ΑΠΕ: "Καθαρή" ενέργεια για "βρώμικες" δουλειές (ΙΙΙ. Η οδυνηρή μετάβαση προς την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας)

H κριτική κατά των ΑΠΕ στην Ελλάδα εστιάζεται στην ακαταλληλότητα τους για την ηλεκτροδότηση δικτύων λόγω των τεχνικών χαρακτηριστικών τους¹, στις περιβαλλοντικές καταστροφές που δημιουργούν οι ανεμογεννήτριες² και στις αυξήσεις της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος που προκαλεί η επιδότησή τους³. Υπάρχουν όμως τρία ακόμη σημαντικά θέματα, τα οποία δεν έχουν τύχει ανάλογης προσοχής μέχρι σήμερα: ο ρόλος των ΑΠΕ  στην «απελευθέρωση» των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, στην «χρηματιστικοποίηση»⁴ του ηλεκτρικού τομέα και στη δημιουργία της «ενιαίας ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς».

Τα τελευταία αυτά θέματα θα μας απασχολήσουν πολύ τα επόμενα χρόνια, καθώς ήδη συστήθηκε το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας και εντός του 2019 θα εφαρμοστούν οι  διαρθρωτικές αλλαγές («αναδιοργάνωση» της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας), οι οποίες οδηγούν στην ενοποίηση της ελληνικής αγοράς με τις ευρωπαϊκές και αποτελούν  τομή για το ηλεκτροδοτικό σύστημα της Ελλάδας με  επιπτώσεις όχι μόνο στους καταναλωτές, αλλά και γενικότερα στην οικονομία και στο μέλλον της χώρας.

«Απελευθέρωση» της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας,   Ενοποίηση και ΑΠΕ

Ο όρος «απελευθέρωση» αποδίδει στα ελληνικά τον όρο «deregulation»⁵, ο οποίος σημαίνει  «απορρύθμιση»  με την έννοια της κατάργησης των ρυθμιστικών παρεμβάσεων του κράτους,  προκειμένου να κυριαρχήσουν οι «νόμοι» της αγοράς. Είναι τo μοντέλο φιλελευθεροποίησης  που σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1970 από τη Σχολή του Σικάγου και εφαρμόστηκε αρχικά στη Χιλή του Πινοσέτ και τη δεκαετία του 1990 στη Μεγάλη Βρετανία  για την ιδιωτικοποίηση της  βρετανικής κρατικής ηλεκτρικής εταιρείας.

Το μοντέλο αυτό επέλεξε η Ε.Ε. για τη δημιουργία της «ενιαίας εσωτερικής αγοράς  ενέργειας», στόχος που χρονολογείται από το 1986 όταν, με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα αποφάσισε την προώθηση του ρυθμού ενοποίησης μεταξύ των κρατών μελών και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωση «Η Εσωτερική Αγορά Ενέργειας» (“Internal Energy Market”), με την οποία γνωστοποιήθηκε η πρόθεσή της να εφαρμόζονται οι αρχές της Συνθήκης της Ρώμης και στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας⁶.

Για να πετύχει τον στόχο της ενοποίησης, η Ε.Ε. διέλυσε τη δομή των συστημάτων ηλεκτροδότησης, τα οποία είχαν διαμορφωθεί από τα μέσα του 20^ου αιώνα ως   καθετοποιημένες - κυρίως δημόσιες - μονοπωλιακές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, διαμόρφωσε νέες αγορές με εναρμονισμένους όρους λειτουργίας, προώθησε τη διασύνδεση των εθνικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ τους και μετέφερε τον έλεγχο των ηλεκτροδοτικών συστημάτων από την κρατική εξουσία στις αγορές που ελέγχονται από ανεξάρτητες ρυθμιστικές αρχές και  από ένα νέο κοινοτικό όργανο που δημιουργήθηκε στα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ανταγωνισμού, τον «Οργανισμό Συνεργασίας Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (“Agency for the Cooperation ofEnergy Regulators” -  ACER)  . Οι διαρθρωτικές αυτές αλλαγές πραγματοποιήθηκαν σταδιακά με τρεις δέσμες νομοθετικών μέτρων, τα γνωστά «ενεργειακά πακέτα»⁶, που εκδόθηκαν από το 1996 έως το 2009⁷.  Με τα νομοθετικά αυτά μέτρα:

-     Επιβλήθηκε ο διαχωρισμός των  καθετοποιημένων μονοπωλιακών επιχειρήσεων ηλεκτρικής ενέργειας σε τέσσερεις διαφορετικούς τομείς (παραγωγή, μεταφορά, διανομή και προμήθεια).

-       Δημιουργήθηκαν τέσσερεις νέες αγορές:  δύο «ανταγωνιστικές»  (παραγωγή, προμήθεια) και δύο «μη ανταγωνιστικές» (δίκτυα μεταφοράς και διανομής).

-       Δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα στις ρυθμίσεις για τους διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς, ώστε να εξασφαλίζεται η πρόσβαση στο σύστημα μεταφοράς και ο με ίσους όρους ανταγωνισμός μεταξύ των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας.

-     Ο έλεγχος και η εποπτεία  των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας ανατέθηκε σε ανεξάρτητες εθνικές  ρυθμιστικές αρχές.

-         Προωθήθηκε η συνεργασία μεταξύ των ρυθμιστικών αρχών και μεταξύ των διαχειριστών των συστημάτων μεταφοράς.

-    Ιδρύθηκε ως νέο κοινοτικό όργανο , ο «Οργανισμός Συνεργασίας Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας» ( “Agency for the Cooperation ofEnergy Regulators” - ΑCER ) με έδρα τη Λιουμπλάνα της Σλοβενίας.

-    Προωθήθηκε η δημιουργία διασυνδέσεων μεταξύ των χωρών μελών και προβλέφθηκαν ρυθμίσεις για το διασυνοριακό εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας.

Σήμερα, είκοσι δύο χρόνια μετά το πρώτο ενεργειακό πακέτο,  ο τομέας της ηλεκτρικής ενέργειας έχει αλλάξει ριζικά σε όλη την Ευρώπη. Οι χώρες-μέλη της Ε.Ε. και οι συνεργαζόμενες χώρες έχουν οργανωθεί σε οκτώ (8) περιφερειακές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες αποτελούν  το ενδιάμεσο στάδιο για την ενιαία εσωτερική αγορά (Internal Energy Market)⁸, ενώ  η ηλεκτρική ενέργεια έχει μεταβληθεί από κοινωνικό αγαθό σε  αντικείμενο εμπορίας σε σχεδόν πανευρωπαϊκό επίπεδο, μέσω της λεγόμενης  «σύζευξης των αγορών», που οργανώνεται από κοινού από τα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας και τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς.

Στις αλλαγές αυτές ο ρόλος των ΑΠΕ ήταν καθοριστικός. Η ενεργειακή πολιτική αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους της κρατικής λειτουργίας και η αυτονομία στη διαμόρφωση του ενεργειακού μίγματος αποτελεί βασική συνισταμένη της εθνικής κυριαρχίας κάθε κράτους. Με τις ρυθμίσεις της Οδηγίας 2009/28/ΕΚ  για την κατά προτεραιότητα πρόσβαση της ενέργειας από ΑΠΕ στα δίκτυα, τον υποχρεωτικό στόχο αύξησης του μεριδίου των ΑΠΕ σε 20% και την κατάρτιση εθνικού σχεδίου ανάπτυξης των ΑΠΕ, η λειτουργία αυτή μεταφέρθηκε στα όργανα της Ε.Ε, περιορίζοντας δραστικά τα εθνικά κυριαρχικά δικαιώματα και την ενεργειακή αυτονομία των χωρών – μελών της Ε.Ε..

Η θεσμική αυτή αλλαγή προκάλεσε και τις ανάλογες τεχνικές αλλαγές στις αγορές και στα δίκτυα.  Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο τελικό κείμενο της αιτιολογικής έκθεσης της Πρότασης Οδηγίας «σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας» (23.2.2017 COM (2016) 864 final) «…….τα φυσικά χαρακτηριστικά της ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ – η παραγωγή της είναι πιο ευμετάβλητη, λιγότερο προβλέψιμη και πιο αποκεντρωμένη από την παραδοσιακή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας – απαιτεί την προσαρμογή των κανόνων λειτουργίας της αγοράς και του δικτύου στον πιο ευέλικτο χαρακτήρα της αγοράς…….».  Και πράγματι, η αύξηση της διείσδυσης των ΑΠΕ στο ενεργειακό μίγμα οδήγησε στην αναμόρφωση των δικτύων και έθεσε ως προτεραιότητα για την ασφάλεια τους τη δημιουργία διασυνδέσεων, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για τη σύζευξη (coupling) των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας.

Το «Μοντέλο Στόχος» (Target model) της Ενοποίησης

Με τα νομοθετικά μέτρα⁹ που ακολούθησαν  το τρίτο «ενεργειακό πακέτο» διαμορφώθηκε το «μοντέλο στόχος» (target model),  δηλαδή  το κοινό μοντέλο λειτουργίας και συναλλαγών που πρέπει να υιοθετήσουν οι επιμέρους εθνικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας ανά την Ευρώπη, ώστε να εναρμονιστεί η λειτουργία τους και να είναι δυνατή η σύζευξή τους.  Σύμφωνα με το  μοντέλο αυτό η χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας διαρθρώνεται σε τέσσερεις επιμέρους αγορές: στην Αγορά Επόμενης Ημέρας, στην Ενδοημερήσια  Αγορά, στην Αγορά Εξισορρόπησης  και στην Ενεργειακή Χρηματοπιστωτική Αγορά.

Η διαδικασία που προβλέπει το «μοντέλο στόχος» για την ενιαία σύζευξη των Αγορών Επόμενης Ημέρας και την ενιαία σύζευξη τωνΕνδοημερήσιων Αγορών είναι  αδρομερώς  η εξής: Τα χρηματιστήρια  ηλεκτρικής ενέργειας των χωρών που έχουν συζευχθεί οι αγορές τους συγκεντρώνουν σε κοινή πλατφόρμα τις προσφορές αγοράς και πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας . Με  τα δεδομένα αυτά ο Διαχειριστής Σύζευξης των Αγορών, χρησιμοποιώντας ειδικό αλγόριθμο, αντιστοιχίζει τις προσφορές και ανακοινώνει τα αποτελέσματα του υπολογισμού στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία με τη σειρά τους ενημερώνουν τους πελάτες τους σχετικά με τις επιτυχείς προσφορές αγοράς και πώλησης. Ακολούθως,  η ενέργεια μεταφέρεται μέσω του δικτύου σύμφωνα με τα αποτελέσματα του υπολογισμού του Διαχειριστή Σύζευξης Αγορών.  Στην Αγορά Επόμενης ημέρας ο υπολογισμός και η αντιστοίχιση γίνεται μια μόνο φορά ανά ημέρα, ενώ στην ενδοημερήσια αγορά η διαδικασία είναι συνεχής.    

Η Αγορά Εξισορρόπησης σχετίζεται με την πραγματική λειτουργία του Συστήματος και είναι η αγορά στην οποία διεξάγονται οι συναλλαγές που αφορούν είτε ενέργεια την οποία χρειάστηκαν τελικά οι καταναλωτές και δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθεί, είτε ενέργεια από πηγές που παράχθηκε (ή δεν παράχθηκε) αντίθετα με τις προβλέψεις. Υπεύθυνοι για την αγορά εξισορρόπησης είναι οι Διαχειριστές του Συστήματος Μεταφοράς σε συνεργασία με τους Διαχειριστές του Συστήματος Δικτύου.

Η τέταρτη αγορά, η Ενεργειακή Χρηματοπιστωτική Αγορά, συνδέει τον ενεργειακό με τον χρηματοπιστωτικό τομέα.  Η αγορά αυτή  προφέρει ρευστότητα στις άλλες αγορές μέσω των ενεργειακών παραγώγων,  τα οποία αποσκοπούν σε αντιστάθμιση των  κινδύνων των επενδυτών και σε κερδοσκοπία (speculation). Τα πιο συνηθισμένα παράγωγα των χρηματιστηρίων ενέργειας είναι τα Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης (Σ.Μ.Ε) ή futures,  τα Δικαιώματα Προαίρεσης ή options, τα προθεσμιακά συμβόλαια ή forwards και οι ανταλλαγές απαιτήσεων ή swaps. 

Η οργάνωση των Αγορών Επόμενης Ημέρας, των Ενδοημερήσιων Αγορών  και των Ενεργειακών Χρηματοπιστωτικών Αγορών στη βάση της λειτουργίας χρηματιστηρίων ενέργειας είχαν ως πρότυπο την σκανδιναβική αγορά και το Nord pool, το οποίο ιδρύθηκε στη Νορβηγία το 1993 και είναι το πρώτο ευρωπαϊκό χρηματιστήριο ενέργειας. Άλλα σημαντικά χρηματιστήρια ενέργειας στην Ευρώπη είναι το EEX(Γερμανία),  το OMEL (Ισπανία), το Powernext (Γαλλία), το APX Power(Ηνωμένο Βασίλειο), το APX Power NL (Ολλανδία), το BELPEX (Βέλγιο), το IPEX (Ιταλία)και το POLPX (Πολωνία).

Παράγωγα :   «Οικονομικά όπλα μαζικής καταστροφής»

Τα παράγωγα (derivatives) είναι χρηματοοικονομικές  συμβάσεις που η αξία τους εξαρτάται (παράγεται) από κάτι άλλο  (υποκείμενη αξία), το οποίο μπορεί να είναι μετοχές, δείκτες, υποθήκη,  συνάλλαγμα, συγκεκριμένο εμπόρευμα ή ακόμη και ο καιρός. Η τιμή των παραγώγων συνδέεται με την εξέλιξη της τιμής του «άλλου» (της υποκείμενης αξίας) και οποιαδήποτε μεταβολή υφίσταται η τιμή της υποκείμενης αξίας, μεταβάλλει και την τιμή των παράγωγων. Διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: στα παράγωγα που τίθενται σε διαπραγμάτευση σε οργανωμένες αγορές και είναι τυποποιημένα και σ’ εκείνα που αποτελούν ιδιωτικές συμφωνίες και είναι γνωστά ως “over the counter” (OTC), δηλαδή δεν προσφέρονται για διαπραγμάτευση.

Τα ενεργειακά παράγωγα έχουν ως υποκείμενη αξία, στοιχεία της ενεργειακής αγοράς και έχουν  εξελιχθεί σε βασικό εργαλείο των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας λόγω των αυξημένων κινδύνων που δημιουργεί η μεταβαλλόμενη παραγωγή των ΑΠΕ και η εξάρτησή της από τις καιρικές συνθήκες. Μάλιστα έχει δημιουργηθεί και ένας νέος τύπος παραγώγων, τα Wind Power Futures, τα οποία καλύπτουν  την αβεβαιότητα της ποσότητας παραγωγής των ανεμογεννητριών. Τα νέα αυτά παράγωγα ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2016 από  το ΕΕΧ (European Energy Exchange) και ήδη αποτελούν αντικείμενο ανταγωνισμού μεταξύ του ΕΕΧ και του άλλου μεγάλου χρηματιστηρίου που δραστηριοποιείται στην Ευρώπη, του Νasdaq Commodities¹⁰.

Ωστόσο, η ανάπτυξη των αγορών ενεργειακών παραγώγων ουδέν καλό προμηνύει για το μέλλον,  αφενός γιατί εκθέτει τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας στον κίνδυνο χρηματιστηριακών κερδοσκοπικών παιχνιδιών και αφετέρου γιατί τα παράγωγα είναι επικίνδυνα από μόνα τους – ειδικά τα OTC - λόγω της αδιαφάνειας τους και των διασυνδέσεων και αλληλεξαρτήσεων που δημιουργούν. O WarrenBuffet, ο γνωστός αμερικανός δισεκατομμυριούχος επενδυτής, έχει χαρακτηρίσει από το 2002 τα παράγωγα ως  «ωρολογιακές βόμβες  για τους συμβαλλόμενους και την οικονομία» και ως   «οικονομικά όπλα μαζικής καταστροφής»¹¹ και η άποψή του αυτή έχει ήδη επιβεβαιωθεί. Η  χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση που εκδηλώθηκε το 2007 ξεκίνησε στις Η.Π.Α. από τις τιτλοποιήσεις των ενυπόθηκων δανείων χαμηλής εξασφάλισης, τα λεγόμενα παράγωγα CDO (CollateralizedDebt Obligations), και εν συνεχεία διογκώθηκε και εξαπλώθηκε σε όλο τον δυτικό κόσμο¹².

Οι κίνδυνοι που δημιουργούν τα παράγωγα έχουν εντοπιστεί και στην  έκθεση της Ομάδας De Larosiere¹³ που συντάχθηκε κατ’ εντολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και κατατέθηκε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 19 – 20 Μαρτίου 2009. Η  Ε.Ε.  βάσει των συμπερασμάτων  αυτής της έκθεσης έλαβε μέτρα, όπως η σύσταση του Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου, ο Κανονισμός EMIR  (European MarketInfrastructure Regulation), ο οποίος αποβλέπει στη βελτίωση της διαφάνειας και η Οδηγία MiFID II (Market in Financial Instruments II).  Μένει να αποδειχθεί αν τα μέτρα αυτά είναι ικανά να τιθασεύσουν τους κινδύνους που δημιουργούνται από την ταχύρρυθμη ανάπτυξη των αγορών παραγώγων ή αν η Ε.Ε., συνδέοντας τον ενεργειακό με τον χρηματοπιστωτικό τομέα, ανοίγει το δρόμο για μια νέα χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση.                 

 Από το κρατικό μονοπώλιο στο Χρηματιστήριο Ενέργειας

Η ΔΕΗ ιδρύθηκε το 1950, αλλά το μονοπώλιο παραγωγής και διάθεσης ηλεκτρικής ενέργειας που της παραχώρησε το Ν.Δ. 3523 της 1/7-8-1956  άρχισε να το ασκεί ουσιαστικά το 1968,  αφού  εξαγόρασε και την τελευταία από τις 415 ηλεκτρικές εταιρείες που δραστηριοποιούνταν στην Ελλάδα το 1950. Η μεγαλύτερη από αυτές ήταν η Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών και Πειραιώς (ΗΕΑΠ) της αγγλικής εταιρείας “Powerand Traction Finance Company L.T.D.”, γνωστής ως «Πάουερ», η οποία  το 1925, επί δικτατορίας Πάγκαλου¹⁴,  ανέλαβε για 60 χρόνια το  αποκλειστικό προνόμιο παραγωγής και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και το προνόμιο των μεταφορών στην Αθήνα, στον Πειραιά και στα περίχωρα,  βάσει σύμβασης που   είχε θεωρηθεί σκανδαλώδης και η εξαγορά της το 1960 στοίχισε στο ελληνικό δημόσιο 1.884 εκατ. Δραχμές ¹⁵. 

Έκτοτε η ΔΕΗ αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη βιομηχανία της χώρας. Η πορεία της όλα αυτά τα χρόνια αποτυπώνει τις πολιτικές αποφάσεις για τον οικονομικό προσανατολισμό και το μέλλον της χώρας. Ανεξάρτητα όμως από όποια  κριτική  μπορεί να ασκηθεί για την πορεία της , είναι αναμφισβήτητο ότι δημιούργησε την ενεργειακή αυτονομία της χώρας και έκανε το ηλεκτρικό ρεύμα προσιτό σε κάθε νοικοκυριό.  Με την εφαρμογή ενιαίας τιμής για το ηλεκτρικό ρεύμα σε όλη την Ελλάδα  (το ενιαίο τιμολόγιο εφαρμόστηκε  την 1^η Αυγούστου 1956  για την ηπειρωτική Ελλάδα και επεκτάθηκε την 1^η Ιουλίου 1957 και στα νησιά) κατόρθωσε σε μια 25ετία (1950-1976) το ποσοστό του ηλεκτροδοτούμενου πληθυσμού της χώρας από 55%  το 1950  να εκτοξευθεί στο 98,8% του πληθυσμού το 1976 και η μέση ετήσια κατανάλωση ανά κάτοικο από τις 88 κιλοβατώρες το 1950, να φθάσει τις 1720 κιλοβατώρες το 1976¹⁵.

Η αντίστροφη πορεία ξεκίνησε το 1999 με την «απελευθέρωση» των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας με στόχο την κατάργηση της αυτονομίας του ηλεκτροδοτικού συστήματος της χώρας και την ενοποίησή του με τα ευρωπαϊκά. Στην πορεία αυτή έχουμε ήδη διανύσει τα δύο πρώτα στάδια και βρισκόμαστε στην προπαρασκευαστική περίοδο του τρίτου και τελικού.

Το πρώτο στάδιο αφορά την εφαρμογή των δύο πρώτων ενεργειακών πακέτων για την «απελευθέρωση» της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και ξεκίνησε  με την έκδοση του ν. 2773/1999, βάσει του οποίου επήλθαν οι εξής βασικές αλλαγές: 

- Επιτράπηκε η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε ιδιώτες.

- Διαχωρίστηκε από τη ΔΕΗ το Σύστημα Μεταφοράς και η διαχείριση του παραχωρήθηκε σε μια νέα ανώνυμη εταιρεία, θυγατρική της ΔΕΗ, τον  Δ.Ε.Σ.Μ.Η.Ε.

- Συστήθηκε η Ρ.Α.Ε. ως ανεξάρτητη αρχή.

Οι αλλαγές αυτές συνοδεύτηκαν από σκανδαλώδη μέτρα στήριξης των ΑΠΕ. Με το ν. 2941/2001 δόθηκαν στους επενδυτές ΑΠΕ διάφορες «διευκολύνσεις», μεταξύ των οποίων  η δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ σε δάση και η δυνατότητα  χρήσης δημόσιων εκτάσεων αντί πενιχρού ανταλλάγματος, ενώ με τους νόμους 3468/2006 και 3851/2010 προβλέφθηκαν   επιδοτήσεις που μετέτρεψαν τη χώρα σε Ελντοράντο της Ευρώπης για τους επενδυτές ΑΠΕ.

Το δεύτερο στάδιο ξεκίνησε με την έκδοση του ν. 4001/2011, ο οποίος ενσωμάτωσε στο ελληνικό δίκαιο την Οδηγία  2009/72/ΕΚ του τρίτου «ενεργειακού πακέτου». Με το νόμο αυτό  συντελέσθηκε ο  διαχωρισμός της ΔΕΗ από το Σύστημα Μεταφοράς, το οποίο ανατέθηκε στον ΑΔΜΗΕ, και από το Δίκτυο Διανομής, το οποίο ανατέθηκε στον ΔΕΔΔΗΕ και διαμορφώθηκε η χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας σύμφωνα με το μοντέλο της «υποχρεωτικής κοινοπραξίας» («mandatory pool»). Βάσει του μοντέλου αυτού όλοι οι παραγωγοί πουλάνε και όλοι οι προμηθευτές αγοράζουν από τον διαχειριστή  της αγοράς, o  ρόλος  του οποίου  ανατέθηκε στον ΔΕΣΜΗΕ, ο οποίος μετονομάσθηκε σε Λειτουργό Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΛΑΓΗΕ Α.Ε). Επίσης ενισχύθηκε  ο ρόλος της Ρ.Α.Ε., η οποία ουσιαστικά μετατράπηκε σε ευρωπαϊκό όργανο εποπτείας της ελληνικής ενεργειακής αγοράς με πλήρη ανεξαρτησία έναντι της ελληνικής διοίκησης και  απευθείας σύνδεση με τον ACER και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Το τοπίο συμπληρώθηκε με τις υποχρεωτικές δημοπρασίες ΝΟΜΕ (η πρώτη έγινε στις  25.10.2016 και η πιο πρόσφατη στις 18.7.2018)¹⁶, την πώληση του 24% του ΑΔΜΗΕ στην κινεζική STATE GRID EuropeLimited και την δρομολόγηση της πώλησης των λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ στη Μελίτη Φλώρινας και τη Μεγαλόπολη Αρκαδίας με το ν. 4533/2018¹⁷.

Σήμερα βρισκόμαστε στην προπαρασκευαστική περίοδο του τρίτου σταδίου, το οποίο θα ξεκινήσει με την εφαρμογή του «μοντέλου στόχου», σύμφωνα με τις διατάξεις των νόμων 4425/2016 και 4512/2018. Οι νόμοι αυτοί προβλέπουν την οργάνωση τεσσάρων αγορών χονδρικής (Αγορά Επόμενης Ημέρας,  Ενδοημερήσια  Αγορά, Αγορά Εξισορρόπησης  και  Ενεργειακή Χρηματοπιστωτική Αγορά) καιτη σύσταση του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας.

Μετά την ολοκλήρωση της λειτουργίας αυτών των αγορών θα πραγματοποιηθεί η σύζευξη της ελληνικής αγοράς σε πρώτο στάδιο με την Ιταλία και σε δεύτερο στάδιο με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, καθώς σύμφωνα με την από 17.11.2016 απόφαση του ΑCER, στον οποίο παραπέμφθηκε το θέμα λόγω αδυναμίας συμφωνίας μεταξύ των εθνικών ρυθμιστικών αρχών, η Ελλάδα περιλαμβάνεται σε δύο περιφέρειες υπολογισμού δυναμικότητας¹⁸ (Capacity CalculationsRegions): την CCR5 (Gr-It) με την Ιταλία και την CCR10 (SEE) με τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Επίσης σύμφωνα με απόφαση του ΑCER,oι Εναρμονισμένες Μέγιστες και Ελάχιστες Τιμές Εκκαθάρισης για την Ενιαία Διασύνδεση των Αγορών Επόμενης Ημέρας καθορίστηκαν σε +3000 EUR/MWh και -500 EUR/MWh αντίστοιχα και για την Ενιαία Ενδοημερήσια Σύζευξη σε +9999 EUR/MWh και -9999 EUR/MWhαντίστοιχα ¹⁹.

Τι σημαίνει πρακτικά   η σύζευξη των αγορών Ελλάδας -  Ιταλίας

Η σύζευξη (coupling) είναι  το «ζευγάρωμα»  μεταξύ  μιας χώρας  με ακριβότερο ηλεκτρικό ρεύμα στη χονδρική αγορά και μιας άλλης  με φθηνότερο, το οποίο  αποσκοπεί στη σύγκλιση των τιμών των αγορών χονδρικής  των δύο χωρών. 

Στηρίζεται  στην αρχή ότι η σύγκλιση των τιμών θα επέλθει  λόγω των εξαγωγών από τη χώρα με τη  χαμηλότερη τιμή  προς τη χώρα με την υψηλότερη  , καθώς στην μεν πρώτη , δηλαδή στη χώρα με τη φθηνότερη χονδρική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας, η τιμή θα αυξηθεί  και στη δεύτερη θα μειωθεί. Είναι δε προφανές  ότι  το «ζευγάρωμα» δεν ευνοεί τους καταναλωτές της χώρας με τη φθηνότερη αγορά, γιατί η σύζευξη αυξάνει την χονδρική τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας και συνακόλουθα και τα τιμολόγια λιανικής , ενώ επίσης είναι αβέβαιο ότι ωφελεί τους καταναλωτές της χώρας με την ακριβότερη αγορά, καθώς η μείωση της χονδρικής τιμής απορροφάται  από το κόστος των διασυνδέσεων .  

Η σύζευξη αποτελεί  το μεταβατικό στάδιο για τη δημιουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και αποσκοπεί στην ενσωμάτωση της μεταβλητής παραγωγής των ΑΠΕ στο Ευρωπαϊκό Ηλεκτρικό Σύστημα. Τεχνικά υποστηρίζεται (α) από την ύπαρξη ηλεκτρικών διασυνδέσεων μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών για τη μεταφορά της ηλεκτρικής ενέργειας, (β) από τη συνεργασία των διαχειριστών του Συστήματος Μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας των δύο χωρών και (γ) από  ενιαία πλατφόρμα δημοπρασιών (singleauction platform),  στην οποία υποβάλλονται και αντιστοιχίζονται καθημερινά προσφορές για πώληση και αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Η σύζευξη μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας τεχνικά υποστηρίζεται από τη διασύνδεση (υποβρύχιο καλώδιο μήκους 160 Km) που είναι σε εμπορική χρήση από το 2002. Η Ιταλία είναι  μία από τις χώρες με την ακριβότερη χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και αυτό σημαίνει ότι στο «ζευγάρωμα» θα έχουμε το ρόλο της φθηνότερης αγοράς, δηλαδή της αγοράς που θα πρέπει οι τιμές της να αυξηθούν για να συγκλίνουν. Ήδη, είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας από την Ελλάδα, γεγονός που έχει επίδραση στη διαμόρφωση των τιμών στην ελληνική χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ αποτελεί κοινό μυστικό ότι η «φθηνή» ενέργεια της ΔΕΗ από τα ΝΟΜΕ, αντί να κατευθυνθεί στην ελληνική λιανική αγορά για να αυξήσει τον ανταγωνισμό, κατευθύνεται μέσω των traders προς την Ιταλία. Πάντως, είναι βέβαιο ότι η σύζευξη με την Ιταλία θα προκαλέσει «σοκ» ανατιμήσεων και θα μεσολαβήσει μία πολύ δύσκολη περίοδος μέχρι να πραγματοποιηθεί η σύζευξη και με την Βουλγαρία, στην οποία η ελληνική αγορά θα έχει το ρόλο της ακριβής αγοράς (ήδη γίνονται εισαγωγές από τη Βουλγαρία), ώστε  να βρεθεί νέο σημείο ισορροπίας, αλλά σε πολύ υψηλότερες τιμές από τις σημερινές.

Ενδεικτικό των μελλοντικών εξελίξεων είναι ότι  ενόψει της  σύζευξης των δύο αγορών, η ΡΑΕ αύξησε τη μέγιστη επιτρεπόμενη χονδρεμπορική τιμή ενέργειας  από τα   150 ευρώ/MWh  που ήταν το 2016, στα 300 ευρώ /ΜWh , με την ακόλουθη αιτιολογία:: «……η αποφυγή προσδιορισμού της μέγιστης επιτρεπόμενης χονδρεμπορικής τιμής ενέργειας σε χαμηλά επίπεδα συνιστά καίρια επιλογή για τη λειτουργία της (χονδρεμπορικής) αγοράς υπό όρους ρευστότητας και ανταγωνισμού, όπως προκύπτει από τη σχετική κοινή προσέγγιση. Συγκεκριμένα, στο Nord Pool (όπου συμμετέχουν οι σκανδιναβικές και οι βαλτικές χώρες) το ανώτατο όριο είναι 3.000 €/MWh, όπως επίσης στο Βέλγιο και την Ιταλία. Το εν λόγω όριο προσαυξάνεται στις 10.000 €/ΜWh για τις χώρες που συμμετέχουν στο EPEX (Γερμανία, Αυστρία, Γαλλία, Ελβετία), ενώ ακόμη και στην Ιρλανδία, όπου η αγορά λειτουργεί κατά το μοντέλο της υποχρεωτικής κοινοπραξίας (mandatory pool), όπως και στην Ελλάδα, η ανώτερη επιτρεπόμενη τιμή εγγίζει τα 1.000 €/ΜWh..».

Ωστόσο,  το όριο των  300 ευρώ/ΜWh είναι πολύ μακριά από τις μέγιστες επιτρεπόμενες χονδρεμπορικές τιμές ενέργειας των άλλων ευρωπαϊκών αγορών και ο ΑCER διόρθωσε τη «δυσλειτουργία» αυτή, καθορίζοντας τις Εναρμονισμένες Μέγιστες και Ελάχιστες Τιμές Εκκαθάρισης για την Ενιαία Διασύνδεση των Αγορών Επόμενης Ημέρας σε +3000 EUR/MWh και -500 EUR/MWh αντίστοιχα και για την Ενιαία Ενδοημερήσια Σύζευξη σε +9999 EUR/MWh και -9999EUR/MWh αντίστοιχα. Οι τιμές αυτές δίνουν σαφώς το σήμα για να αναπτυχθεί μια κατά πολύ ακριβότερη χονδρική αγορά, η οποία θα μετακυλήσει τις αυξήσεις στα τιμολόγια των τελικών καταναλωτών και μάλιστα χωρίς να χρειάζεται να  συντρέχουν εξαιρετικά γεγονότα  που να εξισώνουν την χονδρική τιμή με την μέγιστη επιτρεπόμενη.

Ενδιαφέρον όμως έχουν και οι ελάχιστες Τιμές Εκκαθάρισης που καθόρισε ο ΑCER. Oι αρνητικές τιμές αποτυπώνουν το πρόβλημα που δημιουργούν οι ΑΠΕ και κυρίως οι ανεμογεννήτριες στις αγορές²⁰λόγω της μεταβαλλόμενης και μη προβλέψιμης παραγωγής τους , το οποίο μεγεθύνεται όσο μεγαλώνει η διείσδυσή τους. Όσο φυσάει ο άνεμος  υπάρχει παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ, είτε υπάρχει αντίστοιχη ζήτηση για να καλυφθεί, είτε όχι (αυτός είναι ο λόγος που εμφανίζονται οι αρνητικές τιμές) και διακόπτεται αναγκαστικά η λειτουργία των συμβατικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής. Όταν όμως δεν φυσάει,  υπάρχει ανάγκη παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από συμβατικούς σταθμούς, οι οποίοι πρέπει στις λίγες (και μη προβλέψιμες) ώρες λειτουργίας τους να έχουν τέτοιες αποδόσεις, ώστε να καλύπτουν το συνολικό κόστος λειτουργίας τους. Αυτός είναι ο λόγος που αυξάνεται το εύρος διακύμανσης των τιμών και  παρουσιάζεται το παράδοξο φαινόμενο οι αρνητικές τιμές  να κάνουν τελικά πανάκριβο το ηλεκτρικό ρεύμα για τους καταναλωτές..

Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας (Ε.Χ.Ε)

Το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας συστήθηκε στις 18 Ιουνίου 2018 και μέτοχοι του είναι η ΛΑΓΗΕ Α.Ε. με ποσοστό 22%, η ΑΔΜΗΕ Α.Ε.  με ποσοστό 20%, η ΔΕΣΦΑ Α.Ε.  με ποσοστό 7%,  το Ελληνικό Χρηματιστήριο (Ε.Χ.Α.Ε) με ποσοστό  31% και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD) με ποσοστό 20%.

Το Διοικητικό Συμβούλιο του είναι 9μελές και αποτελείται από τους:

-   Αθανάσιο Σαββάκη (Πρόεδρος), ο οποίος είναι μέλος της διοικούσας επιτροπής του Χρηματιστηρίου Αθηνών και πρόεδρος του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βορείου Ελλάδος

-   Μιχάλη Φιλίππου (Διευθύνων Σύμβουλος), ο οποίος είναι πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΛΑΓΗΕ.

-        Αριστείδη Τασούλη (επιχειρησιακός διευθυντής ρυθμιστικών και ευρωπαϊκών θεμάτων του ΛΑΓΗΕ),

-         Ιωάννη Καμπούρη (μέλος του Δ.Σ. του ΑΔΜΗΕ),

-          Γεράσιμο Αυλωνίτη (ειδικός επί ρυθμιστικών θεμάτων στο ΔΕΣΦΑ),

-          Δημήτριο Καραϊσκάκη (Μέλος του Δ.Σ. του Χρηματιστηρίου Αθηνών),

-      Hannes Takacs στέλεχος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD)

-           Μαρίνο Χριστοδουλίδη (πρόεδρος του Χρηματιστηρίου Αξιών Κύπρου) και

-           Δημήτριο Παπαντώνη (καθηγητής του ΕΜΠ).

Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που έχει συμφωνηθεί με τους «θεσμούς», η λειτουργία του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας θα αρχίσει  την 1^η Απριλίου 2019, ενώ η σύζευξη ανάμεσα στην αγορά Ελλάδας και Ιταλίας θα πραγματοποιηθεί την 1^η Ιουνίου 2019. Ωστόσο, , το χρονοδιάγραμμα αυτό δεν μπορεί να τηρηθεί, καθώς όπως έγινε γνωστό από σχετικά δημοσιεύματα, κατά τη συνάντηση που πραγματοποίησαν στις 12 Ιουλίου στην Αθήνα  εκπρόσωποι των Διαχειριστών, των Ρυθμιστικών Αρχών και των Χρηματιστηρίων Ενέργειας Ελλάδας και Ιταλίας, διαπιστώθηκε ότι η κανονική λειτουργία των αγορών θα είναι εφικτή γύρω  στον Ιούλιο του 2019, ενώ η σύζευξη θα πραγματοποιηθεί αρκετούς μήνες αργότερα.

Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης – Η καλή μέρα από το πρωϊ φαίνεται

Η απόκτηση μετοχών του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας εξαρτάται από την έγκριση της ΡΑΕ, η οποία οφείλει να ελέγξει την καταλληλότητα του προσώπου που αποκτά τις μετοχές²¹. Το ερώτημα λοιπόν είναι, με ποια κριτήρια μπορεί να θεωρηθεί κατάλληλη μια τράπεζα, όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης - ΕΤΑΑ (European Bank for Reconstruction andDevelopment – EBRD), η οποία  φημίζεται για την απόλυτη ασυλία που απολαμβάνει κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων της²² και τους αποικιακούς όρους που επιβάλλει στις χώρες εγκατάστασής της;

Η τράπεζα αυτή συστήθηκε το 1991 με έδρα το Λονδίνο, προκειμένου να παράσχει υποστήριξη για τη μετάβαση των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης στην οικονομία της αγοράς μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου και η λειτουργία της σταδιακά επεκτάθηκε και σε άλλες χώρες. Στους μετόχους της συγκαταλέγονται 64 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, καθώς και η Ε.Ε. και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Η εγκατάστασή της στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε κατόπιν αιτήματος της ελληνικής κυβέρνησης, το οποίο οδήγησε στην από 14.6.2015 Συμφωνία που υπεγράφη στην Τιφλίδα της Γεωργίας και επικυρώθηκε ως διεθνής σύμβαση κατά το άρθρο 28 του Συντάγματος με το νόμο 4341/6.11.2015 (ΦΕΚ Α 142/6.11.2015). Οι όροι της συμφωνίας αυτής προβλέπουν ότι οι   δραστηριότητες της ΕΤΑΑ εξαιρούνται από τους κανόνες εποπτείας που ισχύουν για το υπόλοιπο χρηματοπιστωτικό σύστημα (άρθρο 16), ότι  η Τράπεζα θα χαίρει ασυλίας έναντι κάθε μορφής δικαστικής δίωξης στην επικράτεια της Ελληνικής Δημοκρατίας (άρθρο 6),  ότι τα αρχεία της Τράπεζας θα είναι απαραβίαστα (άρθρο 4),  ότι η περιουσία και τα στοιχεία του ενεργητικού της Τράπεζας θα χαίρουν ασυλίας και είναι ακατάσχετα και βεβαίως ότι της αναγνωρίζουν καθεστώς πλήρους φορολογικής ασυλίας.

Τα παραπάνω προνόμια της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης - ΕΤΑΑ (European Bank for Reconstruction andDevelopment - EBRD) κάποια άλλη εποχή θα θεωρούνταν σκανδαλώδη και θα προκαλούσαν σάλο. Σήμερα, είναι απλώς λεπτομέρειες, ενδεικτικές όμως για αυτά που μας περιμένουν στο μέλλον και για τους όρους μετάβασης της χώρας στην  «ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας».

Είναι η ενεργειακή φτώχεια και η ενεργειακή εξάρτηση το μέλλον της χώρας;

 Βρισκόμαστε κοντά στο τέλος της αντίστροφης πορείας που ξεκίνησε το 1999 με την  αρχή της «απελευθέρωσης» της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία οδηγεί στην κατάργηση του αυτόνομου ηλεκτροδοτικού συστήματος της χώρας και στην ενοποίησή του με τα ευρωπαϊκά.

Η πορεία αυτή ήταν μέχρι τώρα οδυνηρή για την ελληνική κοινωνία. Τα τελευταία δέκα χρόνια δεκάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους - ή κινδύνεψαν να τη χάσουν - από κεριά και μαγκάλια, γιατί δεν είχαν τη δυνατότητα να πληρώσουν για ηλεκτρικό ρεύμα.  Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι αναγκάστηκαν να ζουν, για μικρό ή μεγάλο διάστημα,  σε άθλιες συνθήκες γιατί τους έκοψαν το ρεύμα λόγω απλήρωτων λογαριασμών και εκατομμύρια άλλοι εδώ και χρόνια δυσκολεύονται να πληρώσουν το ηλεκτρικό ρεύμα που χρειάζονται για τις ανάγκες τους και καταφεύγουν σε ρυθμίσεις. Όλοι αυτοί δεν έχουν καταγραφεί ως θύματα της «απελευθέρωσης» των αγορών και της πολιτικής που μετέτρεψε το ηλεκτρικό ρεύμα από κοινωνικό αγαθό σε εμπόρευμα. Η ενεργειακή φτώχεια που μαστίζει τη χώρα αποδίδεται αορίστως στην οικονομική κρίση, η οποία δεν είναι παρά βολικό άλλοθι, αφού η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε κατά 95,79% μόνο μέσα στηπενταετία των μνημονίων και κατά περίπου 150% στην περίοδο 2005-2016 σύμφωνα με έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδας.

Παρ’ όλα αυτά το μέλλον προμηνύεται ακόμη δυσκολότερο. Η «χρηματιστικοποίηση» του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας είναι πρωτόγνωρη για τη χώρα μας, γεγονός που δημιουργεί επιπλέον κινδύνους κερδοσκοπίας πάνω σε ένα βασικό αγαθό. Η απόκτηση του 20% των μετοχών του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας από την τράπεζα που εξαιρείται από την χρηματοπιστωτική εποπτεία, χαίρει ασυλίας και τα έγγραφα της έχουν κηρυχθεί «απαραβίαστα» δείχνει την ποιότητα των κριτηρίων της ΡΑΕ σχετικά με τον έλεγχο της ενεργειακής αγοράς.  Η ενοποίηση της ελληνικής αγοράς με τις ευρωπαϊκές θα φέρει και άλλες αυξήσεις – πιθανότατα όχι μόνο στο ηλεκτρικό ρεύμα, αλλά αλυσιδωτές - και θα μας κάνει να πληρώνουμε σε τιμές «ευρωπαϊκές», παρότι θα συνεχίσουμε να ζούμε με ελληνικούς, κουτσουρεμένους μισθούς και συντάξεις.

Οι συνέπειες όμως είναι ευρύτερες και πιο συνολικές από τις παραπάνω. Ποιο άραγε μπορεί να  είναι το μέλλον της χώρας, οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά, χωρίς αυτόνομο ηλεκτροδοτικό σύστημα και αυτόνομη ενεργειακή πολιτική; Οι συνέπειες της προηγούμενης ενοποίησης, της νομισματικής ένωσης, θα έπρεπε να είναι διδακτικές. Παραδόξως όμως κανείς δεν ασχολείται, πέρα από αυτούς που επιδιώκουν την ενοποίηση, προσδοκώντας  κέρδη από αυτήν. Τα ΜΜΕ αναπαράγουν ως ρεπορτάζ τα Δελτία Τύπου του Υπουργείου για τη λειτουργία του Ελληνικού Χρηματιστηρίου Ενέργειας και κανείς δεν αναρωτιέται για τις επιπτώσεις που θα έχουν στην οικονομία της χώρας αυτές οι εξελίξεις.  

Που οφείλεται αυτή η απάθεια; Σε άγνοια κινδύνου; Σε κοινωνική συναίνεση ή μήπως στην εμπέδωση της αντίληψης ότι δεν υπάρχει άλλος εναλλακτικός δρόμος;

Όποια εκδοχή και αν ισχύει, το μέλλον δεν πρέπει να θεωρείται προδιαγεγραμμένο. Ενδεικτικό είναι ότι παρά το γεγονός ότι η «αναδιοργάνωση» του ηλεκτροδοτικού συστήματος της χώρας και η πορεία προς την ενοποίησή του με τα ευρωπαϊκά συντελείται χωρίς αντίλογο, η υλοποίησή αυτών των σχεδίων βρίσκει εμπόδια στον πυρήνα των διαρθρωτικών αλλαγών,  στην εγκατάσταση περισσότερων ΑΠΕ και στην κατασκευή νέων διασυνδέσεων.

Οι τοπικές κοινωνίες εδώ και πολλά χρόνια αντιστέκονται, με κάθε μέσο, στην επέλαση των επενδυτών ΑΠΕ και στην εξάπλωση των καλωδίων. Τα κινήματα αυτά δεν μπορούν να ανατρέψουν το συνολικό σχεδιασμό  (ούτε άλλωστε είναι στους στόχους τους),  δημιουργούν όμως σοβαρά προσκόμματα, αυξάνουν τον προβληματισμό και αποδεικνύουν ότι οι κάτοικοι αυτής της χώρας διαθέτουν κοινή λογική, αγάπη για τον τόπο τους και επιπλέον αγωνιστικό φρόνημα. Συμφέρον για την κοινωνία είναι να νικήσουν οι αγώνες τους, το κρίσιμο όμως ζήτημα είναι να ενεργοποιηθούν πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις που θα αποτρέψουν το ζοφερό μέλλον που προδιαγράφεται!

^{--------------------------------------------------------------------------------------}

¹  «Μάθημα αιολικών (3) -- Θα έχετε ρεύμα όταν φυσάει»

       http://archaeopteryxgr.blogspot.com/2011/03/3.html

² «Αιολική ενέργεια: ελπίδα σωτηρίας ή σοβαρότατη απειλή για την φύση;»           http://katelanos.blogspot.com/2018/05/aioliki-energeia-elpida-sotirias-i-sovarotati-apeili-gia-tin-fysi-.html

³ «Γιατί συνυπογράφουμε την «Πανελλήνια Διακήρυξη κατά των ΑΠΕ» και ζητάμε και τη δική σας υπογραφή»http://diktioenkat.blogspot.com/2018/05/blog-post.html

⁴ Η έννοια της «χρηματιστικοποίησης» καλύπτει μία ευρεία γκάμα φαινομένων: την απορύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα και των διεθνών κεφαλαιακών ροών, τον πολλαπλασιασμό των λεγόμενων «νέων χρηματοοικονομικών εργαλείων», την μετακίνηση από βασισμένα σε διαπραγματεύσεις (over the counter) σε βασισμένα σε ανοικτές αγορές (market- based) χρηματοπιστωτικά συστήματα, την ανάδυση των θεσμικών επενδυτών ως βασικών παραγόντων στις χρηματαγορές κλπ.  «Η «χρηματιστικοποίηση» και η ελληνική περίπτωση» Σταύρος Μαυρουδέας,  3o Συνέδριο ΕΕΠΟ Παν. Πατρών 14-15/1/2014

⁵ «Το αίτημα για αναπροσαρμογή του ισχύοντος δημόσιου χρηματοπιστωτικού δικαίου ως συνέπεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης» Χρήστος Βλ. Γκόρτσοςhttp://www.oke.gr/news/news_15_06_09_pract.pdf

⁶ «Η διαμόρφωση των ενεργειακών πακέτων στην Ε.Ε. και η ενσωμάτωσή τους στην ελληνική έννομη τάξη: Το νομικό καθεστώς του ελληνικού ρυθμιστή ενέργειας και των ελληνικών διαχειριστών μεταφοράς ενέργειας» Βασιλικής Μανωλοπούλου –τελική εργασία Τμήμα Γενικής Διοίκησης ΕΣΔΔ  http://www.ekdd.gr/ekdda/files/ergasies_esdd/21/2/1579.pdf

⁷ Πρώτο «ενεργειακό πακέτο»

 Οδηγία 96/92/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 19ης Δεκεμβρίου 1996 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Οδηγία 98/30/ΕΚ  του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 22ας Ιουνίου 1998 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου.

Δεύτερο «ενεργειακό πακέτο»: Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1228/2003  του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου  της 26ης Ιουνίου 2003 σχετικά με τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας.

Οδηγία 2003/54/ΕΚ  του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 26ης Ιουνίου 2003 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την κατάργηση της Οδηγίας 96/92 ΕΚ.

Οδηγία 2003/55/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2003 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και την κατάργηση της Οδηγίας 98/30/ΕΚ.

Τρίτο «ενεργειακό πακέτο»: Οδηγία 2009/72/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 2009 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας και για την κατάργηση της οδηγίας 2003/54/ΕΚ.

Οδηγία 2009/73/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της  13ης Ιουλίου 2009 σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά φυσικού αερίου και για την κατάργηση της οδηγίας 2003/55/ΕΚ.

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 713/2009  του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου  της 13ης Ιουλίου 2009 , για την ίδρυση Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενεργείας/

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 714/2009  του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 2009 σχετικά με τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο στις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας και την κατάργηση του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1228/2003.

Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 715/2009  του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουλίου 2009 σχετικά με τους όρους πρόσβασης στα δίκτυα μεταφοράς φυσικού αερίου και για την κατάργηση του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1775/2005

⁸ «The Regional Initiatives – Europe’s Key to energy market integration» Joint Conference by the European Commission and ERGEG https://www.ceer.eu/documents/104400/-/-/ce795506-5353-8c73-4e2b-5f901392047a

⁹ Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 2015/1222 της Επιτροπής της 24^ης Ιουλίου 2015 «σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριων γραμμών για την κατανομή της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης» (L197/24 της 25.7.2015).

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 2016/1719 της Επιτροπής της 26^ηςΣεπτεμβρίου 2016 «σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για την μελλοντική κατανομή δυναμικότητας (L259/424 της 27.9.2016).

Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 2017/2195 της Επιτροπής της 23^ης Νοεμβρίου 2017 «σχετικά με τον καθορισμό κατευθυντήριας γραμμής για την εξισορρόπηση ηλεκτρικής ενέργειας» (L312/6/ της 28.11.2017).

¹⁰ “EEX to launch wind power futures as renewables output grows” February 10,2015   https://www.reuters.com/article/uk-energy-bourse-eex-idUKKBN0LE20820150210

¹¹ “Warren Buffet on Derivatives”

http://www.fintools.com/docs/Warren%20Buffet%20on%20Derivatives.pdf

¹² “H Εξέλιξη του Χρήματος – Mια οικονομική ιστορία του κόσμου” NiallFerguson Εκδόσεις Αλεξάνδρεια  σελ. 264 επ.  

¹³http://ec.europa.eu/internal_market/finances/docs/de_larosiere_report_en.pdf

¹⁴ «Η πολύβουη πειραϊκή βιομηχανία μέσα από το ιστορικό αρχείο ΔΕΗ» Μαρία Μαυροειδή.

¹⁵ «Όταν η ΔΕΗ έγινε μονοπώλιο για να έρθει η ανάπτυξη – εξαγόρασε 415 επιχειρήσεις» Μάχη Τράτσα  «ΤΟ ΒΗΜΑ» 4.12.2016   http://www.tovima.gr/society/article/?aid=849117

¹⁶ «Τι είναι τα NOME και τι προσφέρουν στους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας»

 http://diktioenkat.blogspot.com/2017/10/nome.html

¹⁷ «Ο ριζικός μετασχηματισμός της ΔΕΗ από το Υπερταμείο και γιατί βλάπτει τους καταναλωτές»http://diktioenkat.blogspot.com/2018/04/blog-post.html

¹⁸ https://www.acer.europa.eu/Official_documents/Acts_of_the_Agency/ANNEXES_CCR_DECISION/Annex%20I.pdf

¹⁹ «Έκθεση Πεπραγμένων 2017» ΡΑΕ σελ. 81 επ.

http://www.rae.gr/site/file/system/docs/ActionReports/2017

²⁰ POYRY :” Impact of Intermittency – How wind variability could change the shape of the British and Irish electricity Market”

²¹ Άρθρο 9  παρ. 7 και 9 ν. 4435/2016, όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 80 του ν.4512/2018

²² « Η Τράπεζα της απόλυτης ασυλίας» Γεράσιμος Λιβιτσάνος 1/11/2015  https://www.thepressproject.gr/article/83757/I-trapeza-tis-apolutis-asulias

ΠΡΩΗΝ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΚΑΡΑΤΑΣΙΟΥ Η΄ ΠΩΣ ΑΚΥΡΩΝΕΤΑΙ Ο ΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ

*Άρθρο της «Πρωτοβουλίας για την Εναλλακτική Θεσσαλονίκη»

Από την πρώτη στιγμή που οι πολίτες της Θεσσαλονίκης διεκδίκησαν την απόδοση των πρώην στρατοπέδων και άλλων ελεύθερων χώρων (ΔΕΘ,1Η προβλήτα ΟΛΘ, κ.λπ.) ως δημόσιων, κοινόχρηστων χώρων υψηλού πρασίνου ζητούσαν τη θεσμική κατοχύρωση τους πάνω σε δύο άξονες. Ο πρώτος αφορά την πλήρη παραχώρηση της ιδιοκτησίας στους δήμους με σαφείς, αυστηρούς όρους ως προς τις επιτρεπόμενες χρήσεις και ο δεύτερος την διασφάλιση των χρήσεων αυτών μέσα από έναν δεσμευτικό προς όλους χωρικό σχεδιασμό. Ο συνδυασμός αυτός δημιουργεί ένα αποτελεσματικό προστατευτικό καθεστώς απέναντι στις αυθαιρεσίες της εκάστοτε κυβέρνησης, τις μικροκομματικές σκοπιμότητες των αιρετών της τοπικής αυτοδιοίκησης και στους κερδοσκόπους της γης. Το ορθό και επίκαιρο των αιτημάτων αυτών παραμένει δυστυχώς και σήμερα, όπου η απροκάλυπτη πλέον νεοφιλελεύθερη λαίλαπα ετοιμάζεται να σαρώσει ότι έχει απομείνει ως τελευταία ελπίδα για το αστικό πράσινο της Θεσσαλονίκης, ιδιαίτερα δε της Δυτικής της πλευράς, τα πρώην στρατόπεδα. Και παραμένει γιατί οι προηγούμενες κυβερνήσεις και η Τοπική Αυτοδιοίκηση λειτούργησαν κυριολεκτικά ως λύκοι σε ρόλο φύλακα προβάτων μέσα από ένα πλέγμα ολιγωριών και προσχηματικών διαδικασιών που καλλιέργησαν το έδαφος για την πολιτική που προωθεί η σημερινή κυβέρνηση.

Στο επίπεδο της ιδιοκτησίας οι προηγούμενες κυβερνήσεις θέσπισαν σειρά νόμων μέσω των οποίων ενδυναμώθηκε και οργανώθηκε η διαχείριση της περιουσίας του Ελληνικού λαού με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια σε βάρος των αναγκών του, με ουσιαστικά ωφελούμενους τους εργολάβους και τους κερδοσκόπους γης. Τελευταίος και σε ισχύ σήμερα ο περίφημος Ν. 4407/2016 που ορθά αποκαλείται ΤΑΙΠΕΔ Καμμένου και ψηφίστηκε από τους βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ των ΑΝΕΛ και των Οικολόγων που προωθεί το Real Estate της ελεύθερης δημόσιας γης προς όφελος των Ενόπλων Δυνάμεων και των στελεχών τους.

Στο επίπεδο του χωρικού σχεδιασμού, επίσης το 2016, με τον Ν. 4447/2016 (άρθρο 8 παρ. 3) θεσμοθετείται η δυνατότητα ενός Ειδικού Χωρικού Σχεδίου που μπορεί να εκπονηθεί ακόμα και για λογαριασμό ιδιώτη και να τροποποιήσει υφιστάμενο Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες «επενδυτών». Αυτό δε μάλιστα γίνεται με διαδικασία "fast track" για να προωθηθεί τάχιστα η «ανάπτυξη».  Επομένως, γιατί αναρωτιούνται οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ πως είναι δυνατό να αγνοείται η τοπική διαβούλευση και οι προτάσεις της, το ΓΠΣ και το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Παύλου Μελά, όταν όχι μόνο δεν τις κατοχύρωσαν θεσμικά, αλλά θεσμοθέτησαν τη δυνατότητα ακύρωσής τους; Είναι δυνατό, γιατί το ΥΠΕΘΑ εξακολουθεί να κατέχει την έκταση και μπορεί με τον Νόμο Καμμένου, σε συνδυασμό με τον Ν. 4447/2016 να τα ανατρέψει όλα υπέρ κάποιου ή κάποιων επενδυτών. Οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ δεν ξέρουν τον νόμο που ψήφισε η κυβέρνηση τους και ο Δήμος Παύλου Μελά δεν γνωρίζει την χωροταξική-πολεοδομική νομοθεσία; Έφερε καμία αντίρρηση όταν ψηφιζόταν; Δεν κατάλαβε ότι αφορά άμεσα και τα στρατόπεδα εντός των ορίων του τα οποία υποτίθεται διεκδικεί; Οι προσχηματικές αντιδράσεις τους είναι υποκριτικές και δεν τους απαλλάσσουν από τις ευθύνες για τη συγγνωστή αδράνεια που επέδειξαν, αλλά και τη μεθόδευση υπονόμευσης του Τοπικού Σχεδιασμού που θεσμοθέτησαν.

Τι νόημα είχαν οι τοπικές διαβουλεύσεις πέρα του να εμφανιστούν ξανά οι γνωστοί παράγοντες που εκμεταλλεύονται την αγωνία των πολιτών με ποδηλατοδρομίες και φανφάρες για μια θέση στο δημοτικό συμβούλιο; Ενημέρωσαν εκεί τους πολίτες για το άθλιο αυτό θεσμικό πλαίσιο και τι θα κάνουν για να ανατραπεί; Τι νόημα έχει πέρα του πολιτικάντικου εντυπωσιασμού η πρόσφατη επερώτηση τόσων βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για όλα αυτά;

Η παρούσα κυβέρνηση και οι δήμαρχοι δεν έκρυψαν ποτέ τις θέσεις τους: ΣΔΙΤ, εμπορευματοποίηση του δημόσιου χώρου, έλεγχος στην πρόσβαση, παροχή κάθε είδους διευκολύνσεων στους «επενδυτές», απόρριψη της λογικής του σχεδιασμού (βλ. και περίπτωση Μετρό). Οι εκπρόσωποι του ΣΥΡΙΖΑ ας τοποθετηθούν κάποια στιγμή για το πως αντιλαμβάνονται τον χωρικό σχεδιασμό της πόλης. Ως ένα συνολικό και δεσμευτικό σχέδιο όπως το Ρυθμιστικό Σχέδιο της Μητροπολιτικής Περιοχής Θεσσαλονίκης ή ως κουρελού Ειδικών Χωρικών Σχεδίων (π.χ. στρατόπεδα, ΔΕΘ, Παραλιακό μέτωπο) που κατά περίπτωση παρεμβαίνουν πολεοδομικά αποσπασματικά για να διευθετήσουν τους σχεδιασμούς διαφόρων επιχειρηματικών ομάδων αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις στο σύνολο της πόλης; Γιατί ολιγώρησαν στην θεσμική θωράκιση των ελεύθερων δημόσιων χώρων και τους άφησαν έρμαια στην αρπακτική διάθεση των ποικιλώνυμων συμφερόντων;

Το εύρος των αντιδράσεων στην πέρα κάθε επιστημονικής λογικής απόφαση της παρούσας κυβέρνησης για τα αρχαία του Σταθμού Βενιζέλου του Μετρό δείχνει έναν δρόμο. Οι πολίτες στηρίζουν εκείνες τις εναλλακτικές που παρουσιάζουν με ειλικρίνεια τις δυσκολίες και υπερβαίνουν τα συγκυριακά συμφέροντα και τις μικροπολιτικές σκοπιμότητες προς όφελος του ευρύτερου κοινωνικού συμφέροντος. Ο δρόμος είναι ανοικτός για όσους το θελήσουν.

Πρωτοβουλία για την Εναλλακτική Θεσσαλονίκη*

Γιατί «Πρωτοβουλία για την Εναλλακτική Θεσσαλονίκη»;

Γιατί η πόλη βρίσκεται σε οριακή τελική φάση υλοποίησης ολέθριων σχεδιασμών (ανάπλαση ΔΕΘ, πρώην στρατόπεδα, διαχείριση αποβλήτων, παράκτιο μέτωπο ,θεσμική αποδιάρθρωση, κλπ), που θα υποβαθμίσουν ακόμη περισσότερο και θα υποθηκεύσουν ανεπίστροφα την ποιότητα ζωής των κατοίκων της.

Γιατί  δεν αποδεχόμαστε ότι δεν υπάρχει εναλλακτική στην επιχειρηματική πόλη που απροκάλυπτα και σχεδόν διακομματικά, σχεδιάζουν και προωθούν τα νεοφιλελεύθερα επιτελεία.

Γιατί η αποτροπή αυτών των πολιτικών δεν επιτυγχάνεται με στείρες καταγγελίες, αλλά με την αποδόμησή τους επιστημονικά, πολιτικά, κοινωνικά και την διαμόρφωση και ανάδειξη με όρους κινήματος, εναλλακτικών προτάσεων που συγκροτούν το διαφορετικό παράδειγμα βιώσιμης πόλης.

Γιατί η οικολογική προσέγγιση των σύνθετων θεμάτων μιας Μητροπολιτικής περιοχής, δεν αποτελεί μια «πολυτέλεια» στην περίοδο της οικονομικής κρίσης που διανύουμε, αλλά καθοριστική παράμετρο αναπαραγωγής των κοινωνικών σχέσεων.

Γιατί η άρση της απογοήτευσης και του κατακερματισμού, οι συνέργειες και ο συντονισμός των διάσπαρτων  δυνάμεων της κοινωνίας, μόνο μέσα από την υπεράσπιση των συγκεκριμένων αναγκών της, θα επιτευχθεί.




Πηγή: voria.gr

Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ

Γράφουν: Κοντομάρης Σπύρος – Χριστοδουλόπουλος Κωστής

Η «απελευθέρωση» της αγοράς ενέργειας κατ’ εντολή της ΕΕ και προς όφελος των κοινοπραξιών του ελληνικού – διεθνούς Κεφαλαίου, τελικώς απελευθέρωσε τις αυξήσεις σε χρεώσεις, τέλη και φόρους κάνοντας το οικιακό τιμολόγιο της ΔΕΗ κυριολεκτικά αγνώριστο.

Παρότι στην Ελλάδα η διαθέσιμη εγκατεστημένη ηλεκτρικής ισχύς ξεπερνά τα 17GW και η ζήτηση δεν ξεπερνά ούτε καν στις αιχμές τα 9GW[1] , οι λογαριασμοί στο ηλεκτρικό ρεύμα έχουν αυξηθεί πάνω από 70% (και πάνω από 500% σε τέλη και φόρους) μέσα σε 7 χρόνια[2].

Οι δήθεν «αλάνθαστοι» νόμοι της Αγοράς διαψεύδονται παταγωδώς, η αύξηση της προσφοράς σε συνδυασμό με τη μείωση της ζήτησης αντί να ρίχνουν, εκτοξεύουν τις τιμές!

Γιατί;

Γιατί σύμφωνα με τη μεθοδολογία υπολογισμού της Οριακής Τιμής Συστήματος (δηλ. του μηχανισμού της αγοράς που αποφασίζει ποιες μονάδες παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος ικανοποιούν τη ζήτηση και ποιες παραμένουν κλειστές «ως περισσευούμενες»), οι μονάδες παραγωγής της ΔΕΗ που μπορούν να τροφοδοτήσουν το Σύστημα με φτηνό ρεύμα (λιγνιτικά, υδροηλεκτρικά) μένουν κλειστές, εις όφελος των μονάδων των ιδιωτών και των μονάδων ΑΠΕ (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας) οι οποίες τροφοδοτούν το σύστημα με πανάκριβο ρεύμα.

Η μεθοδολογία υπολογισμού της Οριακής Τιμής Συστήματος (ΟΤΣ) αποτελεί από μόνη της ένα τεράστιο σκάνδαλο, καθώς οι «κανόνες» της μεθοδολογίας δεν αποσκοπούν στην οικονομία και την ασφάλεια του Συστήματος, αλλά στην παρέμβαση υπέρ συγκεκριμένων μερίδων ιδιωτικών συμφερόντων.

Οι «κανόνες» της ΟΤΣ εισάγουν στο σύστημα (κατά ένα ποσοστό) υποχρεωτικά τις ΑΠΕ, για να έχουμε δήθεν χαμηλούς ρύπους, όπως επίσης εισάγουν κατά ένα ποσοστό υποχρεωτικά τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής των ιδιωτών, για να μην έχουμε δήθεν μονοπώλιο της ΔΕΗ και με σκοπό να πέσουν οι τιμές μέσω της ανάπτυξης του «ανταγωνισμού».

Λέμε δήθεν διότι τα επιχειρήματα που υπερασπίζονται τους κανόνες της ΟΤΣ είναι το λιγότερο για γέλια και το περισσότερο για κλάματα (ειδικά για την τσέπη των καταναλωτών). Ας πάρουμε για παράδειγμα τις ΑΠΕ.

Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, όπως όλες οι πηγές ενέργειας, έχουν τα θετικά τους έχουν και τα αρνητικά τους.

Το βασικό τους πρόβλημα είναι ότι τα ηλιακά και αιολικά συστήματα παραγωγής έχουν πολύ μεγάλη διακύμανση παραγωγής και πολύ μεγάλη διασπορά. Είναι σαν να προσπαθούμε να φωτίσουμε ένα γήπεδο ποδοσφαίρου με εκατομμύρια πυγολαμπίδες που αναβοσβήνουν ακανόνιστα αντί για 50 προβολείς με σταθερή φωτολαμψία.

Οι ΑΠΕ δεν μπορούν να καλύψουν το φορτίο βάσης (πάγιες/σταθερές καταναλώσεις) και χρειάζονται συνεχή και ακριβή υποστήριξη από θερμικές μονάδες λόγω του ότι η παραγωγή τους είναι εξαιρετικά ασυνεχής. Από την άλλη, μπορούν να βοηθήσουν στις αιχμές του καλοκαιριού τόσο στο διασυνδεμένο σύστημα όσο και στα νησιά, με σημαντικό περιβαλλοντικό όφελος.

Δεν λέμε ότι οι ΑΠΕ είναι «τσάμπα» όπως πολλοί δημοσιολογούντες ισχυρίζονται (ο ανεξάντλητος «ενεργειακός θησαυρός» της Ελλάδας ήλιος, αέρας κλπ), διότι πολύ απλά το κόστος λειτουργίας δεν είναι καθόλου αμελητέο και το κόστος εγκατάστασης είναι τεράστιο. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι το κόστος της υποδομής ενεργειακής αυτονομίας της νήσου Τήλος[3] (800 μόνιμοι κάτοικοι) έφτασε 16 εκ. €, δηλαδή 20.000€ ανά κάτοικο.

Η ΔΕΗ ήταν η πρώτη που είχε διακρίνει ότι οι ΑΠΕ μπορούν να συνεισφέρουν στο παραγόμενο ενεργειακό μείγμα σε συγκεκριμένο χρόνο και με συγκεκριμένο τρόπο. Ήδη από τη δεκαετία του ’90 η Διεύθυνση Εναλλακτικών Μορφών Ενέργειας (ΔΕΜΕ) της ΔΕΗ είχε ξεκινήσει την έρευνα.

Δυστυχώς, με απόλυτη ευθύνη της «εκσυγχρονιστικής» Κυβέρνησης Σημίτη απαγορεύτηκε στη ΔΕΗ να αναπτύξει τις δικές τις ΑΠΕ και επιβλήθηκε οι ΑΠΕ να αναπτυχθούν μόνο από ιδιώτες!

Στη συνέχεια (2006) διαλύθηκε και η ΔΕΜΕ, για να δημιουργηθεί η θυγατρική «ΔΕΗ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ» με βασικό όρο στο καταστατικό της, τα όποια έργα υλοποιεί να γίνονται μόνο με μορφή κοινοπραξίας, όπου η ίδια θα συμμετείχε υποχρεωτικά με ποσοστό κάτω του 49%!!!

Μικρή αλλά αναγκαία παρένθεση.

Η επιλεκτική περιβαλλοντική ευαισθησία των ιδιωτών και της ΕΕ, περιορίζεται μόνο στο λιγνίτη, μόνο στο ηλεκτρικό ρεύμα και μόνο στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα της Ηπειρωτικής Ελλάδας. Παρ’όλα αυτά, η Γερμανία όχι μόνο εξακολουθεί να βασίζει την ηλεκτροδότησή της στον λιγνίτη (56% συμμετοχή στην ηλεκτροπαραγωγή), αλλά ολοκληρώνει φέτος το project εγκατάστασης 12.000 MW από νέες λιγνιτικές μονάδες. Για τις μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με Μαζούτ σε όλα τα νησιά της Ελλάδας, οι οποίες κατά την τουριστική περίοδο λειτουργούν «στο κόκκινο» επιχειρώντας να εξυπηρετήσουν τα εκατομμύρια των τουριστών, δεν διαπιστώθηκε ποτέ κανένα πρόβλημα εκπομπής ρύπων ενώ αγνοήθηκαν οι δυνατότητες ενεργειακής αυτονομίας (π.χ γεωθερμία, μικρές ΑΠΕ).

Αν επιπλέον αναλογιστούμε τις εκπομπές ρύπων από τη βιομηχανία, την αιθαλομίχλη λόγω ενεργειακής φτώχειας του πληθυσμού (που καίει κυριολεκτικά ό,τι βρει καθώς το κόστος θέρμανσης με πετρέλαιο ή ρεύμα έχει καταστεί πλέον απλησίαστο) και τον ευρωπαϊκά «επιδοτούμενο» κλάδο των οδικών μεταφορών που συνεισφέρει σε ρύπους πολύ περισσότερο από τον λιγνίτη , τότε πραγματικά η υποκρισία μεγαλώνει.

Πάμε τώρα και στα δήθεν της πτώσης των τιμών, μέσω της άρσης του κρατικού μονοπωλίου της ΔΕΗ.

Οι επιχειρηματικοί όμιλοι που σήμερα εμφανίζονται ως εναλλακτικοί πάροχοι ηλεκτρισμού ενώ ακόμα προσπαθούν να ξορκίσουν την απατεωνιά των Energa και Hellas Power, απαίτησαν και κατάφεραν να αναλάβουν τη δουλειά με εξασφαλισμένο κέρδος. Έτσι οι ιδιωτικές ΑΠΕ όχι μόνο «μπαίνουν» υποχρεωτικά με ποσόστωση και με εξωφρενική τιμή στην ΟΤΣ, αλλά χρηματοδοτούνται και μέσω του τέλους ΕΤΜΕΑΡ στους λογαριασμούς όλων των τελικών καταναλωτών.

Αλλά και οι συμβατικές ιδιωτικές μονάδες παραγωγής φυσικού αερίου (εμπορεύονται και απευθείας εισαγόμενο ηλεκτρικό ρεύμα), κρίθηκε και θεσμοθετήθηκε ότι δεν αποτελούν συμφέρουσες επενδύσεις παρά μόνο αν δίνουν έναν ελάχιστο αριθμό ημερών ισχύος στο Σύστημα με μια ελάχιστη τιμή πώλησης.

Αυτά τα «ελάχιστα απαραίτητα» κέρδη των ιδιωτών και αυτή η «ελάχιστη απαραίτητη» συμμετοχή των ιδιωτικών ΑΠΕ, είναι που καθημερινά πετάνε έξω από το Σύστημα τις φτηνές μονάδες παραγωγής της ΔΕΗ.

Όμως η ΕΕ και οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν αρκέστηκαν να προωθούν σκανδαλωδώς το ακριβό ρεύμα των ιδιωτών, έναντι του φθηνού ρεύματος της ΔΕΗ .
Θέλησαν να κατακρεουργήσουν και την ίδια τη ΔΕΗ.

Δεν υπάρχει Μνημόνιο, Μεσοπρόθεσμο, Λίστα με Προαπαιτούμενα, χωρίς να περιλαμβάνεται η απαίτηση των Δανειστών να ιδιωτικοποιηθούν άμεσα (βλέπε, χαριστούν) όλες οι μονάδες παραγωγής φτηνού ρεύματος της ΔΕΗ. Έτσι, όταν θα ιδιωτικοποιηθούν οι ίδιες μονάδες παραγωγής που σήμερα μένουν εκτός ΟΤΣ ως «κρατικές», να μπορούν πλέον να δίνουν ισχύ στο σύστημα ως ιδιωτικές με ένα μεγάλο καπέλο στην τιμή, εις όφελος του ιδιώτη.

Και το έγκλημα συνεχίζεται.

Η διάσπαση της ΔΕΗ (και των χρεώσεων στους οικιακούς λογαριασμούς) σε προμήθεια, διανομή, μεταφορά, με την σύσταση τριών ξεχωριστών επιχειρήσεων, γεννά επιπλέον κόστη που μεταφέρονται στον τελικό καταναλωτή. Κόστη που όχι μόνο αποτυπώνονται σε αύξηση της τιμής, αλλά και σε οριακές καταστάσεις την επάρκεια συστήματος, λόγω της διάσπασης της ενιαίας και καθετοποιημένης ΔΕΗ και απώλειας μιας συντονισμένης λειτουργίας και οικονομίας κλίμακας.

Επιπλέον κόστη που γίνονται ακόμα μεγαλύτερα σύμφωνα με το πρόγραμμα πλήρους ιδιωτικοποίησης των εταιρειών της ΔΕΗ (παραγωγή, προμήθεια, διανομή, μεταφορά) σύμφωνα με τα προαπαιτούμενα των Μνημονίων. Ή για να είμαστε ακριβείς στις διατυπώσεις, σύμφωνα με το πρόγραμμα πλήρους χαρίσματος της κυριότητας και της εκμετάλλευσης των υποδομών στο ευρωπαϊκό και εγχώριο Κεφάλαιο. Υποδομών που έχουν χτιστεί από τη φορολογία του ελληνικού λαού και από τον προνομιακό δανεισμό της ΔΕΗ από τις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων της επί 35 χρόνια.

Δικαιολογείται λοιπόν η ΓΕΝΟΠ να ξεσπαθώνει με αποκορύφωμα την πρόσφατη ανακοίνωση[4]εναντίον της υποστήριξης των ΑΠΕ και της Πράσινης Πολιτικής και υπέρ των λιγνιτικών;

Ασφαλώς και όχι.

Η ΓΕΝΟΠ είναι ο τελευταίος που δικαιούται να ομιλεί, υποκρινόμενη το θύμα σε ένα συνεχιζόμενο έγκλημα στο οποίο είναι ο μόνιμος και απαραίτητος συναυτουργός.

Διότι προφανώς τη ΓΕΝΟΠ ουδέποτε την πήρε ο πόνος για το ανεπανόρθωτο πλήγμα στο δημόσιο κοινωνικό συμφέρον, όταν έχει αποτελέσει τον κατεξοχήν νεροκουβαλητή του εκσυγχρονισμού του Σημίτη, όταν υπερασπιζόταν την είσοδο στην ΟΝΕ, όταν υπερασπιζόταν την απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας του Καραμανλή και όταν συνεχίζει να υπερασπίζεται έμπρακτα την επέλαση της νεοφιλελεύθερης Ενεργειακής «Ένωσης» μέσω της έμπρακτης αποδοχής των μνημονίων των ΓΑΠ, Σαμαρά-Βενιζέλου, Τσίπρα.

Η ΓΕΝΟΠ υπήρξε ο αδιαμφισβήτητος συμπαραστάτης και φορέας υλοποίησης του τεράστιου αυτού εγκλήματος εις βάρος της λαϊκής οικογένειας και υπέρ της εκάστοτε Κυβέρνησης, φυσικά με το αζημίωτο. Αυτός ο μόνιμος κυβερνητισμός και ο ανοιχτά φιλοεργοδοτικός συνδικαλισμός της ΓΕΝΟΠ, είναι η πραγματική και μόνη αιτία που την έχει οδηγήσει σήμερα στο τελευταίο σημείο του εκφυλισμού, να υποστηρίζει ανοιχτά την πολιτική Τραμπ και τα συμφέροντα των εταιρειών ορυκτών καυσίμων, δίνοντας τη δυνατότητα σε κάθε γελωτοποιό του Φιλελευθερισμού και του Μενουμευρωπισμού να περιπαίζει τη ΓΕΝΟΠ και μέσω αυτής το δικαίωμα του οικιακού καταναλωτή στην δωρεάν ασφαλή και απρόσκοπτη ενέργεια που δικαιούται.

Πότε τελικά η ΓΕΝΟΠ σκέφτηκε τον οικιακό καταναλωτή πιο πολύ από την τσέπη της;

Για ποιο λόγο η ΓΕΝΟΠ δεν λέει λέξη για τα ανεξάντλητα γεωθερμικά πεδία της Ελλάδας τα οποία μπορούν να υπερκαλύψουν το Φορτίο Βάσης; Γιατί δεν κόπτεται για την συνεχιζόμενη απαξίωση και κλείσιμο του ΙΓΜΕ; Γιατί δεν λέει ποτέ λέξη για το τραγικό αποτύπωμα στη δημόσια υγεία των περιοχών που φιλοξενούν τα λιγνιτικά εργοστάσια; Γιατί δεν λέει λέξη για τις ανεξάντλητες τεχνολογικές δυνατότητες εκσυγχρονισμού αυτών των μονάδων ώστε να μειωθούν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες αλλά και στους ίδιους τους εργαζόμενους;

Και τελικά, πότε υπερασπίστηκε πραγματικά το λιγνίτη; Από το 2003, αποδέχτηκε μετά βαΐων και κλάδων την στροφή σε ηλεκτροπαραγωγή από το πανάκριβο και εισαγόμενο φυσικό αέριο – πολιτική που εξυπηρετεί μόνο τους ιδιώτες ηλεκτροπαραγωγούς ενώ συνέβαλλε δραστικά στη μετατροπή της Ελλάδας από τη χώρα με την φθηνότερη κιλοβατώρα στην ΕΕ, σε μια από τις ακριβότερες στην οικιακή και στην βιομηχανική κατανάλωση. Υπερασπίστηκε και προπαγάνδισε τη διάσπαση της ΔΕΗ, αποδέχτηκε έως και την πώληση της «μικρής ΔΕΗ» – πάντα στη λογική του «μικρότερου κακού»…

Γιατί δεν βλέπει ότι η άναρχη και έξω από κάθε επιστημονική και κοινωνική πρόνοια, εκμετάλλευση του λιγνίτη, δυσφημεί και οδηγεί σε καταστροφή μονάδων και ορυχείων (ΑΗΣ Πτολεμαΐδας, Ορυχείο Αμυνταίου κ.α.) και σε οριστικό κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων παραγωγής;

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι με την επιβολή της πολιτικής της ΕΕ, την λαθροχειρία που υλοποιείται μέσω της ΟΤΣ και την τυφλή υποταγή της ηγεσίας της ΓΕΝΟΠ στη πολιτική της ιδιωτικοποίησης της ηλεκτρικής ενέργειας, τα τιμολόγια θα αυξάνονται μέχρις ότου το ηλεκτρικό ρεύμα γίνει από είδος πρώτης ανάγκης, είδος πολυτελείας.

Είναι σίγουρο ότι η εφαρμογή μιας αντίστροφης πολιτικής κοινής ωφέλειας με σκοπό την ενεργειακή αυτάρκεια, θα σήμαινε εκτός από κρατικοποίηση, επανένωση και εθνικοποίηση όλων των επιχειρήσεων που ο ελληνικός λαός έχει χτίσει, και την μόνιμη και σταθερή λειτουργία των φτηνών και διαθέσιμων πλουτοπαραγωγικών πηγών ενέργειας της Ελλάδας (λιγνιτικά, υδροηλεκτρικά, γεωθερμία), ανεξάρτητα και σε ρήξη με τον σχεδιασμό της ΕΕ και σύμφωνα με τους βέλτιστους δυνατούς κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς όρους.

Όμως η εφαρμογή μιας άλλης πολιτικής κοινής ωφέλειας δεν θα σήμαινε μόνο παραγωγικές και οικονομικές αλλαγές, αλλά κυρίως πολιτικές αλλαγές με γνώμονα το συμφέρον της λαϊκής πλειοψηφίας. Θα σήμαινε πλήρη ρήξη με τις λογικές του κυβερνητικού και εργοδοτικού συνδικαλισμού που τόσα χρόνια όχι μόνο στήριξαν τις πολιτικές και τα πολιτικά κόμματα της ΕΕ, αλλά ταυτόχρονα αποδέχτηκαν την φτηνή, ενοικιαζόμενη, ελαστική και ευέλικτη εργασία στους χώρους δουλειάς, και δεν καταδέχτηκαν τους νέους ενοικιαζόμενους/εργολαβικούς σκλάβους στα πολυτελή σωματεία τους.

Όμως ο συνδικαλισμός τύπου ΓΕΝΟΠ που εν πολλοίς αντικατοπτρίζει και τον συνδικαλισμό των μεγάλων ομοσπονδιών των πρώην ΔΕΚΟ της ΓΣΕΕ, έχει πεθάνει στην συνείδηση του ελληνικού λαού για ένα έγκλημα πολύ μεγαλύτερο και από την εκτόξευση των λογαριασμών του ηλεκτρικού ρεύματος.

Οι εργατικοί χώροι με μεγάλα και οργανωμένα σωματεία, σε νευραλγικούς κλάδους και με κρίσιμη θέση στην δημόσια ζωή, ήταν οι μόνοι που θα μπορούσαν να παραλύσουν με απεργίες και κινητοποιήσεις την πρόσδεση της Ελλάδας στα διαρκή μνημόνια, ήταν οι μόνοι χώροι που θα μπορούσαν να χτίσουν την μαζική κοινωνική αντίσταση. Και η ΓΕΝΟΠ ήταν και είναι η πρώτη μέσα σε αυτά τα σωματεία.

Η ΓΕΝΟΠ επέλεξε συνειδητά για επτά συνεχόμενα έτη να κάτσει στην άκρη και να βλέπει σαν θεατής την καταστροφή και την εξαθλίωση του ελληνικού λαού. Αναρωτιόμασταν ειλικρινά για το όφελος από αυτήν την στάση, πολλώ δε μάλλον όταν η ίδια η Διοίκηση της ΔΕΗ δεν παρέστη καν στο δικαστήριο για την υπόθεση των δανείων και των λοιπών «επιχορηγήσεων» προς την ΓΕΝΟΠ. Καταστάσεις που συνήθως έχουν μόνο ένα στόχο: τη χειραγώγηση και την αδρανοποίηση των εργαζομένων στη ΔΕΗ μπροστά στο άθλιο ξεπούλημα της ΔΕΗ και ολόκληρης της χώρας μας.

Μετά από επτά χρόνια πολιτικής και κοινωνικής απαξίωσης, η ΓΕΝΟΠ αλλάζει επίπεδο και περνά στην ακροδεξιά και φρενοβλαβή γραμμή Ντόναλντ Τράμπ βάσει της οποίας το λιώσιμο των πάγων είναι αποτέλεσμα της μονταζιέρας της Χίλαρι. Η ΓΕΝΟΠ περνά στη γραμμή που αντικειμενικά εκπροσωπεί τα συμφέροντα των μεγάλων αδελφών πετρελαϊκών εταιρειών, τη γραμμή που παράγει πολέμους, δολοφονεί λαούς, γεννά και αναπαράγει την τυφλή βία, τη γραμμή που γεννά τα προτεκτοράτα των ΗΠΑ στην Αραβική Χερσόνησο, τη γραμμή που ευλογούν οι Έλληνες διυλιστηριάρχες.

Κάθε λέξη στην τελευταία της ανακοίνωση, αποτελεί όπλο στα χέρια των οπαδών των ιδιωτικοποιήσεων, του νεοφιλελευθερισμού, της εξαφάνισης του όποιου εναπομείναντα χαρακτήρα κοινής ωφέλειας των ενεργειακών πόρων.

………………………………………………………………………………………………………………………………………..

[1] https://transparency.entsoe.eu [Ευρωπαϊκή Ένωση Διαχειριστών Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας]

[2] ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΙΜΟΛΟΓΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 2009 – 2014, Της Φλώρας ΠΑΠΑΔΕΔΕ

[3] ΥΠΟΨΗΦΙΑ ΓΙΑ ΒΡΑΒΕΙΟ Η ΤΗΛΟΣ ΩΣ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ, Τα ΝΕΑ

[4] Η ΓΕΝΟΠ για την ημέρα περιβάλλοντος – Μήπως η αποχώρηση των ΗΠΑ από την συμφωνία των Παρισίων, ξεσκεπάζει το «κατασκεύασμα» που λέγεται «κλιματική αλλαγή»;

………………………………………………………………………………………………………………………………………..

πηγη. παντιερα

Ο μπλε κάδος και η μαφία της ανακύκλωσης στην Ελλάδα

Των Βαγγέλη Στογιάννη και Ηλέκτρας Κλείτσα

Πριν από λίγο καιρό, είδαμε και φωτογραφήσαμε ένα απορριμματοφόρο να μαζεύει έναν μπλε κάδος ανακύκλωσης και έναν πράσινο κάδο μαζί! Με αφορμή αυτό το κάθε άλλο παρά μεμονωμένο περιστατικό, ας πούμε μερικά πράγματα για το πώς (δεν) γίνεται η ανακύκλωση στη χώρα μας.
Η εικόνα του μπλε και του πράσινου κάδου που μαζεύονται μαζί, δεν αποτελεί το σύνολο του προβλήματος, αλλά είναι ενδεικτικό της κατάστασης της ανακύκλωσης στη χώρα μας. Μια κατάσταση τραγική, η οποία επιβεβαιώνεται, κατ’ αρχήν, από το ποσοστό των απορριμμάτων που ανακυκλώνονται.
Σύμφωνα με στοιχεία της Εurostat, υπολογίζεται ότι το 2016 τα απορρίμματα που ανακυκλώθηκαν ήταν μόλις 17% του συνόλου. Αυτά είναι τα επίσημα στοιχεία(!) που προκύπτουν από τους αριθμούς που δίνουν οι δήμοι και οι εταιρείες ανακύκλωσης, οι οποίοι έχουν κάθε λόγο, όπως θα φανεί και στην συνέχεια, να τα φουσκώνουν!
Στην πράξη, το ποσοστό αυτό είναι ακόμη μικρότερο –αυτό καταγγέλλουν άλλωστε πολλά περιβαλλοντικά κινήματα ανά την Ελλάδα.

Το αιώνιο επιχείρημα: φταίει ο κόσμος

Το τελευταίο διάστημα πληθαίνουν τα δημοσιεύματα που «εξηγούν» ότι για την ελλιπή ανακύκλωση ευθύνεται η αδιαφορία, ή η έλλειψη ενημέρωσης των πολιτών. Αυτός που φταίει δεν είναι οι Δήμοι και οι εταιρείες, που έχουν αναλάβει την ανακύκλωση, αλλά οι πολίτες που δεν ανακυκλώνουν και πετάνε το σύνολο των σκουπιδιών τους στους μπλε κάδους.
Για το λόγο αυτό, ισχυρίζονται οι υποστηριχτές της πιο πάνω άποψης, οι μπλε κάδοι καταλήγουν να μαζεύονται μαζί με τους πράσινους, αφού το περιεχόμενό τους αποτελείται εν μέρει από ανακυκλώσιμα υλικά και εν μέρει από κοινά σκουπίδια.
Κατ’ αρχήν το αν ενδιαφέρεται ή όχι ο κόσμος να συμβάλει σε κάθε μορφής προσπάθεια προστασίας του περιβάλλοντος έχει να κάνει με το κατά πόσο έχει πειστεί για την αποτελεσματικότητά της. Κατά δεύτερον, ιδιαίτερα σε συνθήκες οικονομικής κρίσης, έχει να κάνει με το αν βλέπει κάποιο όφελος όπως π.χ. μείωση των δημοτικών τελών ή περιορισμό / κλείσιμο των χωματερών (πράγμα πολύ σημαντικό για την ποιότητα ζωής των κατοίκων – πχ της Δ. Αττικής) κ.ά.
Αντιθέτως, παρότι μπλε κάδοι υπάρχουν παντού, τα δημοτικά τέλη παραμένουν αμείωτα ή αυξάνονται. Όσον αφορά τις χωματερές, είτε επεκτείνονται (στις υφιστάμενες χωματερές ανοίγουν νέα «κύτταρα») είτε δημιουργούνται νέες χωματερές (π.χ. Γραμματικό).
Ας δεχτούμε όμως ότι σε ένα βαθμό αυτό το επιχείρημα έχει βάση και ότι οι μπλε κάδοι περιέχουν κοινά σκουπίδια μαζί με τα ανακυκλώσιμα. Είναι λόγος αυτός να μαζεύονται απευθείας από τα κοινά απορριμματοφόρα;
Οι μπλε κάδοι δεν πηγαίνουν στα Κέντρα Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ) ακριβώς για να διαχωριστούν τα χάρτινα από τα πλαστικά, τα αλουμινένια, κλπ. και από τα μη ανακυκλώσιμα υλικά που μπορεί να έχουν μπει στον κάδο από λάθος (γιατί πάντα και παντού υπάρχει ένα ποσοστό λάθους και μάλιστα μεγάλο); Αυτή είναι η δουλειά που έχουν αναλάβει οι εταιρείες ανακύκλωσης, για την οποία πληρώνονται με διάφορους τρόπους που θα δούμε παρακάτω! Γιατί δεν την κάνουν λοιπόν;

Η περίπτωση του Ασπρόπυργου

Το καλοκαίρι του 2015, η Αττική πνίγηκε στον τοξικό καπνό από τη φωτιά σε ΚΔΑΥ της περιοχής του Ασπρόπυργου, που ανήκε στην εταιρεία «Γενική Ανακύκλωση Α.Ε.».
Το «ατύχημα» αυτό ανέδειξε μια σειρά από συγκαλυμμένα μυστικά των εταιρειών ανακύκλωσης, αφού βέβαια η συγκεκριμένη εταιρεία είναι μία από τις πολλές που δραστηριοποιούνται στο χώρο.
Για παράδειγμα μέσα στο ΚΔΑΥ βρέθηκαν υλικά τα οποία δεν έχουν καμία δουλειά σε ένα κέντρο διαλογής ανακυκλώσιμων, όπως π.χ. διάφορων ειδών βιομηχανικά και βιοτεχνικά απόβλητα, που σύμφωνα με το νόμο πρέπει να ακολουθούν εντελώς διαφορετικούς «δρόμους» και διαδικασίες για να μην κινδυνεύει το περιβάλλον και η υγεία των πολιτών και όχι να βρίσκονται ανάμεσα σε αστικά απορρίμματα.
Πολύ σημαντικό όμως είναι επίσης ότι το ατύχημα στάθηκε ως αφορμή για να κυκλοφορήσουν φωτογραφίες που είχαν τραβηχτεί ένα χρόνο νωρίτερα στο συγκεκριμένο ΚΔΑΥ και δείχνουν φορτηγό να φορτώνει αδιαχώριστα σκουπίδια (ανακυκλώσιμα και μη ανακυκλώσιμα μαζί) με προορισμό… τι άλλο; Το μεγαλύτερο σκουπιδότοπο της χώρας, τον ΧΥΤΑ Φυλής, που δηλητηριάζει εδώ και δεκαετίες όλες τις γύρω περιοχές.
Αυτές είναι οι συνθήκες στις οποίες λειτουργεί η συντριπτική πλειοψηφία των κέντρων «διαλογής» και «ανακύκλωσης». Ανακύκλωση στην ουσία δεν γίνεται, είτε ο μπλε κάδος φορτωθεί απευθείας μαζί με τον πράσινο είτε περάσει πρώτα από ένα ΚΔΑΥ!

Οι «κλέφτες» της ανακύκλωσης

Μια άλλη συνηθισμένη «εξήγηση» -ή μάλλον δικαιολογία- για τα μικρά ποσοστά της ανακύκλωσης στη χώρα μας είναι ότι ένα μεγάλο τμήμα των αντικειμένων των μπλε κάδων που αξίζει να ανακυκλωθεί «κλέβεται» από ρακοσυλλέκτες και παλιατζήδες.
Οι «κλέφτες» των ανακυκλώσιμων ανήκουν βέβαια στις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες: Ρομά, μετανάστες, άνεργοι Έλληνες και άλλοι, που δε θα έχουν ποτέ την ευκαιρία να υπερασπιστούν τον εαυτό τους και να απαντήσουν στις κατηγορίες που τους αποδίδονται. Οι άνθρωποι αυτοί, όπως περιγράφεται στο ντοκιμαντέρ «Φαβέλες στη σκιά της Ακρόπολης», δουλεύουν μέρα νύχτα κυριολεκτικά για ψίχουλα, κάτω από εξαιρετικά δύσκολες και ανθυγιεινές συνθήκες, κάνοντας αυτό που δεν κάνουν οι καθωσπρέπει εταιρείες που έχουν αναλάβει την ανακύκλωση: ανακύκλωση!
Σύμφωνα με τον δημιουργό του ντοκιμαντέρ, Χρήστο Καρακέπελη:
«Στην Ελλάδα οι ρακοσυλλέκτες και οι μικροέμποροι υπολογίζονται γύρω στους 80 – 100.000. Αν ήταν κοινωνικά οργανωμένοι και μπορούσαν να σταματήσουν τη δουλειά για ένα μήνα, θα παρέλυε η βιομηχανία και θα δημιουργούνταν χρηματιστηριακή κρίση σε όλο το real estate γιατί θα ανέβαινε κατακόρυφα η τιμή της μπετόβεργας. Θα υπήρχε δραστική αλλαγή στο τοπίο».
Δεδομένου όμως ότι δεν είναι κοινωνικά οργανωμένοι, αποτελούν τους αποδιοπομπαίους τράγους για τις αμαρτίες του συστήματος ανακύκλωσης στη χώρα μας.
Επιπλέον, σύμφωνα με το ίδιο ντοκιμαντέρ, ένα μέρος από τα ανακυκλώσιμα υλικά που συλλέγουν οι «κλέφτες», κάνει μια πολύ ενδιαφέρουσα διαδρομή: τα υλικά αυτά, αφού περνάνε από το ρακοσυλλέκτη στη μικρή μάντρα, μετά στη μεγαλύτερη κλπ., οι τελικοί αποδέκτες τους είναι είτε απευθείας οι μονάδες παραγωγής μετάλλου είτε εταιρείες ανακύκλωσης (που τους κατηγορούν για «κλοπή»), οι οποίες λειτουργούν ως «μεσάζοντες» για τις προαναφερόμενες μονάδες παραγωγής μετάλλου.
Αξιοποιώντας τη «συγκομιδή» των «ρακοσυλλεκτών», τους οποίους πληρώνουν με ψίχουλα, οι εταιρείες ανακύκλωσης καταφέρνουν να δικαιολογούν την ύπαρξή τους, να βγάζουν κέρδη από την μεταπώληση των μετάλλων, χαρτιών, κλπ. στη βιομηχανία, καθώς και να εξασφαλίζουν «πράσινες» επιδοτήσεις στο όνομα της ανακύκλωσης. Την ίδια στιγμή φορτώνουν την ευθύνη για τα μικρά ποσοστά ανακύκλωσης στους ανθρώπους που κάνουν όλη τη δουλειά. Πόσο βολικό αλήθεια…

Μια μαφία αντάξια της Σικελικής…

Η παραπάνω πρακτική, όπως και πολλές άλλες, περιγράφονται και σε ρεπορτάζ της εφημερίδας «Καθημερινή», που έγινε επίσης λίγο καιρό μετά την πυρκαγιά στον Ασπρόπυργο, το 2015.
Επιπλέον το ρεπορτάζ περιγράφει σκηνές εκδίωξης των αρμόδιων ελεγκτών από τις εγκαταστάσεις των εταιρειών «ανακύκλωσης», τσιλιαδόρους που ειδοποιούν τους ιδιοκτήτες αν πλησιάζει κάποιος ελεγκτής την ώρα που το εκάστοτε ΚΔΑΥ «ξεφορτώνεται» ποσότητες σκουπιδιών που δεν έχει καμία πρόθεση να διαχωρίσει και να προωθήσει για ανακύκλωση, κλπ.
Κοινώς, μιλάμε για μια κανονική μαφία, που κλέβει, εκφοβίζει, παρανομεί ασύστολα και δηλητηριάζει το περιβάλλον. Ούτε τα προσχήματα δεν προσπαθούν να κρατήσουν οι σκουπιδοεργολάβοι, που βρίσκονται βέβαια σε στενή συνεργασία με πολλούς από τους δήμους της χώρας.

Γιατί συμβαίνουν όλα αυτά;

Αφού δεν πρόκειται να κάνουν ανακύκλωση, γιατί στήνουν εταιρείες «ανακύκλωσης», γιατί κάνουν βόλτα τα σκουπίδια, αφού έτσι κι αλλιώς δεν πρόκειται να τα ανακυκλώσουν, αλλά θα τα στείλουν σε κάποια χωματερή; Η απάντηση στην παραπάνω ερώτηση έχει αρκετές πτυχές.
Καταρχήν, η Ελλάδα, όπως και όλες οι χώρες της Ε.Ε. είναι υποχρεωμένη να παρουσιάζει κάποιο «έργο» ως προς την ανακύκλωση των απορριμμάτων που παράγει. Θεωρητικά ο στόχος της Ε.Ε. είναι μέχρι το 2020 ο μέσος όρος της ανακύκλωσης στα κράτη – μέλη της να φτάσει το 50% των παραγόμενων σκουπιδιών. Η Ελλάδα, που βρίσκεται πολύ πίσω από αυτό τον αριθμό, εξακολουθεί να πληρώνει τεράστια πρόστιμα για την κατάσταση που επικρατεί στις χωματερές της. Υπολογίζεται ότι από τα 100 εκατομμύρια ευρώ το χρόνο που πληρώνουμε για μια σειρά περιβαλλοντικές παραβάσεις, τα μισά έχουν να κάνουν με τη διαχείριση των απορριμμάτων. Πρέπει επομένως να παρουσιαστεί κάποια πρόοδος, ή έστω μια «βιτρίνα» ανακύκλωσης.
Το βασικό όμως είναι, ότι το σύστημα των μπλε κάδων είναι ένα πραγματικό χρυσωρυχείο για τις εταιρείες που το ελέγχουν. Πρόκειται για μια καλοστημένη δουλειά που αποφέρει τεράστια κέρδη, ενώ το κόστος, τόσο το οικονομικό όσο και το περιβαλλοντικό, το πληρώνουν οι πολίτες.
Ας δούμε τι συμβαίνει, λίγο πιο αναλυτικά:

Τι κερδίζουν οι εταιρείες;

Από πού κερδίζουν λοιπόν οι εταιρείες αυτές, πέρα βέβαια από τα προϊόντα που παράγουν και πουλάνε;
Αρχικά, στην τιμή κάθε συσκευασμένου  προϊόντος ενσωματώνουν το τέλος ανακύκλωσης –το κόστος δηλαδή της ανακύκλωσης της συσκευασίας. Έτσι, κάθε φορά που αγοράζουμε ένα συσκευασμένο προϊόν, πληρώνουμε και για το κόστος της ανακύκλωσής του, άσχετα από το γεγονός ότι ανακύκλωση δεν γίνεται ή γίνεται για ένα πολύ μικρό ποσοστό.
Στο δε ποσοστό στο οποίο όντως γίνεται ανακύκλωση οι εταιρείες της ΕΕΑΑ κερδίζουν από την πώληση των διαχωρισμένων ανακυκλώσιμων υλικών στις βιομηχανίες –αυτές είναι που θα τα ανακυκλώσουν και θα τα αξιοποιήσουν.
Επιπλέον, για τα  ανακυκλώσιμα υλικά που πουλάνε οι εταιρείες ανακύκλωσης στις βιομηχανίες επιδοτούνται με ένα έξτρα ποσό, που υπολογίζεται στα 20 – 25 ευρώ ανά τόνο – για τον «κόπο» που έκαναν να τα μεταφέρουν, να τα διαχωρίσουν στα επί μέρους υλικά κοκ.
Το μεγαλύτερο όμως μέρος των απορριμμάτων που φτάνουν στα κέντρα διαλογής, συμφέρει περισσότερο να καταλήξουν στους ΧΥΤΑ σαν «υπόλειμμα» ανακύκλωσης, παρά να διαχωριστούν και να ανακυκλωθούν. Κι αυτό καθώς η διαδικασία του διαχωρισμού των απορριμμάτων κλπ., απαιτεί και επενδύσεις κάποιων κεφαλαίων και περισσότερα εργατικά χέρια. Έτσι, οι εταιρείες επιλέγουν τη «λύση» του  να στέλνουν το μεγαλύτερο μέρος των αποβλήτων (ανακυκλώσιμων και μη) στους ΧΥΤΑ. Αυτό μάλιστα, γίνεται στην ουσία χωρίς κόστος, αφού το «υπόλειμμα ανακύκλωσης» θάβεται στις διάφορες χωματερές, όχι με έξοδα του κέντρου διαλογής ή της εταιρείας που δεν το διαχώρισε και δεν το προώθησε για ανακύκλωση, αλλά με έξοδα του δήμου από τον οποίο η εταιρεία παρέλαβε το περιεχόμενο του μπλε κάδου!
Σε κάθε περίπτωση ο δημότης πληρώνει αρχικά σαν καταναλωτής από την ώρα που θα αγοράσει ένα συσκευασμένο προϊόν. Παράλληλα, μέσω των δημοτικών τελών, πληρώνει για το κόστος ταφής των σκουπιδιών που δεν ανακυκλώνονται. Ακόμα, πληρώνει για το κόστος μεταφοράς στα ΚΔΑΥ των υλικών που προορίζονται για ανακύκλωση, τα οποία βάζει στους μπλε κάδους. Από τα ΚΔΑΥ, το μεγαλύτερο τμήμα των προοριζόμενων για ανακύκλωση απορριμμάτων… πηγαίνει και πάλι στις χωματερές όπου οι πολίτες καλούνται και πάλι να πληρώσουν για την ταφή τους. Όσο για το περιβαλλοντικό κόστος της ταφής των σκουπιδιών στους ΧΥΤΑ και τις επιπτώσεις στην υγεία μας, αυτό είναι ανυπολόγιστο…

ΕΟΑΝ: ή πώς επιτρέπονται τα οικονομικά και περιβαλλοντικά σκάνδαλα

Μα δεν υπάρχει κανείς να τους ελέγχει; Αυτή είναι η φυσιολογική απορία που προκύπτει από όλα τα παραπάνω.
Υπάρχει, μόνο που σύμφωνα με τα λεγόμενα του ίδιου το Εθνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), του φορέα δηλαδή που έχει την ευθύνη να εποπτεύει τις εταιρείες ανακύκλωσης, αυτό δε πραγματοποιείται!
Ο ΕΟΑΝ έχει στο παρελθόν παραδεχτεί μια σειρά «προβλήματα» τα οποία δεν είναι σε θέση να λύσει. Συνοψίζοντας την κατάσταση, σε παλιότερο άρθρο της η κινηματική συλλογικότητα «Πρωτοβουλία Συνεννόησης για τη διαχείριση απορριμμάτων Αττικής» (ΠΡΩΣΥΝΑΤ) συγκέντρωσε μια σειρά παραδοχές του οργανισμού για τα όσα συμβαίνουν γύρω από τη μαφία της ανακύκλωσης. Αντιγράφουμε μερικές:

• Ύπαρξη αισχροκερδικών κυκλωμάτων.
• Εισφοροδιαφυγή και μη εγγραφή όλων των υπόχρεων διαχειριστών σε Συστήματα.
• Ατελέσφορη επιβολή κυρώσεων.
• Νομοθετικά κενά που δημιουργούν εμπόδια.
• Προβλήματα με την επίτευξη των στόχων.

Κοινώς, ο ίδιος ο δημόσιος φορέας που οφείλει να εποπτεύει τις ιδιωτικές εταιρείες ανακύκλωσης παραδέχεται δημόσια ότι δεν μπορεί να το κάνει και ότι ακόμα και οι κυρώσεις που επιβάλλει πέφτουν στο κενό –με τον έναν ή τον άλλο τρόπο απλά δεν ισχύουν.
Παρότι ο ΕΟΑΝ έχει κάνει δημόσια τις παραπάνω παραδοχές, αντί να κλείσει την ΕΕΑΑ και να αναλάβει την ανακύκλωση ένας δημόσιος φορέας, συνεχίζει να την αφήνει στα χέρια της.
Έχουμε δηλαδή ένα κράτος που παραδέχεται ότι δεν μπορεί να σταματήσει τους ιδιώτες από το να παρανομούν και αρκετά χρόνια μετά από αυτές τις παραδοχές, εξακολουθεί να τους αναθέτει την ανακύκλωση, ξέροντας ότι θα συνεχίσουν να παρανομούν!
Αυτό δεν είναι αδυναμία λύσης του προβλήματος. Αυτό είναι συνενοχή στην παρανομία. Τους επιτρέπουν να αισχροκερδούν και να καταστρέφουν το περιβάλλον και το λένε δημόσια!

Κοροϊδία

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, μια εικόνα που δείχνει έναν μπλε και έναν πράσινο κάδο να φορτώνονται από το ίδιο απορριμματοφόρο, θα μπορούσε να θεωρηθεί «πταίσμα». Και πράγματι είναι, αν σκεφτεί κανείς το μέγεθος της μπίζνας, της περιβαλλοντικής καταστροφής, των οικονομικών σκανδάλων και των επικίνδυνων παιχνιδιών με την υγεία ολόκληρων κοινωνιών. Δεν παύει όμως να αποτελεί την πιο εξόφθαλμη ένδειξη της κοροϊδίας που συντελείται στις πλάτες μας. Μιας κοροϊδίας που έχει έρθει η ώρα να αντιληφθούμε σαν κοινωνία και να παλέψουμε για την ανατροπή της. Γιατί οι επιχειρηματίες της «ανακύκλωσης» δε βγάζουν μόνο τεράστια κέρδη για τα οποία πληρώνουμε εμείς αλλά απειλούν και το περιβάλλον, την υγεία και τη ζωή μας.
Μόνος τρόπος να σταματήσουμε την καταστροφή που συντελείται, είναι μέσα από μαζικά, μαχητικά κινήματα των τοπικών κοινωνιών. Κινήματα που θα διεκδικούν την άμεση απομάκρυνση των ιδιωτικών εταιρειών από την ανακύκλωση και τη διαχείριση των απορριμμάτων και το άμεσο πέρασμά τους στους Δήμους, σε συνθήκες διαφάνειας και ελέγχου από τις τοπικές κοινωνίες, τους εργαζόμενους στην καθαριότητα, επιστημονικούς φορείς, περιβαλλοντικά κινήματα, κλπ. Με τον τρόπο αυτό, μπορεί να υπάρξει πραγματική ανακύκλωση. Τα σκουπίδια μπορούν πραγματικά να επιστρέψουν ως πλούτος στην κοινωνία, αντί να συνεχίσουν να στοιβάζονται σε χωματερές και να απειλούν το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία.
Μια τέτοια πρόταση δεν είναι ουτοπική. Είναι άμεσα εφαρμόσιμη, όπως άλλωστε έχουν αποδείξει και τα σχέδια διαχείρισης απορριμμάτων που έχει καταθέσει η ΠΡΩΣΥΝΑΤ σε μια σειρά Δήμους.
Αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση να εφαρμοστούν σχέδια πραγματικής διαχείρισης των απορριμμάτων, που δεν θα υπηρετούν την αισχροκέρδεια των σκουπιδοεργολάβων αλλά θα ωφελούν την κοινωνία. Αυτή τη λύση μπορούν να την επιβάλουν μόνο τοπικά κινήματα – που χρειάζεται να αναπτυχθούν σ’ αυτή την κατεύθυνση και μ’ αυτό το στόχο.