιο μεγάλης δυναμικότητας σε σχέση με τη δική της ζήτηση φορτίου καλωδιακές διασυνδέσεις με το δίκτυο των Σκανδιναβικών χωρών και την αχανή αγορά της Γερμανίας. Μάλιστα οι Σκανδιναβικές χώρες και ιδίως η Νορβηγία (120TWh!) έχουν πολύ μεγάλη παραγωγή από υδροηλεκτρικά, που είναι το πιο σύντομης αντίδρασης σύστημα στην αυξομείωση παροχής των αιολικών. Στην πραγματικότητα, η Δανία εξάγει αιολικό ρεύμα και εισάγει υδροηλεκτρικό (και πυρηνικό) απ’ το Σκανδιναβικό δίκτυο. Η Γερμανία, παρόλη την εξαιρετικά μεγάλη ζήτηση φορτίου, ξεφορτώνει παραγωγή αιολικών κυρίως σε Τσεχία, Πολωνία & Αυστρία, διαταράσσοντας τα δικά τους δίκτυα. Σπεύδει επίσης να διασυνδεθεί κι αυτή με το Σκανδιναβικό δίκτυο. Για την προστασία των δικτύων τους από το τυχαίο Γερμανικό αιολικό ρεύμα, Τσεχία και Πολωνία εγκατέστησαν στα σύνορά τους μετασχηματιστές μετατόπισης φάσης. Η ΜΠΕ για το έργο Άσκιο ΙΙ, αλλά και κάθε ΜΠΕ αιολικού έργου, δεν πρόκειται ποτέ να πει πως η Ελλάδα δεν μπορεί ποτέ να γίνει «Δανία του Νότου», επειδή η χώρα μας έχει μικρής - σε σχέση με τη Δανία- δυναμικότητας καλωδιακές διασυνδέσεις με τις Βαλκανικές χώρες, αλλά και τα δίκτυα των Βαλκανικών χωρών είναι επίσης πολύ αδύναμα, ιδίως στα Δυτικά Βαλκάνια, που δεν είναι και στην ΕΕ. Ένα μικρό τμήμα δικτύου (130χλμ), που θα συνδέσει τη Νέα Σάντα Κομοτηνής με το Λιγνιτικό Κέντρο Maritsa της Βουλγαρίας, βρίσκεται για 20 χρόνια στα αζήτητα, καθώς δεν ενδιαφέρει τους Βούλγαρους. Ηλεκτρικά η Ελλάδα είναι μια «νησίδα». Επίσης, τα υδροηλεκτρικά της Ελλάδας έχουν εντελώς περιορισμένη δυναμικότητα, ενώ δεν πρέπει να μας διαφεύγει η πολυετής απροθυμία της ΔΕΗ να ολοκληρώσει το έργο του Ιλαρίωνα (είχε απεμπλακεί με πολιτική απόφαση) και η σχεδόν εικοσαετής αδυναμία να ολοκληρωθεί το πληρωμένο έργο στη Μεσοχώρα. Την ίδια στιγμή που δεν μπαίνει σε λειτουργία το έργο στη Μεσοχώρα, μας ζητούν να πληρώσουμε πάνω από 500 εκατ. Ευρώ για νέο «αντλησιοταμιευτικό» έργο στην περιοχή Αμφιλοχίας. Προφανώς, λεφτά υπάρχουν! Θα ήταν μάλλον πιο φθηνό για τους καταναλωτές να γίνουν δίκτυα προς τις Βαλκανικές χώρες και να φέρνουμε υδροηλεκτρικό ρεύμα απ’ τα Δυτικά Βαλκάνια.

 7.7

Τα αιολικά μπήκαν σ’ όλες τις χώρες μέσω ενός συστήματος αγρίως επιδοτούμενων τιμών απ’ τους καταναλωτές (σύστημα feed-in-tariff). Για όσο διάστημα η διείσδυσή τους στα ηλεκτρικά συστήματα ήταν χαμηλή, τα προβλήματα στο δίκτυο μεταφοράς ήταν μικρά και αντιμετωπίσιμα. Μόλις η διείσδυση αυξήθηκε, αναγνωρίζοντας την αποτυχία, οι πολιτικοί στην ΕΕ τρέχουν να περάσουν νομοθετικές παρεμβάσεις, προκειμένου να συμμαζέψουν το «τέρας», που οι ίδιοι δημιούργησαν: το σύστημα feed-in-tariff καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από το σύστημα  feed-in-premium , η αθρόα εγκατάσταση αντικαταστάθηκε από διαγωνιστική διαδικασία, πλέον θα ζητείται η συμμετοχή και των αιολικών στην αγορά της επόμενης ημέρας, οπότε θα πρέπει να προβλέψουν αξιόπιστα αν θα φυσά την επόμενη ημέρα, πόσο θα φυσά, με τι ριπές θα φυσά, θέματα που ανήκουν περισσότερο στη μαντεία μέσω κρυστάλλινης σφαίρας. Επίσης, οι Διαχειριστές θα μπορούν να ζητούν τη διακοπή λειτουργίας μονάδων που διαταράσσουν το δίκτυο, δηλαδή, με άλλα λόγια, όταν φυσά πολύ οι Διαχειριστές θα μπορούν να θέσουν εκτός λειτουργίας είτε μονάδες λιγνίτη, είτε αερίου είτε και …αιολικών! Αλλά επειδή όλα αυτά τα μέτρα καταλήγουν σε επιβάρυνση του τελικού καταναλωτή, είναι απείρως προτιμότερο να εγκαταλείψουμε πλέον τα αιολικά και να στραφούμε σε πολύ πιο αξιόπιστες μορφές ΑΠΕ , όπως η γεωθερμία, η βιομάζα, η κυματική ενέργεια, ακόμα και τα ανύπαρκτα το βράδυ φωτοβολταϊκά, που όμως βοηθούν το καλοκαίρι, όταν η ζήτηση ηλεκτρισμού αυξάνεται λόγω των τουριστών.

 7.8

Στη σελ. 32 η ΜΠΕ εντελώς ανακριβώς αναφέρει ανάμεσα στα οφέλη του έργου τα έσοδα για τους Δήμους υπαγωγής του έργου  ( 1,7% των ακαθάριστων εσόδων από την πώληση της παραγόμενης ενέργειας αποδίδεται στους οικείους δήμους διοικητικής υπαγωγής του έργου και 1% επιστρέφεται μέσω των λογαριασμών χρέωσης ηλεκτρικού ρεύματος στους οικιακούς καταναλωτές του οικείου τοπικού διαμερίσματος). Η πραγματικότητα είναι πως αυτά τα χρήματα πληρώνονται απ’ τους καταναλωτές και το όφελος θα ήταν πολύ μεγαλύτερο αν δεν υπήρχαν τα αιολικά! Επειδή αυτά δεν υποκαθιστούν άλλες πηγές ενέργειας, η προσθήκη αιολικών στο σύστημα κάνει το ρεύμα πιο ακριβό για όλους και οι καταναλωτές τελικά επιβαρυνόμαστε. Η πληρωμή προς τους Δήμους είναι απλά μια μορφή αναδιανομής πόρων, απ’ το σύνολο των καταναλωτών προς τους Δήμους που δέχονται την καταστροφή του τόπου τους, το τσιμεντάρισμα των βουνοκορφών και την αλλαγή χρήσης γης σε μεγάλες εκτάσεις. Αλλά, σ’ αυτή την αναδιανομή πόρων, το μεγαλύτερο μέρος το εισπράττουν οι χώρες που μας πωλούν τις ανεμογεννήτριες, ενώ η χώρα μας καταλήγει να ηλεκτροδοτείται από φυσικό αέριο και εισαγωγές ρεύματος.

7.9

Στην Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) του 2014, (ΑΔΑ: 605ΛΟΡ1Γ-Ρ9Φ) για το έργο Άσκιο ΙΙ, στη σκέψη 87 η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Ηπείρου – Δυτικής Μακεδονίας θεωρεί πως «πρόκειται για έργο που παράγει ηλεκτρική ενέργεια με χρήση ανανεώσιμων πηγών, με αποτέλεσμα τη συμβολή του στην αειφόρο ανάπτυξη, στην μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, στην ενίσχυση του ενεργειακού ισοζυγίου της χώρας και στην Εθνική οικονομία». Τα όσα αναφέρονται πιο πάνω δείχνουν πως οι ισχυρισμοί αυτοί της Υπηρεσίας δεν ευσταθούν, η σχετική σκέψη είναι εντελώς ατεκμηρίωτη. Προκειμένου να ισχύει θα πρέπει καταρχήν να υπάρξει η ανάλογη προσαρμογή της ΜΠΕ.

8. Η ασφάλεια της εναέριας κυκλοφορίας στην περιοχή

 Η ΜΠΕ δεν αναφέρει κάτι για την ασφάλεια της εναέριας κυκλοφορίας στην περιοχή, παρόλο που οι ανεμογεννήτριες θα προεξέχουν 170 μέτρα πάνω απ’ τις βουνοκορφές. Σε ακριβώς διπλανή θέση έχουν ανεγερθεί πρόσφατα οι ανεμογεννήτριες των έργων Ανατολικό Άσκιο-Μαΐστρος και Δυτικό Άσκιο, οι οποίες είναι ορατές από απόσταση αρκετών χιλιομέτρων, τόσο  από την Εγνατία οδό στην περιοχή τ. Δήμου Ελλησπόντου όσο και απ’ το λόφο του Αγίου Χαραλάμπου Κοζάνης και το Βατερό. Παρόλο που είναι ορατές τουλάχιστον 18 ανεμογεννήτριες, μόνο σε δυο τις νυχτερινές ώρες αναβοσβήνει προειδοποιητικός φάρος (ερυθρού χρώματος, ενώ στα αιολικά της Ζωοδόχου Πηγής στο Βέρμιο αναβοσβήνουν φάροι λευκού χρώματος) . Μάλιστα, δεν πρόκειται καν για τις ανεμογεννήτριες των μεγαλύτερων υψομέτρων. Η ΜΠΕ για το έργο Άσκιο ΙΙ θα πρέπει να αναφέρει συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την ασφάλεια της εναέριας κυκλοφορίας στην περιοχή. Και βεβαίως η διοίκηση θα πρέπει να λάβει άμεσα μέτρα για αποκατάσταση της ασφάλειας απ’ τις ανεμογεννήτριες των έργων Ανατολικό Άσκιο -Μαΐστρος και Δυτικό Άσκιο.

 9. Συμπεράσματα- Προτάσεις 

Με βάση όλα όσα έχουν αναφερθεί πιο πάνω, η ΜΠΕ για το αιολικό έργο Άσκιο ΙΙ θα πρέπει καταρχήν να αναπεμφθεί για συμπληρώσεις των πολύ σοβαρών πλημμελειών της.

Η υπηρεσία που θα συντάξει την Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων οφείλει πλέον να λάβει υπόψη όλα τα προηγούμενα και να τεκμηριώσει τις επιλογές της. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη πως η Ελλάδα είναι χώρα ευλογημένη από πολύ καλή ηλιοφάνεια, πως έχει 15,5 χιλιάδες χιλιόμετρα ακτογραμμών, πως ΑΠΕ δεν είναι μόνο τα αιολικά, αλλά υπάρχουν κι άλλες μορφές τους, πιο αποδοτικές όπως η βιομάζα και τα υδροηλεκτρικά, πιο φθηνές όπως τα φωτοβολταϊκά, μη ακόμα αναπτυγμένες όπως η γεωθερμία και η κυματική ενέργεια, προτείνω το Περιφερειακό Συμβούλιο ν’ αποφανθεί αρνητικά για τις ΜΠΕ όλων των αιολικών έργων που προωθήθηκαν ή θα προωθηθούν μελλοντικά στη Δυτική Μακεδονία. Να επιλέξουμε ως Περιφέρεια τη «μηδενική λύση» των ΜΠΕ, την επιλογή από δω και πέρα να μην κατασκευαστεί ούτε ένα αιολικό έργο. Στην Ελλάδα έχουμε ήδη πάνω από 3.000MW αιολικά, για μια ζήτηση φορτίου που σπανίως υπερβαίνει τα 8.000MW.

Δεν χρειάζεται να βάλουμε κι άλλα! Δεν χρειάζεται να βάλουμε στα βουνά μας αυτόπου ήδη είναι στ’ αζήτητα στη Γερμανία, αυτό που έχει ακριβύνει υπέρμετρα το ρεύμα για τους καταναλωτές σε Γερμανία & Δανία. Το να είναι το ρεύμα φθηνό μας αφορά όλους και ΑΠΕ δεν είναι μόνο τα αιολικά.

Ας παραδώσουμε τις βουνοκορφές ελεύθερες από «τσιμεντάρισμα» στις επόμενες γενιές, αυτό σημαίνει αειφορία.

Κοζάνη, 6 Ιανουαρίου 2020

ΕΝΤΥΠΟ ΑΠΟΨΕΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΟΥ ΚΟΙΝΟΥ

ΕΠΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΕΡΓΟΥ Η΄ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ  

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ Α ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ  

ΠΡΟΣ:  Αποκεντρωμένη Διοίκηση Ηπείρου – Δυτικής Μακεδονίας

 Αρ. Πρωτοκόλλου (εισερχομένου): 1531/7-1-2020