Είναι μόνο οικονομικό το πρόβλημα των δήμων;

Του Λ. Μαγιάκη δημοτικού σύμβουλου Αμαρουσίου, Προέδρου Εποπτικού Συμβουλίου ΠΕΔΑ

Έχει επανειλημμένα γραφεί πως οι πολιτικές λιτότητας των τελευταίων ετών έπληξαν καίρια τα οικονομικά των ΟΤΑ. Οι μειώσεις στις κρατικές επιχορηγήσεις για λειτουργικά έξοδα (ΚΑΠ) ξεπέρασαν το 60%, ενώ  οι περικοπές από το πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων (ΣΑΤΑ) ξεπέρασαν το 80%.

Ταυτόχρονα ακόμα και αυτά τα μειωμένα ποσά εισρέουν στους Δήμους με σημαντική καθυστέρηση.

 Οι επιπτώσεις στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών αλλά και η πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση των δημοτών είναι ιδιαίτερα αισθητές, ιδιαίτερα σε υπερχρεωμένους Δήμους όπως ο Δήμος Αμαρουσίου.

Τελευταία διεκδικείται από πολλές πλευρές, μεταξύ των οποίων και η σημερινή ηγεσία της ΚΕΔΕ, η μεταβίβαση εξουσιών και αρμοδιοτήτων από την κεντρική Κυβέρνηση στο επίπεδο της Αυτοδιοίκησης.

Είναι θέση που και εμείς σαν παράταξη είχαμε διατυπώσει εδώ και πάρα πολλά χρόνια και αποτελείβασική προγραμματική δέσμευση του σημερινού κυβερνώντος κόμματος.

Θέταμε μάλιστα σαν στόχο να αυξηθεί η συμβολή των ΟΤΑ στη διαμόρφωση του ΑΕΠ της χώρας από 3% που είναι σήμερα στο 11% περίπου που ισχύει για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά μέσο όρο.

Αρκεί όμως μια βελτίωση των οικονομικών των ΟΤΑ, όσο και αν αυτό αποτελεί προϋπόθεση επιβίωσης για ορισμένους Δήμους, για την επίτευξη ενός τόσο φιλόδοξου στόχου;

Οι μεγάλες αλλαγές δεν είναι απλά ένα τεχνοκρατικό πρόβλημα. Απαιτούν λαϊκή στήριξη και κινητοποίηση των τοπικών κοινωνιών.

Το σημερινό δημαρχοκεντρικό μοντέλο διοίκησης των ΟΤΑ με την πληθώρα αντιδημοκρατικών ρυθμίσεων όσον αφορά την εκπροσώπηση των παρατάξεων, αλλά και της κοινωνίας στα θεσμικά όργανα των Δήμων αναπαράγει την παθητικότητα και την αδιαφορία των πολιτών.

Είναι κοινή διαπίστωση πως ελάχιστο είναι το ενδιαφέρον των πολιτών για όσα συμβαίνουν στα δημοτικά συμβούλια (τοπικά κοινοβούλια) καθώς και η κινητοποίηση τους μόνο και εφόσον το πρόβλημα «χτυπήσει την πόρτα τους».

Η αλλαγή του Καλλικράτη στην κατεύθυνση της εκλογής των Δημοτικών Αρχών και των θεσμικών οργάνων των Δήμων με απλή αναλογική και η κατοχύρωση της ουσιαστικής-δεσμευτικής συμμετοχής των πολιτών αποτελούν  αναγκαίες προϋποθέσεις για μια τέτοια αλλαγή πορείας.

Είναι αναγκαίες για να καταπολεμηθεί η αλαζονεία και ο αυταρχισμός ορισμένων Δημοτικών Αρχών, να εξαλειφθεί η διαφθορά, η συναλλαγή και οι πελατειακές σχέσεις, να αντικατασταθούν οι δημόσιες σχέσεις με την ουσιαστική άσκηση πολιτικής σε τοπικό επίπεδο.

Να ανυψωθεί το κύρος του θεσμού της Τ.Α ώστε να σταματήσει να αναπαράγεται η έλλειψη εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι του, που σήμερα κυριαρχεί.

Αλλαγές τέτοιου δομικού χαρακτήρα δεν γίνονται επίσης με αποδεκατισμένες υπηρεσίες από επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό.  Αντιμετωπίζονται με μόνιμο προσωπικό υψηλής εξειδίκευσης και φυσικά όχι με συμβασιούχους που υφίστανται τη χειρότερη μορφή εκμετάλλευσης στις σημερινές συνθήκες ανεργίας.

Απαιτούν ισχυρή, επαγγελματική, παραγωγική  ανασυγκρότηση των «μάχιμων» διευθύνσεων(Τεχνική, Πολεοδομία, Καθαριότητα, Περιβάλλον, Αλληλεγγύη και Πρόνοια) και όχι εκχώρηση τους στον ιδιωτικό τομέα.

Αποτελεί αυτοακύρωση του συνταγματικά κατοχυρωμένου ρόλου τους και αναδεικνύει ηττοπαθή συμπεριφορά όταν οι ίδιοι οι ΟΤΑ,μπροστά στις δυσκολίες που ορθώνουν οι νεοφιλελεύθερες μνημονιακές πολιτικές διάλυσης του δημόσιου τομέα, απεμπολούν την υποχρέωση τους να διαχειρίζονται τις δημόσιου και κοινωνικού χαρακτήρα υπηρεσίες τους.

Όταν τις  παραχωρούν  στο ιδιωτικό κεφάλαιο και μάλιστα με όρους οικονομικής επικυριαρχίας των «επενδυτών».

Γιατί είναι άλλο πράγμα η ιδωτικοποίηση και άλλο η συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα για την ενίσχυση της «παραγωγικής» επιχειρηματικότητας και της κοινωνικής οικονομίας σε τοπικό επίπεδο.

Με αυτές τι σκέψεις και άλλες που δεν μου επιτρέπει ο χώρος  να αναπτύξω ελπίζω η γενική συνέλευση της ΠΕΔΑ να πάρει τις αναγκαίες αποφάσεις και να διεκδικήσει αγωνιστικά μαζί με τους πολίτες και τους εργαζόμενους παράλληλα με τα οικονομικά και  ένα νέο ρόλο των ΟΤΑ.

Blackstar, ένας αινιγματικός Bowie

Μέσα σε κλίμα που ταιριάζει με την αφηγηματική σκοτεινιά του Scott Walker, με ψυχεδελικά, progressive, και acid jazz στοιχεία, ένας καινούργιος Bowie ή εξέλιξη του Bowie της δεκαετίας του -70 και -80 των Space Oddity, Ashes to Ashes και Heroes;
Oσο για το βίντεο θα μπορούσε να το είχε κάνει και ο David Lynch.

ΠΡΩΤΟΦΑΝΗΣ ΑΔΙΚΙΑ Η ΠΕΡΙΚΟΠΗ ΤΗΣ ΥΠΕΡΒΑΛΛΟΥΣΑΣ ΜΕΙΩΣΗΣ

Με την εφαρμογή του του 4024/11 οι υπάλληλοι κατατάχθηκαν σε νέες βαθμολογικές βαθμίδες με αντίστοιχη μείωση μισθών. Προβλέφθηκε να καταβάλλεται υπερβάλλουσα διαφορά σε όσους είχαν μείωση αποδοχών άνω του 25% μετά την εφαρμογή του νόμου (αρ.29).

Συγκεκριμένα:

“ 1. Οι υπάλληλοι που εντάσσονται στους νέους βαθμούς, σύμφωνα με τις διατάξεις τουπροηγούμενου άρθρου, λαμβάνουν το βασικό μισθό του βαθμού αυτού,.....» . 2. Σε περίπτωση που από τις νέες ρυθμίσεις προκύπτει μείωση στις μηνιαίες αποδοχές, η προκαλούμενη διαφορά κατανέμεται ως εξής:

α) άμεση μείωση 25% επί των αποδοχών που ελάμβαναν οι δικαιούχοι κατά τον τελευταίο μήνα πριν την έναρξη ισχύος των διατάξεων του ν 4024/2011

β) η υπερβάλλουσα μείωση κατανέμεται ισόποσα σε χρονικό διάστημα δύο ετών. (παρ.2 της υπο παρ. Γ1 του άρθρου πρώτου του ν.4093/2012 :Αναστέλλεται μέχρι 31.12.2016, η περίπτωσης β). ”

 Ο προγενέστερος 3845/10 προέβλεπε κατάργηση προσωπικών διαφορών σε μεταταχθέντες και μεταφερόμενους υπαλλήλους σε άλλο φορέα του δημοσίου (αρ. 3 παρα 22).

Συγκεκριμένα:

“ Όσοι από 1.1.2010 έχουν μεταταχθεί ή μεταφερθεί, καθώς και όσοι μετατάσσονται ή μεταφέρονται εφεξής, με οποιαδήποτε σχέση εργασίας από οποιονδήποτε φορέα του δημόσιου τομέα, σε άλλο φορέα του δημόσιου τομέα, δικαιούνται μόνον το σύνολο των αποδοχών της θέσης στην οποία μετατάσσονται ή μεταφέρονται, χωρίς να διατηρούν ως προσωπική διαφορά τυχόν επιπλέον αποδοχές που ελάμβαναν στο φορέα από τον οποίο μετατάχθηκαν ή μεταφέρθηκαν. Κάθε γενική ή ειδική διάταξη που ρυθμίζει διαφορετικά το θέμα αυτό καταργείται. Αποδοχές που έχουν καταβληθεί ως προσωπική διαφορά μέχρι την έναρξη ισχύος της παραγράφου αυτής δεν αναζητούνται ”

 Τέθηκε το θέμα της ένταξης ή μη της υπερβάλλουσας μείωσης  στην έννοια της προσωπικής διαφοράς και ως εκ τούτου αν διατηρείται ή περικόπτεται στις περιπτώσεις του αρ. 22 του 3845/10. Προκλήθηκαν έγγραφα (εγκύκλιοι) των αρμοδίων Υπουργείων με αντιφατική  ερμηνεία και συγκεκριμένα το 36871/26-09-2014 ΥΠΕΣΔΑ όπου ρητά τονίζει οτι πρέπει να καταβάλλεται η ''υπερβάλλουσα μείωση'', γιατί δεν έχει να κάνει με την κατοχή θέσης, αλλά προκύπτει εξαιτίας της μείωσης των αποδοχών, και το 2/3057/ΔΕΠ/23-3-15  του ΥΠΟΙΚ (επι υπουργείας του κ. Μάρδα), όπου συγχέεται η ''υπερβάλλουσα μείωση'' με την έννοια της ''προσωπικής διαφοράς'' και ζητείται η περικοπή της.

 Αντίστοιχα το Ι τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου με την αριθ.211/2013 πράξη του, όπου έκρινε ότι η υπερβάλλουσα μείωση δεν εμπίπτει στην έννοια της προσωπικής διαφοράς από τυχόν επιπλέον αποδοχές που ελάμβανε ο υπάλληλος από το φορέα από τον οποίο μετατάχθηκε, και είναι νόμιμη η καταβολή της και μετά την μετάταξη του υπαλλήλου. Αντίθετα άλλο τμήμα του  Ελ.Συν. Κλιμ.Τμ1 Πράξη 135/2015, έκρινε οτι δεν είναι νόμιμη η καταβολή της.

 Εν τω μεταξύ οι επίτροποι έχουν εγκρίνει εντάλματα μισθοδοσιών που περιέχουν την καταβολή της υπερβάλλουσας μείωσης ακόμη και μετά το έγγραφο 2/3057/ΔΕΠ/23-3-15 του ΥΠΟΙΚ που καταλήγει σε αντίθετο συμπέρασμα.

 Παρόλα αυτά πολλές οικονομικές υπηρεσίες των ΟΤΑ περικόπτουν, απο αρχές καλοκαιριού 2015, την υπερβάλλουσα μείωση  σε όσους μπήκαν στο πρόγραμμα της ''ενδοδημοτικής κινητικότητας'' (Ν4223/13), ή μεταφέρθηκαν υποχρεωτικά ή μετατάχθηκαν απο Δήμο σε Δήμο.

 Αυτή την στιγμή επικρατεί μια χαώδης κατάσταση πανελλαδικά όσον αφορά αυτή την περικοπή.

 Συγκεκριμένα άλλοι Δήμοι έχουν κόψει την υπερβάλλουσα μείωση και ζητούν και αναδρομικά, άλλοι απλώς την έχουν κόψει χωρίς να ζητούν αναδρομικά και άλλοι δεν την έκοψαν καθόλου.

 Η μη καταβολή της υπερβάλλουσας μείωσης μόνο σε ορισμένους υπαλλήλους προκαλεί τα εξής αποτελέσματα:

● Σημαντική διαφορά αποδοχών σε υπαλλήλους του ίδιου φορέα με ίδια θέση, προσόντα αντικείμενο και χρόνια υπηρεσίας. Η διαφορά στις αποδοχές μπορεί να φτάνει και στα 300€.

● Όσοι συνταξιοδοτηθούν όσο θα υπάρχει η υπερβάλλουσα μείωση, αυτή θα ληφθεί υπόψη και στον υπολογισμό σύνταξης (απόφαση Ελεγκτικού Συνεδρίου 37/2012).

● “Ανήθικη” μείωση μισθού σε όσους μεταφέρθηκαν εθελοντικά ή υποχρεωτικά χωρίς να την γνωρίζουν εκ των προτέρων (δηλ. πολλοί υπάλληλοι έκαναν μετατάξεις ή μπήκαν στο πρόγραμμα της ενδοδημοτικής κινητικότητας απο το 2011 και μετά, έπαιρναν κανονικά το μισθό τους (με την υπερβάλλουσα μείωση) και ξαφνικά απο αρχές καλοκαιριού του 2015 τους περικόπηκε)

● Αποτελεί εισόδημα για το οποίο φορολογήθηκαν και κατέβαλλαν ασφαλιστικές εισφορές που είναι εξαιρετικά δύσκολο να τους επιστραφούν.

● Αφορά σχετικά νέους υπαλλήλους των ΟΤΑ με προϋπηρεσία μέχρι 10 -12 χρόνων, κυρίως ΠΕ, Μηχανικούς , Οικονομικών, κλπ, των οποίων οι αποδοχές συρρικνώθηκαν στα 800 περίπου € μετά την περικοπή. (Υπάλληλος δηλ. ΠΕ με 12 χρόνια υπηρεσίας παίρνει πολύ μικρότερο μισθό απο αντίστοιχο υπάλληλο ΥΕ).

● Η αδικία μπορεί να συνεχιστεί για χρόνια αν με το νέο μισθολόγιο παραμείνει η υπερβάλλουσα μείωση στο μισθό, όπως ακούγεται.

● Πολλοί υπάλληλοι αγανακτισμένοι και μη βρίσκοντας άλλο τρόπο να προστατευθούν σκέφτονται να προσφύγουν δικαστικά, με οτι αυτό σημαίνει σε έξοδα, χρόνο, και αναμονή ετών για έκδοση της όποιας απόφασης.

 Επειδή θεωρούμε οτι η αδικία είναι προφανής, ότι πρόκειται στην ουσία για αυθαίρετη περικοπή μισθού, οτι δημιουργεί πρωτοφανείς διακρίσεις μεταξύ των υπαλλήλων, λειτουργεί απογοητευτικά, δημιουργεί αίσθημα παραίτησης, έχει επιπτώσεις στην λειτουργία των υπηρεσιών, απαξιώνει στην συνείδηση των εργαζομένων τις λειτουργίες του κράτους και των θεσμών του, θεωρούμε οτι άμεσα πρέπει να αποκατασταθεί αυτή η πρωτοφανείς αδικία που αναίτια στρέφεται κατά μιας μερίδας νέων κυρίως υπαλλήλων του Δημοσίου.

Halasan Bazar & Tara King th. "Rot Inside"

Τον περασμένο χειμώνα δύο σχήματα, οι Δανέζοι Halasan Bazar και οι Γάλλοι Tara King th συναντήθηκαν σε ενα ορεινό Γαλλικό χωριό και μετά απο μια βδομάδα ηχογραφήσεων προέκυψε ο δίσκος '' 8 '', ένα πάντρεμα ψυχεδελικής φολκ και κινηματογραφικής ποπ μουσικής, είδη στα οποία αντίστοιχα εκφράζονται τα δυο σχήματα.
Ο δίσκος τελευταία κυκλοφόρησε και και σε 12'ιντσο βινύλιο.
Δείγμα της δουλειάς αυτής το παρακάτω ''Rod inside''

Μέρος του προβλήματος

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΟΕ -ΟΤΑ: ΜΗΠΩΣ ΓΙΝΟΜΑΣΤΕ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ;

Τα όσα έγιναν στο πρόσφατο συνέδριο της ΠΟΕ ΟΤΑ είναι λίγο πολύ γνωστά, κυρίως λόγω της δημοσιότητας που πήραν τα επεισόδια των δύο πρώτων ημερών από τα ΜΜΕ. Οι τοποθετήσεις συνέδρων, την τρίτη μέρα, που εξελίχτηκαν πιο ομαλά δεν έσωσαν για μια ακόμη φορά την τιμή του συνεδρίου. Πράγματι, δεν είναι η πρώτη φορά που σε συνέδριο της ΠΟΕ ΟΤΑ συμβαίνουν πράγματα τελείως διαφορετικά από αυτά που θα έπρεπε να επιδιώκει και να εξυπηρετεί ένα συνέδριο εργαζομένων.

Από τα συνέδρια, εκδρομικές εξορμήσεις της δεκαετίας του -90 και της πρώτης δεκαετίας του 2000, όπου η πλειοψηφία των εκλεγμένων τις μέρες των συνεδρίων περιδιάβαιναν τα βουνά και τις παραλίες σε όμορφες περιοχές της χώρας μας και προσέρχονταν στις αίθουσες μόνο την τελευταία μέρα για να ασκήσουν το «ιερό» δικαίωμα της ψηφοφορίας, περάσαμε στα συνέδρια τεχνητών εντάσεων, χουλιγκανικού τύπου αντιπαραθέσεων, αποθέωσης των σκοπιμοτήτων, αυστηρής περιχαράκωσης των παρατάξεων και γραφειοκρατικής προσήλωσης σε δευτερεύοντα ζητήματα.

Η κύρια ευθύνη γι αυτή την εξέλιξη αναλογεί στις δυνάμεις που ηγούνται του συνδ. κινήματος στον χώρο και κυρίως στην παράταξη της Συνδ. Ανατροπής (πρώην ΠΑΣΚΕ). Οι αιτίες όμως είναι βαθύτερες και έχουν να κάνουν με τον τρόπο λειτουργίας την οργανωτική δομή τους σκοπούς και την στόχευση, των συνδ. παρατάξεων, αλλά και με την ίδια την πραγματικότητα στο χώρο των Δήμων, ειδικά στα χρόνια της κρίσης.

Κοιτάζοντας το παρελθόν βλέπουμε ότι υπήρξαν αγώνες σημαντικοί με μαζική συμμετοχή και συγκρούσεις που εμπόδισαν την εφαρμογή αντεργατικών πολιτικών και ικανοποίησαν σημαντικές διεκδικήσεις των εργαζομένων. Κατά κανόνα όμως οι απεργίες κατέληγαν με την ικανοποίηση επιμέρους αιτημάτων όπως επιδόματα, αναδρομικά κλπ. Ήταν οι εποχές των «παχιών αγελάδων» όπου το κράτος είχε την δυνατότητα να δώσει το κάτι τις, οι Δήμαρχοι κάνανε τα στραβά μάτια πληρώνοντας και καμιά απεργία, έτσι και η κοινωνική ειρήνη εξασφαλιζόταν και τα συνδικάτα κατάφερναν να αναπαράγουν την ύπαρξή τους. Στα χρόνια της κρίσης ανατράπηκε αυτό το «δούναι και λαβείν» με αποτέλεσμα ο κλάδος να ξεμείνει έστω και από επιμέρους νίκες που θα εξασφάλιζαν την αναπαραγωγή αυτού του μοντέλου συνδ. διαχείρισης . Οι πολύμορφες και δυναμικές, μερικές φορές, κινητοποιήσεις τα πρώτα χρόνια των μνημονίων έδωσαν την θέση τους στην απογοήτευση και αποχή των εργαζομένων με αποτέλεσμα τα ποσοστά συμμετοχής στις απεργίες να πέσουν σε μονοψήφια νούμερα τα δύο τελευταία χρόνια. Η ανάγκη όμως για συνέχιση της ύπαρξης και αναπαραγωγής ενός συγκεκριμένου συνδικαλιστικού μοντέλου, μιας και η νοοτροπίες δεν άλλαξαν, έβγαλε στην επιφάνεια, με ακόμη πιο έντονο τρόπο, τις γνωστές από παλιά πρακτικές και συμπεριφορές (είναι αυτό που λέμε κάποιες φορές ότι η κρίση μας ξεγύμνωσε). Προσπάθεια για έλεγχο των εργαζομένων με όποιο τρόπο θεμιτό ή αθέμιτο, διαχωρισμός – διάσπαση στη βάση ειδικοτήτων και χώρων δουλειάς, καλλιέργεια πελατειακής νοοτροπίας με προσωπικά βολέματα και μικροεξυπηρετήσεις, συνδιαλλαγή με Δημάρχους για να βοηθούν στην ικανοποίηση των παραπάνω, εντέλει αδυναμία ανάδειξης των πραγματικών προβλημάτων και χάσιμο της ουσιαστικής επαφής με τους εργαζόμενους.

Η πραγματικότητα της Τ.Α. χαρακτηρίζεται από την έλλειψη πόρων λόγο των τεράστιων περικοπών, από το πλήθος των εκτάκτων που δουλεύει κυρίως στην καθαριότητα και στις κοινωνικές υπηρεσίες, από την δραματική αύξηση του μέσου όρου ηλικίας μονίμων-αορίστου που έχει ξεπεράσει τα 45 λόγω απαγόρευσης προσλήψεων, από την έλλειψη σχεδιασμού και διαχείρισης των αυξημένων αναγκών και εξαιτίας της κρίσης. Σε αυτά πρέπει να προστεθούν η παράλογη γραφειοκρατία – τροχοπέδη στην διεκπεραίωση της δουλειάς, οι δικαστικές διώξεις με πλήθος καταδίκες συναδέλφων, κυρίως από τις τεχνικές και διοικητικές υπηρεσίες που καθιέρωσαν ένα διευρυμένο κλίμα ανασφάλειας και άρνησης ανάληψης ευθυνών, οι έλεγχοι σκοπιμότητας με κύρια θύματα πάλι υπαλλήλους, οι άσχημες συνθήκες δουλειάς χωρίς κανόνες υγιεινής και ασφάλειας στην καθαριότητα και στα συνεργεία, τα ωράρια στους παιδικούς κλπ. Να τονισθεί ότι στους Δήμους υπάρχει πανσπερμία ειδικοτήτων, κλάδων, αντικειμένων, που εκ πρώτης όψεως δεν έχουν καμιά σχέση μεταξύ τους, γεγονός που κάνει ακόμη πιο δύσκολη την ομογενοποίηση του χώρου. Και ακριβώς όλα τα προηγούμενα, μαζί με την γενικότερα αυξημένη κοινωνική ανασφάλεια, δημιούργησαν στους εργασιακούς χώρους κλίμα ανταγωνισμού, φόβου αλλά πολλές φορές και υποταγής.

Απέναντι σε όλα αυτά το υπάρχον συνδ. κίνημα φαίνεται ότι όχι απλά δεν μπορεί να βοηθήσει αλλά πολλές φορές χρησιμοποιεί ακριβώς τα αποτελέσματα της κρίσης για την αναπαραγωγή του.

Και εδώ νομίζω πως μπαίνει το ερώτημα, για την πλειοψηφία των εργαζόμενων που νιώθουν ότι δεν χρωστούν τίποτα σε κανένα, αλλά και για όσες συνδ. δυνάμεις έχουν διαφορετική αντίληψη και λογική. Θα συνεχίσουν να συμμετέχουν σε αδιέξοδες συνδ. διαδικασίες, με το κίνδυνο να γίνουν μέρος του προβλήματος ή θα διαχωρίσουν την θέση τους; Θα συνεχίσουν την αντιπαράθεση με το υφιστάμενο πελατειακό σύστημα μέσα στο δικό του γήπεδο (με υπαρκτό τον κίνδυνο της προσαρμογής ή της ήττας) ή θα ανοίξουν το πεδίο της διεκδίκησης και αντιπαράθεσης με βάση τις νέες ανάγκες και προβλήματα;

Τι απομένει άραγε από την ουσία του συνδικαλισμού, όταν έχουν καθιερωθεί οι ελαστικές σχέσεις εργασίας και οι έκτακτοι στις ανταποδοτικού χαρακτήρα υπηρεσίες; Όταν, δίχως συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας, οι εργαζόμενοι στην καθαριότητα υπερφορτώνουν (πολλές φορές) όπως –όπως τα απορριμματοφόρα, για να προλάβουν να αδειάσουν σε χωματερές τοξικές βόμβες και η ανακύκλωση παραμένει άπιαστο όνειρο; Όταν η παράλογη γραφειοκρατία και πολυνομία έχει στραγγαλίσει τις λειτουργίες των υπηρεσιών; Όταν συνάδελφοι σέρνονται απροστάτευτοι στα δικαστήρια και καταδικάζονται γιατί, στις περισσότερες περιπτώσεις, κάνανε σωστά την δουλειά τους; Όταν με τους ελέγχους σκοπιμότητας ποινικοποιείται η ίδια η εργασία; Όταν οι εργαζόμενοι στους παιδικούς σταθμούς δουλεύουν σε κατάσταση πανικού, λόγο υπεράριθμων παιδιών και αυξημένων ωραρίων; Όταν οι κοινωνικές υπηρεσίες προσφέρουν ελεημοσύνη, στους μη έχοντες συμπολίτες μας, με εργαζόμενους εθελοντές; Όταν η ίση και νόμιμη μεταχείριση έχει πάει περίπατο με μετακινήσεις σε καλύτερες θέσεις των «δικών μας παιδιών» και ορισμούς προϊσταμένων κατά το δοκούν;

Βέβαια όλα τα προηγούμενα δεν έγιναν τυχαία. Ήταν συνειδητές πολιτικές επιλογές κυβερνήσεων με στόχο το χτύπημα του όποιου κοινωνικού χαρακτήρα είχε απομείνει στις Δημοτικές Υπηρεσίες και την αλλαγή του τρόπου λειτουργίας τους σύμφωνα με τους κανόνες της ελεύθερης αγοράς. Είχαν επίσης στόχο να διασπάσουν και να υποτάξουν τους εργαζόμενους και ακόμη, να περιθωριοποιήσουν την επιρροή του υπάρχοντος συνδικαλισμού, μιας και κατέληξε άχρηστος εταίρος στις νέες επιλογές κράτους - κεφαλαίου την περίοδο των μνημονίων.

Μπροστά σε όλα αυτά, τι νόημα έχει η διεξαγωγή ακριβών συνεδρίων σε πολυτελή ξενοδοχεία που σκόπιμα καλλιεργούν τεχνητές εντάσεις για να συσπειρώσουν συνδικαλιστικούς στρατούς, αλλά στην ουσία αυξάνουν τα αισθήματα της απογοήτευσης, απαξιώνουν τις συλλογικές διαδικασίες, συνεισφέρουν στην συκοφάντηση των εργαζομένων; Τι νόημα έχει να γίνονται συνέδρια που εδραιώνουν στα μάτια της κοινωνίας μια γενική εικόνα μπάχαλου και αδιεξόδου;

Τελικά μήπως έφτασε η ώρα οι ίδιοι οι εργαζόμενοι να απαιτήσουν τον έλεγχο αυτών των διαδικασιών; Γιατί δεν είναι μόνο τα χρήματα που ξοδεύονται άσκοπα, αλλά και η ουσία, η συζήτηση που δεν γίνεται για όσα μας απασχολούν. Για παράδειγμα, αντί συνεδρίου, ανά τριετία, μπορούν να θεσμοθετηθούν αποκεντρωμένες διαδικασίες, για συζήτηση και λήψη αποφάσεων για τα κεντρικά και επιμέρους προβλήματα, σε τακτικά χρονικά διαστήματα. Οι γεν. συνελεύσεις των σωματείων μπορούν να εισηγούνται και να προτείνουν δράσεις.

Τα προβλήματα είναι πολλά και σύνθετα. Από τον αναχρονιστικό τρόπο λειτουργίας των υπηρεσιών την έλλειψη σχεδιασμού και στόχων, την γραφειοκρατία, την διεκπεραιωτική φύση των εργασιών και την κατάπνιξη πρωτοβουλιών, την γήρανση του προσωπικού κ.α. Μέχρι την οικονομική και κοινωνική ανασφάλεια του προσωπικού, τον ανταγωνισμό, την άνιση μεταχείριση, το έλλειμμα δικαιοσύνης, την υποτίμηση της εργασίας και του εργαζόμενου. Όλα αυτά δημιουργούν ένα δημόσιο αφιλόξενο – εχθρικό – σπάταλο, μακριά από τις ανάγκες πολίτη και εργαζόμενου, εδραιώνουν στην κοινωνία αντιλήψεις περί τεμπέληδων, δημιουργούν άβουλους εργαζόμενους.

Στις άμεσες προτεραιότητες των διεκδικήσεων των εργαζομένων πρέπει να είναι η αποκατάσταση της δημοκρατίας της δικαιοσύνης της αξιοπρέπειας και της ισονομίας, αξίες που υποτιμήθηκαν βάναυσα τα προηγούμενα χρόνια. Από κει και πέρα πρέπει η προσοχή να στραφεί και στις ανάγκες τις κοινωνίας. Πρέπει να γίνει συνείδηση ότι δεν μπορεί να υπάρξει επιβίωση μιας νησίδας ενός κλάδου, όταν τριγύρω η ανεργία και η φτώχεια έχουν πάρει τόσο μεγάλες διαστάσεις. Ζητήματα από την διαχείριση των απορριμμάτων την ανακύκλωση και την εξοικονόμηση ενέργειας, μέχρι την λειτουργία των παιδικών σταθμών και των κοινωνικών υπηρεσιών, αλλά και ζητήματα χωροταξίας και ελεύθερων χώρων, οργάνωσης των υπηρεσιών, ελαστικών μορφών απασχόλησης κλπ, πρέπει να αποτελέσουν πεδία κριτικής και παρέμβασης. Έτσι μπορεί να δοθεί και μια ουσιαστική διάσταση στην διεκδίκηση οικονομικών αιτημάτων, όχι σαν μια συντεχνιακή απαίτηση ξεκομμένη από το σύνολο της κοινωνίας, αλλά σαν συνειδητή διεκδίκηση αυτών που δικαιωματικά και αποδεδειγμένα μας ανήκουν.

Τι δημόσιο θέλουμε;

Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΗΜΕΡΑ

Το δημόσιο βρίσκεται σε βαθιά και γενικευμένη κρίση, με κύρια χαρακτηριστικά την αποδιοργάνωση, την χαμηλή αποδοτικότητα και την κοινωνική αναποτελεσματικότητα

Τι φταίει?

Η περικοπή πόρων, η κομματικοποίηση και το ρουσφέτι, οι πελατειακές σχέσεις, η αναξιοκρατία, η αδιαφάνεια, η σύγχυση αρμοδιοτήτων, η γραφειοκρατία, η πολυνομία, η έλλειψη λογοδοσίας στην κοινωνία, η ανυπαρξία αξιολόγησης, η συκοφάντηση και απαξίωση εργαζομένων και υπηρεσιών με χαρακτηρισμούς περί τεμπέληδων – υπεράριθμων κλπ,η ποινικοποίηση της ίδιας της εργασίας (το κυνήγι μαγισσών που επιδόθηκαν οι προηγούμενες κυβερνήσεις) με αποτέλεσμα την άρνηση ανάληψης ευθυνών από τους εργαζόμενους, η έλλειψη νέων λόγω απαγόρευσης προσλήψεων (μ.ο. ηλικίας πάνω απο 45) κλπ

ποια είναι τα αποτελέσματα της κρίσης στο Δημόσιο;

Εκχώρηση βασικών αρμοδιοτήτων του δημοσίου στον ιδιωτικό τομέα έιται άμεσα ή μέσω ΣΔΙΤ, σύσταση ανωνύμων εταιρειών κλπ. Έτσι το κόστος βασικών κοινωνικών αγαθών (υγεία, παιδεία, δημοτικές υπηρεσίες κλπ) μεταφέρεται στον πολίτη. Ο ίδιος ο πολίτης αντιμετωπίζεται σαν πελάτης. Ο δημοκρατικός τρόπος λειτουργίας υποβαθμίζεται, οι εργασιακές σχέσεις επιδεινώνονται. Οι προσλήψεις εκτάκτων (πεντάμηνα μεσω ΜΚΟ, οκτάμηνα – δίμηνα, συμβάσεις έργου κλπ) συντηρούν και αυξάνουν το ρουσφέτι και την πελατειακή νοοτροπία.

Τι Δημόσιο θέλουμε;

Αλλαγή της κατεύθυνσης λειτουργίας της Δημόσιας διοίκησης, που θα έχει σαν κέντρο την εξυπηρέτηση των κοινωνικών αναγκών των πολιτών. Επανασχεδιασμός του ρόλου και της δομής των υπηρεσιών σε συνεργασία με τους φορείς της κοινωνίας και των εργαζομένων. Καθιέρωση στρατηγικών στόχων για κάθε τομέα, και αξιολόγηση των δομών με ποιοτικά και ποσοτικά κριτήρια. Η ίδια η αξιολόγηση των εργαζομένων δεν μπορεί να γίνεται με προαποφασισμένες ποσοστώσεις, αλλά πάνω στην πραγματική προσφορά και τις ικανότητές τους για την υλοποίηση των στόχων της υπηρεσίας τους.

Αύξηση πόρων γιατί αλλιώς το Δημόσιο θα συνεχίσει να απαξιώνεται και να υποβαθμίζεται.

Στελέχωση μέσα απο ενα αξιοκρατικό και διάφανο σύστημα προσλήψεων

Απαραίτητη είναι η εκπαίδευση και επιμόρφωση του προσωπικού, η ανάπτυξη της έρευνας η αξιοποίηση της τεχνολογίας.

Εκδημοκρατισμός του δημοσιουπαλληλικού κώδικα και ενα νέο αξιοκρατικό μισθολόγιο μακρυά απο τις επιδοματικές λογικές του παρελθόντος.

Αυτά για να γίνει το Δημόσιο μοχλός παραγωγικής ανασυγκρότησης της κοινωνίας μας, αλλά και για να μπορεί να στηρίξει ουσιαστικά όσους σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό πλήττονται σήμερα απο την κρίση

Καμπανάκι για την ανακύκλωση

(ανεπτυγμένη μορφή άρθρου, που δημοσιεύτηκε στο TTP - thepressproject.gr)

Η διαχείριση των αποβλήτων στη χώρα μας ακόμη ψάχνει να βρει βηματισμό. Ένα νέο και φιλόδοξο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων (ΕΣΔΑ) είναι έτοιμο, από τον Ιούνη και περιμένει τη νομική του θωράκιση και υλοποίηση. Το πλαίσιο πρέπει να συμπληρωθεί με τους περιφερειακούς σχεδιασμούς (ΠΕΣΔΑ), που πρέπει να αναθεωρηθούν τάχιστα και, για πρώτη φορά, με τα τοπικά σχέδια διαχείρισης (ΤΣΔ) των δήμων. Δεν είναι αντικείμενο αυτού του άρθρου τα πως και τα γιατί, απλά σημειώνουμε ότι όλη αυτή η διαδικασία γίνεται με αργό και βασανιστικό τρόπο. Μερικές φορές και με βήματα προς τα πίσω. Εντελώς ανεξήγητα, αφού η κατάσταση βρίσκεται σε οριακό σημείο, με κάποιες περιφέρειες και μεγάλες πόλεις τους βουτηγμένες στα σκουπίδια. Κάτι που κινδυνεύει να βιώσει και η περιφέρεια της Αττικής, αφού η Φυλή, το μεγάλο χωνευτήρι των σκουπιδιών της και, ταυτόχρονα, «πλυντήριο» της υποκρισίας μας, εξαντλείται.  

Σε αυτές τις συνθήκες, ο τομέας της ανακύκλωσης θα έπρεπε και θα μπορούσε να είναι το «φωτεινό» κομμάτι του συστήματος και ένα σημαντικό εργαλείο για ένα άλλο μοντέλο διαχείρισης των αποβλήτων, σε όφελος της κοινωνίας. Αποφορτίζοντας και μέρος της πίεσης που έχουν δημιουργήσει οι λαθεμένες επιλογές, οι καθυστερήσεις και η επιδίωξη μεγάλων οικονομικών ομίλων να «αλώσουν» όλες τις σχετικές δραστηριότητες. Αντί γι αυτό, έχει φτάσει (ο τομέας της ανακύκλωσης) στο σημείο να αποτελεί μέρος της όλης προβληματικής διαχείρισης. Η διαπίστωση αυτή φαίνεται ότι είναι γενικότερα αποδεκτή, παρά το ότι η κριτική δεν ασκείται πάντα από την ίδια σκοπιά και παρά το ότι οι προσδοκίες από τις αλλαγές, για τις οποίες όλοι μιλούν, δεν είναι ταυτόσημες.

Αλλαγές, αλλά προς ποια κατεύθυνση;

Οπότε και η κριτική πρέπει να συγκεκριμενοποιηθεί και η κατεύθυνση των επιθυμητών αλλαγών να αρχίσει να περιγράφεται. Από την υποχρέωση αυτή δεν εξαιρείται η συντεταγμένη πολιτεία και, ειδικότερα, η κυβέρνηση, το υπουργείο περιβάλλοντος και ενέργειας και οι αρμόδιες υπηρεσίες του. Καθώς, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι, αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, υπάρχει ένα συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο για τις αναγκαίες αλλαγές στον τομέα της ανακύκλωσης, ούτε και η απαραίτητη σαφήνεια στους προσανατολισμούς.

Σαν σημείο αναφοράς και συνεννόησης, πάντως, μπορούμε να έχουμε μερικές βασικές διαπιστώσεις και επιλογές του νέου εθνικού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων. Μας το επιτρέπει το γεγονός ότι αυτό το σχέδιο είναι, κυρίως, προϊόν των διεργασιών που έχουν συντελεστεί τα τελευταία χρόνια στα κινήματα και στην κοινωνία και, δευτερευόντως, προϊόν επεξεργασιών στο εσωτερικό των κομμάτων που κυβερνούν. Παραθέτουμε, αποσπασματικά, κάποια από αυτά τα σημεία:

·       Κατοχύρωση του δημόσιου χαρακτήρα της διαχείρισης στερεών αποβλήτων με στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος, στο πλαίσιο μιας πολιτικής βιώσιμης ανάπτυξης προς όφελος του κοινωνικού συνόλου, με όρους αειφορίας.

·       Αναβάθμιση των δημόσιων και δημοτικών υπηρεσιών διαχείρισης αποβλήτων προς τους πολίτες και τους παραγωγούς αποβλήτων.

·       Ευαισθητοποίηση και ενθάρρυνση της ενεργού συμμετοχής των πολιτών μέσω εκτενούς διαβούλευσης και μέσω συμμετοχής στις δράσεις διαχείρισης μικρής κλίμακας και κοντά στην παραγωγή των αποβλήτων.

·       Ριζική αναθεώρηση της λειτουργίας των Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΕΔ) και επανασχεδιασμός τους, στο πλαίσιο ενιαίου κεντρικού συντονιστικού φορέα για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων.

·       Επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου με στόχο την βελτιστοποίηση της λειτουργίας, τη διαφάνεια και τον έλεγχο των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης σε άλλα υλικά, στο πλαίσιο ενιαίου κεντρικού συντονιστικού φορέα (με αναβάθμιση του ΕΟΑΝ).

·       Τα έσοδα των ΣΕΔ αποτελούν δημόσιο πόρο και πρέπει να εξεταστεί ο έλεγχός τους μέσω κρατικού λογιστικού συστήματος για να αποτελέσουν επενδυτικό κονδύλι για την ανάπτυξη των συστημάτων της νέας διαχείρισης αποβλήτων.

Οι στόχοι αυτοί δεν μπορούν να υπηρετηθούν από το παλιό, φιλοεργολαβικό, συγκεντρωτικό μοντέλο, που είχε «ναυαρχίδα» τα φαραωνικά εργοστάσια επεξεργασίας σύμμεικτων, δηλαδή ανάκατων και χωρίς προδιαλογή, αποβλήτων.  Και επειδή στα ζητήματα αυτά τα κινήματα είναι μερικά βήματα πιο μπροστά από την πολιτεία, αξίζει να σημειώσουμε πως το εναλλακτικό μοντέλο διαχείρισης των αστικών αποβλήτων υπάρχει και έχει περιγραφεί με μεγάλη σαφήνεια. Συνηθίζουμε να το λέμε αποκεντρωμένη διαχείριση, με δημόσιο χαρακτήρα και έμφαση στην προδιαλογή των υλικών. Πυρήνας αυτού του μοντέλου διαχείρισης είναι οι δημοτικές ή διαδημοτικές υποδομές ανακύκλωσης και κομποστοποίησης προδιαλεγμένων υλικών (ανακυκλώσιμων και οργανικών), που αποτελούν και το μεγαλύτερο μέρος των αστικών αποβλήτων. Αυτές οι υποδομές μπορούν να υποκαταστήσουν το βασικό κορμό του υφιστάμενου συστήματος ανακύκλωσης. Όποιος/α από τους βασικούς εμπλεκόμενους καμώνεται πως δεν το ξέρει, απλά δε λέει την αλήθεια!

Η δομή και η εποπτεία του συστήματος της ανακύκλωσης

Πριν λίγες μέρες, η Πρωτοβουλία συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ) προχώρησε ξανά σε καταγγελία των πρακτικών πλήρους αδιαφάνειας και απόκρυψης βασικών πτυχών των δραστηριοτήτων του συστήματος. Επειδή, όμως, αυτές οι πρακτικές είναι στενά δεμένες με την παρωχημένη δομή, το χαρακτήρα και τον προσανατολισμό του συστήματος θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε τις βασικές παθογένειές του.

Σαν διαχειριστική προτεραιότητα, η διαχείριση των στερεών αποβλήτων βρίσκεται χαμηλά στο οργανόγραμμα του υπουργείου περιβάλλοντος και ενέργειας. Υπό τη Γενική Γραμματεία του ΥΠΕΚΑ βρίσκεται η Γενική Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Πολιτικής και κάτω από αυτήν η Διεύθυνση προστασίας βιοποικιλότητας, εδάφους και διαχείρισης αποβλήτων. Στην τελευταία υπάγεται το «τμήμα διαχείρισης αστικών, βιομηχανικών και συναφών αποβλήτων». Λόγω της σημασίας της, έχει δημιουργηθεί -σωστά- και ειδικό «τμήμα ανακύκλωσης - εναλλακτικής διαχείρισης».

Ο τομέας της ανακύκλωσης υπάγεται στο δεύτερο τμήμα και λειτουργεί με την ευθύνη του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), ενός νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου (ΝΠΙΔ), με πλήρη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια και με μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Βασικός σκοπός του είναι «ο σχεδιασμός και η εφαρμογή της πολιτικής για την εναλλακτική διαχείριση των συσκευασιών και των άλλων προϊόντων». «Το διοικητικό συμβούλιο του Ε.Ο.ΑΝ. συγκροτείται από εκπροσώπους του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, αιρετούς εκπροσώπους των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και εκπροσώπους συλλογικών φορέων και περιβαλλοντικών οργανώσεων». Ο ΕΟΑΝ στεγάζεται στο ίδιο κτήριο με το τμήμα ανακύκλωσης - εναλλακτικής διαχείρισης, μαζί και με άλλες υπηρεσίες του υπουργείου.

Η χαμηλή ιεράρχηση στην πυραμίδα της διοικητικής οργάνωσης είναι ένα σημαντικό πρόβλημα. Το ακόμα μεγαλύτερο είναι η χρόνια υποστελέχωση, τόσο του τμήματος ανακύκλωσης -διακινδυνεύουμε να πούμε ότι έχει διακοσμητικό ρόλο- όσο και του ίδιου του ΕΟΑΝ, που με μεγάλη δυσκολία ανταποκρίνεται στις στοιχειώδεις αρμοδιότητες και υποχρεώσεις του. Όσο περιορισμένες κι αν είναι αυτές, όπως θα δούμε στη συνέχεια. Αδυνατεί να ελέγξει ουσιαστικά ή να επιβάλλει τους προβλεπόμενους κανόνες λειτουργίας, έστω αυτούς τους ανεπαρκείς, στα διάφορα μέρη του συστήματος. Τους τελευταίους μήνες έχει απομείνει χωρίς διοίκηση και πολλές φορές γίνεται συνένοχος της πλημμελούς λειτουργίας των συστημάτων που εποπτεύει. Αρνείται και ο ίδιος να δώσει βασικές πληροφορίες για τη λειτουργία και τις επιδόσεις στον τομέα της ανακύκλωσης και εδώ δεν υπάρχει κανένα ελαφρυντικό και καμία δικαιολογία.

Προτού, όμως, απαριθμήσουμε άλλες δικές μας κριτικές παρατηρήσεις, έχει σημασία να αναφέρουμε τις προβληματικές πτυχές του συστήματος, όπως τις καταγράφει ο ίδιος ο ΕΟΑΝ, σε δελτίο τύπου, μετά από μια ημερίδα απολογιστικού χαρακτήρα, τον Απρίλιο του 2015:

·       Δυσχέρεια στην εφαρμογή των επιχειρησιακών σχεδίων των ΣΕΔ (σημ. συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης).  

·       Ύπαρξη αισχροκερδικών κυκλωμάτων.

·       Προβλήματα με την επίτευξη των στόχων.

·       Εισφοροδιαφυγή και μη εγγραφή όλων των υπόχρεων διαχειριστών σε Συστήματα.

·       Ελλιπής, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνεργασία των ΟΤΑ με τα Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης.

·       Νομοθετικά κενά που δημιουργούν εμπόδια.

·       Ατελέσφορη επιβολή κυρώσεων.

·       Ανεπαρκής ενημέρωση των πολιτών.

·       Δράση μη νόμιμων κυκλωμάτων και ύπαρξη λαθρεμπορίου σε απόβλητα που έχουν εμπορική αξία.

Πως λειτουργεί, στην πράξη, το σύστημα της ανακύκλωσης

Πέρα από την εποπτεία του συστήματος, όμως, σημασία έχει η καταγραφή του τρόπου λειτουργίας του συστήματος της ανακύκλωσης, στην πράξη. Και αυτή είναι πολύ πιο αποκαλυπτική. Ας δούμε τις πιο βασικές πτυχές της:

·         Η λειτουργία της ανακύκλωσης, στο μεγαλύτερο και πιο ουσιαστικό της μέρος, έχει ανατεθεί σε ιδιωτικές εταιρείες, που δραστηριοποιούνται στην ανακύκλωση διαφόρων κατηγοριών υλικών (συσκευασίες, ελαστικά, ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, συσσωρευτές κλπ.). Είναι τα λεγόμενα (ατομικά ή συλλογικά) συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης - ΣΕΔ. Σε κάθε κατηγορία ανακυκλώσιμων υλικών μπορεί να δραστηριοποιούνται παραπάνω από ένα σύστημα (ΣΕΔ). Ένα από τα πιο γνωστά ΣΕΔ είναι και αυτό της «περίφημης» ΕΕΑΑ ΑΕ, με τον μπλε κάδο, που κυριαρχεί στην κατηγορία των συσκευασιών.

·         Κατά κανόνα, συγκροτούνται με μορφή ανώνυμων εταιρειών (ΑΕ), με μετόχους τους ίδιους τους βασικούς παραγωγούς ή διαχειριστές των συγκεκριμένων κατηγοριών ανακυκλώσιμων αποβλήτων, με το πρόσχημα της αυξημένης ευθύνης του παραγωγού. Μέρος της δραστηριότητάς τους είναι ο έλεγχος της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων -κυρίως, των οικονομικών- των παραγωγών και των διαχειριστών, δηλαδή των ιδίων. Και εδώ υπάρχει μια πρώτη, μεγάλη αντίφαση.

·         Στις εταιρείες αυτές η πολιτεία έχει εναποθέσει την αποκλειστική ευθύνη της διαχείρισης των οικονομικών εισφορών, που εισρέουν στα συστήματα. Οι πόροι του συστήματος προέρχονται από τους παραγωγούς και τους διαχειριστές και έχουν είτε τη μορφή του τέλους ανακύκλωσης, είτε τη μορφή της εισφοράς του παραγωγού (ανάλογα με την κατηγορία των υλικών). Στην ουσία και στις δύο περιπτώσεις, οι παραγωγοί και οι διαχειριστές ενσωματώνουν -άμεσα ή έμμεσα- την οικονομική υποχρέωσή τους στο κόστος του προϊόντος και την μετακυλίουν στον τελικό καταναλωτή. Άρα, σε τελική ανάλυση, έχουμε να κάνουμε με ένα δημόσιο πόρο προορισμένο να ενισχύσει περαιτέρω τις δράσεις της ανακύκλωσης και όχι για μια «χάρη» των παραγωγών στο σύστημα της ανακύκλωσης.

·         Η συμμετοχή των υπόχρεων παραγωγών στα συστήματα είναι υποχρεωτική. Στην πράξη, μεγάλο μέρος τους δε συμμετέχει και δεν καταβάλει τις προβλεπόμενες εισφορές. Παρόλο που τα συστήματα επιβαρύνονται με το κόστος συλλογής και διαλογής (και) των δικών τους προϊόντων. Μόλις τώρα αρχίζει να δημιουργείται το μητρώο υπόχρεων παραγωγών σε κάποιες κατηγορίες ανακυκλώσιμων υλικών. Επιπλέον, δεν είναι βέβαιο ότι και αυτοί που καταβάλουν εισφορές καταβάλουν αυτές που πρέπει, αφού όλα στηρίζονται στις δηλώσεις των ίδιων των παραγωγών για τις ποσότητες των προϊόντων που διακινούν στην αγορά. Μπορεί ένα σύστημα, που έχει τους ίδιους σαν μετόχους, να ελέγξει αν λειτουργούν σύννομα; Ο ίδιος ο Ελληνικός οργανισμός ανακύκλωσης - ΕΟΑΝ έχει αναγνωρίσει πως υφίσταται τεράστιο πρόβλημα διαφυγής εισφορών και πως ο ίδιος αδυνατεί να κάνει τους σχετικούς ελέγχους και πως αποδεικνύεται ατελέσφορη η επιβολή κυρώσεων.

·         Έτσι εξηγείται και η αλλεργία σε κάθε μορφή δημοσιοποίησης του τρόπου με τον οποίο οι εταιρείες αυτές διαχειρίζονται τις εισφορές που εισπράττουν.  Δηλαδή, αν μιλήσουμε για τον τομέα των συσκευασιών: ποιες είναι οι εισφορές που εισπράχθηκαν από τους παραγωγούς και ποιες οι βασικές κατηγορίες διάθεσής τους (σε αποθεματικό ΣΕΔ, σε λειτουργικά έξοδα ΣΕΔ, σε ενίσχυση ΚΔΑΥ, σε ενίσχυση δήμων, σε προμήθεια οχημάτων και κάδων, σε συλλογή βιομηχανικών - εμπορικών αποβλήτων συσκευασία [ΒΕΑΣ] κλπ.);

·         Στους πόρους του συστήματος θα έπρεπε να συνυπολογίζεται και η εμπορική αξία των ανακυκλούμενων υλικών, αφαιρουμένου του κόστους της διαλογής και διάθεσης. Αυτός ο πόρος, όμως, κατευθύνεται αποκλειστικά στις απολήξεις του συστήματος ανακύκλωσης, που είναι, συνήθως, άλλες εταιρείες - υπεργολάβοι των ΣΕΔ, όπως τα γνωστά κέντρα διαλογής και ανακύκλωσης υλικών (ΚΔΑΥ), με τα οποία συνεργάζεται η ΕΕΑΑ ΑΕ στον τομέα της ανακύκλωσης συσκευασιών.

·         Στην προκειμένη περίπτωση, οι δήμοι επωμίζονται το κόστος της συλλογής και μεταφοράς στα ΚΔΑΥ του περιεχομένου των μπλε κάδων, χωρίς να επωφελούνται καθόλου από την εμπορική διάθεση των υλικών. Είναι τυχαίο ότι οι δήμοι, παρ’ ότι έχουν τη δυνατότητα να λειτουργήσουν δημοτικά συστήματα ανακύκλωσης, αποθαρρύνονται να το κάνουν;

·         Όλα τα ΣΕΔ λειτουργούν στη βάση αναλυτικών επιχειρησιακών σχεδίων, που εγκρίνονται από τον ΕΟΑΝ και τα οποία, ανάμεσα στα άλλα, περιγράφουν τον τρόπο λειτουργίας και τις υποχρεώσεις τους. Υπάρχουν φορείς και δήμοι, ενταγμένοι ή συνεργαζόμενοι με τα ΣΕΔ, που δεν έχουν ιδέα για τα επιχειρησιακά σχέδιά τους, τα οποία παραμένουν επτασφράγιστο μυστικό με την αιτιολογία του εταιρικού απορρήτου. Είναι ή δεν είναι καραμπινάτη αποξένωση της κοινωνίας από μια διαδικασία, που, από τα πράγματα, έχει καθαρά δημόσιο χαρακτήρα;

Παραβατικές συμπεριφορές

·         Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον δεν είναι δύσκολο να αναπτυχθούν παραβατικές συμπεριφορές. Κάποια από τα συστήματα - ΣΕΔ έχουν κατηγορηθεί για παραβίαση των κανόνων λειτουργίας τους και σε κάποια από αυτά έχει ανακληθεί η άδεια λειτουργίας τους.

·         Τεράστιο πρόβλημα παρουσιάζεται στον τομέα της ανακύκλωσης συσκευασιών, που αποτελούν την πιο μεγάλη κατηγορία των ανακυκλώσιμων υλικών. Το ένα από τα δύο βασικά ΣΕΔ (ΑΝΤΑΠΟΔΟΤΙΚΗ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΑΕ) βρίσκεται σε χρόνια δικαστική διαμάχη με τον ΕΟΑΝ, με την άδεια λειτουργίας του πότε να ανακαλείται και πότε να επιστρέφεται.

·         Το άλλο και μεγαλύτερο, «ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ» ΤΗΣ ΕΕΑΑ ΑΕ, έχει αποδειχθεί διάτρητο στη λειτουργία του και αδιαφανές στη δημοσιοποίηση στοιχείων. Χρησιμοποιεί τα κέντρα διαλογής και ανακύκλωσης υλικών - ΚΔΑΥ (ιδιόκτητα ή συνεργαζόμενων υπεργολάβων), στα οποία υποδέχεται το περιεχόμενο των μπλε κάδων των δήμων. Αρνείται να δημοσιοποιήσει ποιους δήμους εξυπηρετούν τα ΚΔΑΥ και ποιες είναι οι επιδόσεις των δήμων. Αρνείται να δώσει στοιχεία για το πόσα είναι τα έσοδά της, από που προέρχονται και πως διανέμονται, παρ’ ότι η ανακύκλωση έχει ανταποδοτικό χαρακτήρα και το ίδιο το ΣΕΔ υποτίθεται ότι δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα.

·         Κάποια από τα ΚΔΑΥ, ιδιαίτερα της Αττικής, έχουν κατηγορηθεί ότι εμπλέκονται σε παράνομη διακίνηση σύμμεικτων απορριμμάτων, για παράδειγμα από νησιά του Αιγαίου ή από την Πελοπόννησο, με το μανδύα των ανακυκλώσιμων. Κάποια, επίσης, ΚΔΑΥ, επειδή ασκούν και άλλες δραστηριότητες φέρονται να εμπλέκονται με διακίνηση επικίνδυνων αποβλήτων, χωρίς τις απαραίτητες άδειες. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ΚΔΑΥ στον Ασπρόπυργο, της εταιρείας ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΑΕ, που λίγους μήνες πριν κάηκε ολοσχερώς, φέρνοντας στην επιφάνεια μια ανεξέλεγκτη συγκέντρωση τοξικών υλικών.  

Η πρόληψη και η εκπλήρωση των στόχων

·         Όσο καλά και να λειτουργεί ένα σύστημα δεν απαλλάσσεται από την υποχρέωσή του να συμβάλλει στην πρόληψη και στη μείωση των αποβλήτων. Στην προκειμένη περίπτωση των ανακυκλώσιμων υλικών. Μπορεί ένα, καθολικά ιδιωτικοποιημένο, σύστημα ανακύκλωσης να κινηθεί προς την κατεύθυνση της μείωσης του τζίρου των μετόχων του; Ή προς την κατεύθυνση περιορισμών στο θέμα της συσκευασίας, όταν αυτή έχει εξελιχθεί σε βασικό παράγοντα της προώθησης ενός προϊόντος;

·         Εξίσου σημαντικό είναι και το θέμα της εκπλήρωσης των στόχων στην ανακύκλωση, που έχουν τεθεί σε εθνικό ή και σε περιφερειακό επίπεδο. Υπάρχουν τεράστια κενά, τουλάχιστον στις επίσημες εκθέσεις των ΣΕΔ, για το αν και πως τεκμηριώνεται η εκπλήρωση ή μη των στόχων, που έχει θέσει η πολιτεία για κάθε επιμέρους κατηγορία ανακυκλώσιμων υλικών. Έχει αμφισβητηθεί η εγκυρότητα των στοιχείων που διαβιβάζονται στην πολιτεία και από την πολιτεία στην ΕΕ, ως προς αυτούς τους στόχους.

·         Μια αξιόπιστη παρακολούθηση της εκπλήρωσης των στόχων, στον τομέα της ανακύκλωσης, προϋποθέτει δύο πράγματα. Αφενός μια έγκυρη εκτίμηση για τις ποσότητες των παραγόμενων αστικών αποβλήτων και για τη σύνθεσή τους, δηλαδή για το πόσα από αυτά είναι ανακυκλώσιμα και τι είδους ανακυκλώσιμα. Αφετέρου, μια τεκμηριωμένη καταγραφή των ποσοτήτων των ανακυκλώσιμων υλικών, που συλλέγονται πραγματικά στα ΚΔΑΥ. Αν το πούμε με τη γλώσσα των απλών μαθηματικών, για την τιμή ενός κλάσματος χρειάζεται να ξέρουμε τον αριθμητή και τον παρονομαστή. Η ΠΡΩΣΥΝΑΤ έχει εκφράσει δημόσια τις αμφιβολίες και για τις δυο κατηγορίες πληροφοριών που χρησιμοποιούνται, δηλαδή για την ακρίβεια και του αριθμητή και του παρονομαστή, θεωρώντας ότι ωραιοποιείται η υφιστάμενη κατάσταση.

·         Ας δούμε τα παραπάνω με ένα παράδειγμα. Η μελέτη για το νέο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων (2014) περιέχει αντιφατικά στοιχεία για το ποιες είναι ακριβώς οι ποσότητες των ΑΣΑ που παράγονται. Στην περίπτωση της περιφέρειας Πελοποννήσου υπάρχει κανονικός παραλογισμός. Η μελέτη για το εθνικό σχέδιο υπολογίζει τα ΑΣΑ του 2011 128.099 τόνους. Μελέτη της περιφέρειας (2010) υπολόγιζε τα ΑΣΑ του 2013 σε 303.651 τόνους, ενώ η πιο πρόσφατη μελέτη της ΤΕΡΝΑ για τα έργα ΣΔΙΤ (2014) βασίζει το σχεδιασμό σε εκτίμηση για 217.532 τόνους/έτος. Βγάλτε συμπέρασμα …

·         Σε ότι αφορά στην εκτίμηση για τη συμμετοχή των ανακυκλώσιμων υλικών στο σύνολο των ΑΣΑ, η μελέτη για το νέο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων (2014) ισχυρίζεται ότι τα ανακυκλώσιμα υλικά αποτελούν το 50% του συνόλου των αστικών αποβλήτων (ΑΣΑ). Από αυτά εκτιμά ότι το 15,5% είναι συσκευασίες και το υπόλοιπο 34,5% τα λοιπά ανακυκλώσιμα. Η μελέτη για την αναθεώρηση του περιφερειακού σχεδιασμού διαχείρισης της Αττικής (2015) δίνει, αντίστοιχα: 47,8% - 25,6% - 22,2%. Η ΕΕΑΑ ΑΕ, πάλι για την Αττική (2015), δίνει: 24,3% - 19,6% - 4,8%. Προφανώς, έχουμε να κάνουμε με τεράστιες αποκλίσεις. Από πού αντλούν αυτά τα στοιχεία οι παραπάνω μελέτες; Μας παραπέμπουν σε άλλες μελέτες, του 2006 ή του 2008, τις οποίες και αυτές αρνούνται να τις θέσουν σε δημόσια κρίση. Γιατί, άραγε;

·         Τέλος, σε ότι αφορά τις πραγματικά συλλεγόμενες ποσότητες ανακυκλώσιμων υλικών και εκεί υπάρχουν αμφιβολίες. Τόσο γιατί δε δίνονται αναλυτικά στοιχεία, που να πείθουν για την προέλευση και την ακρίβειά τους, όσο και γιατί κάποια στοιχεία «μαγειρεύονται». Για παράδειγμα: στην ανάκτηση οργανικών και ανακυκλώσιμων υλικών προσμετράται το μεγαλύτερο μέρος των προϊόντων του εργοστασίου επεξεργασίας σύμμεικτων σκουπιδιών της Φυλής (ΕΜΑΚ), που είναι, αφενός, μια οργανική μάζα τύπου κομπόστ και μια μάζα ανάκατων υλικών (χαρτί, πλαστικό, ξύλο κλπ.), ένα δευτερογενές καύσιμο, που ονομάζεται RDF. Το τραγικό στην υπόθεση είναι ότι και οι δύο κατηγορίες υλικών οδηγούνται για ταφή στο διπλανό ΧΥΤΑ.

Μεγάλα και πολλά τα συμφέροντα, πολλά και τα «βαρίδια» του συστήματος

Το παρακολουθήσαμε με την υποδοχή που είχε το εθνικό σχέδιο διαχείρισης, το παρακολουθούμε και με την αναθεώρηση των περιφερειακών σχεδιασμών και την εκπόνηση, για πρώτη φορά, των τοπικών σχεδίων διαχείρισης, από τους δήμους. Μεγάλο μέρος του συντηρητικού πολιτικού φάσματος δυστροπεί και αντιδρά ανοιχτά σε κάθε αλλαγή. Φυσικά και τα εργολαβικά συμφέροντα. Έχουμε σοβαρούς λόγους να πιστεύουμε ότι και σημαντικό μέρος των αιρετών σε δημοτικό και περιφερειακό επίπεδο είναι επιφυλακτικό και κουμπωμένο απέναντι στη λογική της αποκεντρωμένης διαχείρισης, ενώ μια καθόλου ευκαταφρόνητη μερίδα τους βρίσκεται απέναντι και αγωνίζεται για να αποτύχει.

Κατά ένα περίεργο τρόπο, μια έκδηλη επιφυλακτικότητα υπάρχει και στον ΕΟΑΝ, αλλά και σε μια μερίδα ΜΚΟ, που έχει δεσμούς συνεργασίας με το υφιστάμενο σύστημα της ανακύκλωσης. Ειδικότερα, στον τομέα της ανακύκλωσης συσκευασιών, εκδηλώνεται μια πλήρης συναίνεση στην προσπάθεια διατήρησης του υφιστάμενου καθεστώτος του μπλε κάδου και των ΚΔΑΥ της ΕΕΑΑ ΑΕ. Παρά το γεγονός ότι αποτελεί υποχρέωση της χώρας, κατοχυρωμένη και στο ν. 4042/2012 και στο νέο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων - ΕΣΔΑ, η προδιαλογή σε ξεχωριστά ρεύματα των συσκευασιών (χαρτί, πλαστικό, μέταλλο, γυαλί).  Συντηρείται, με αυτόν τον τρόπο, η συγκεντρωτική και ιδιωτικοποιημένη διαχείριση και των υλικών συσκευασίας, που επιβαρύνει τους δήμους με μεγάλα κόστη, χωρίς κανένα όφελος. Αντί να ενθαρρύνονται οι αποκεντρωμένες δημοτικές ή διαδημοτικές υποδομές υποδοχής και αξιοποίησης των ανακυκλώσιμων υλικών, με οικονομικό όφελος για τους δήμους και τους δημότες.

Από την άλλη, το υπουργείο περιβάλλοντος, μέσω του επίσης υποστελεχωμένου τμήματος εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων, παρακολουθεί σε ρόλο θεατή και, προς το παρόν τουλάχιστον, δε φαίνεται να έχει αποφασίσει να κάνει πράξη τις αλλαγές που έφερε το νέο ΕΣΔΑ. Αν και είναι παρακινδυνευμένο να βιαστούμε να βγάλουμε συμπεράσματα, δε διακρίνουμε, για την ώρα, εκείνη την αποφασιστικότητα που χρειάζεται για να σπάσουν τα αποστήματα του συστήματος.

Αλλαγή πορείας τώρα

Ένα είναι βέβαιο: η κατάσταση αυτή δεν μπορεί να συνεχιστεί άλλο. Ο τομέας της ανακύκλωσης πρέπει να αλλάξει ριζικά προσανατολισμό, στο πλαίσιο μιας νέας αντίληψης για τη διαχείριση των αποβλήτων, που βασίζεται, κατά προτεραιότητα, στην πρόληψη, στην επαναχρησιμοποίηση και στην ανακύκλωση, με προδιαλογή των υλικών. Με αποκεντρωμένες, μικρής κλίμακας υποδομές ήπιας διαχείρισης, με δημόσιο χαρακτήρα, κόντρα στο συγκεντρωτικό, φιλοεργολαβικό μοντέλο της κυριαρχίας των σύμμεικτων αποβλήτων.

Από το υπουργείο περιβάλλοντος απαιτούμε να υλοποιήσει χωρίς καθυστερήσεις τη ριζική αναμόρφωση του τομέα της ανακύκλωσης, όπως προβλέπει ο νέος ΕΣΔΑ και από τους φορείς της αυτοδιοίκησης να πάρουν εκείνες τις πρωτοβουλίες, που θα ακυρώνουν, στην πράξη, τη λογική και την κυριαρχία των ιδιωτικοποιημένων «συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης».

26.10.2015

T.K.